Profiel

Pieter Lakeman: ‘terriër’ van 80 bijt zich al bijna een halve eeuw vast in de kuiten van het grootkapitaal

Pieter Lakeman stelde economische misdrijven aan de kaak bij talloze bedrijven.  Beeld Hollandse Hoogte / Marco Okhuizen
Pieter Lakeman stelde economische misdrijven aan de kaak bij talloze bedrijven.Beeld Hollandse Hoogte / Marco Okhuizen

Hij is vergeleken met veel diersoorten: ‘horzel van het bedrijfsleven’, ‘luis in de pels’, ‘jakhals’, of, zijn favoriet, ‘terriër’. Pieter Lakeman, die woensdag zijn 80ste verjaardag viert, voert een niet-aflatende kruistocht tegen economische misleiding.

Jonathan Witteman

Spinazie, daar begon het mee.

‘Ik heb vanmiddag over Pieter nagedacht, over wat hem nou altijd tekent, en dat is zijn grote gevoel voor rechtvaardigheid’, vertelt Jet Lakeman, tweelingzus van de fraudebestrijder en financieel activist, die woensdag net als Jet tachtig wordt.

‘Dat gold ook al voor de verdeling van spinazie vroeger bij ons thuis. Pieter vond dat hij meer groente moest krijgen bij het avondeten, omdat hij ook meer aardappelen at. Mijn ouders probeerden tegenargumenten te vinden, en concludeerden dat spinazie niet zo vaak in de aanbieding was als aardappelen, en dus eerlijker verdeeld moest worden. Maar daar is Pieters economische strijd begonnen’, grinnikt Jet: ‘bij de aardappelen en spinazie!’

In zijn lange carrière is Pieter Tijmen Lakeman al met veel diersoorten vergeleken: ‘horzel van het bedrijfsleven’, ‘luis in de pels’, ‘jakhals’, of, zijn favoriet, ‘terriër’. Al bijna een halve eeuw bijt hij zich met zijn Stichting Onderzoek Bedrijfs Informatie (SOBI) vast in de kuiten van het grootkapitaal, of die kuiten nu vastzaten aan premier Ruud Lubbers (vermeende bevoordeling van familiebedrijf Hollandia), Dirk Scheringa (DSB-affaire) of recenter oud-ING-topman Ralph Hamers (witwasschandaal).

Aandelenzwendel

Bij talloze bedrijven stelde Lakeman misleidende jaarrekeningen, aandelenzwendel en andere misstanden aan de kaak: Rijn-Schelde-Verolme, de Overzeese Gas- en Elektriciteitsmaatschappij, Hollandia Kloos, Koninklijke Scholten Honig, de Holland-Amerika-Lijn, KPN, Vestia, Ahold, ABN Amro, Schiphol, en ga zo maar door. De nieuwste is Shell, tegen wie Lakeman een groepsclaim wil indienen voor de door Groningse boeren geleden aardbevingsschade, bleek in december.

‘Hij heeft zelfs nog eens een jaarrekeningprocedure gevoerd tegen het bejaardentehuis van zijn moeder’, gniffelt Germ Kemper, jarenlang Lakemans advocaat. ‘Hij vond dat het bejaardentehuis in de jaarrekening geen goede verantwoording aflegde over de binnengekomen gelden, en dat zijn moeder te veel moest betalen voor tekortschietende zorg. Als ik het me goed herinner kreeg hij nog gelijk ook.’

Lakeman groeit op in een gezin met vier kinderen, eerst in Amsterdam, daarna in Harderwijk en Utrecht, waar zijn moeder schoolarts is. ‘Onze moeder, een warme, lieve vrouw, werd schoolarts omdat vader het liet afweten’, zegt Jet Lakeman. ‘Dat was wat in de tijd hoor, toen vrouwen juridisch gezien eigenlijk niet over hun eigen geld konden beschikken.’

‘Mijn vader had een huisartsenpraktijk, maar raakte aan zijn eigen morfine. Hij deed eigenlijk niet mee in het gezin, steeds was er gedonder van het afkicken en hervallen. Toen wij zestien waren is hij bij ons weggegaan. Daarvoor nam hij ook al vaak ‘voorgoed’ afscheid, maar dan hield ie het na een tijdje niet meer uit en kwam hij terug. Wij kinderen zongen dan cynisch Oom Piet is weer terug uit Amerika – mijn vader heette ook Piet.’ Spontaan zet Lakemans zus het lied in, een hit uit 1957 van kinderkoor De Robbedoezen.

Oneerbiedige humor

Zijn even oneerbiedige als droge humor is altijd een handelsmerk gebleven, zegt Geert Jan Colijn, oud-deken van het Stockton College in New Jersey en al bijna zestig jaar bevriend met Lakeman. ‘Ik vergelijk hem met een truffelhond, alleen heeft Pieter een speciale neus voor de absurde kanten van de maatschappij. Dat levert tussen ons vaak een explosie van gelach op.’

Jet Lakeman ziet nog het geschokte gezicht van de meester voor zich toen hij leerlingen ooit vroeg wat zij vonden van katholieke processies. ‘Niks op tegen’, antwoordde Pieter, ‘de katholieke kerk mag het geloof aanprijzen zoals groentemannen een mud aardappelen’. Hij was twaalf!’

Het beruchtste voorbeeld van Lakemaniaanse oneerbiedigheid was in 2009 zijn oproep aan spaarders om hun geld weg te halen bij het door woekerpolissen in opspraak geraakte DSB Bank. De bank moest subiet failliet, opdat gedupeerden via de curator hun geld zouden terugkrijgen, betoogde Lakeman. Zijn oproep ontketende de ondergang van DSB.

‘Ik vond het vrij griezelig wat hij daar deed’, zegt Kemper. ‘Ik vraag me af of hij het ook had gedaan als hij had kunnen voorspellen dat dit de fatale klap voor DSB zou zijn. Anderzijds kun je ook vaststellen dat zijn oproep juist zo’n effect had omdat hij het zei, en niet iemand met een mindere staat van dienst.’

Zelf beschouwde Pieter Lakeman de val van DSB tot voor kort als zijn grootste succes. ‘Een direct gevolg was dat gedupeerde klanten geen 27 miljoen euro terugkregen – het bedrag dat Scheringa wilde uitkeren – maar 300 miljoen’, zei hij tegen het tijdschrift Executive Finance. Inmiddels ziet Lakeman de gewonnen rechtszaak tegen oud-ING-topman Ralph Hamers als zijn hoogtepunt. De rechter oordeelde in december 2020 dat Hamers persoonlijk vervolgd moet worden voor witwaspraktijken bij ING.

Een van Lakemans verdiensten is dat hij ‘gewoonlijk de bal én de man speelt’, zegt oud-journalist en co-auteur Pauline van de Ven. Lakeman is in haar ogen een belangrijk tegenwicht in een tijd waarin men bestuurlijke fouten dikwijls toeschrijft aan anonieme ‘structuren’ en ‘culturen’ – zie de toeslagenaffaire en de vermaledijde ‘bestuurscultuur’. ‘Allemaal abstracties die niet kunnen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid.’

Met zijn kruistocht tegen economische misleiding heeft Lakeman bijgedragen aan de maatschappelijke invloed op het bedrijfsleven, zegt Van de Ven. ‘Ik vind dat de koning daar wel even een heel mooie onderscheiding voor uit de kast mag halen.’

Drie keer Lakeman

‘Je leeft tachtig jaar’, zei Lakeman ooit: ‘Vijftien jaar opvoeding, drie jaar seniel, dan hou je zo’n zestig jaar over.’ De zestig jaar zitten erop, maar Lakeman is nog altijd ‘scherp als een mes’, zegt vriend Geert-Jan Colijn. ‘Elke maand houden we met studievrienden een lullepot via Zoom, en dan heeft hij vaak de beste argumenten – over het datacenter in Zeewolde bijvoorbeeld, of de kabinetsformatie.’

Lakeman, die in 2017 lid werd van Forum voor Democratie, maar zijn lidmaatschap een paar jaar geleden opzegde, vergeleek het ondanks de toeslagenaffaire geboekte verkiezingssucces van premier Rutte vorig jaar met het Stockholm-syndroom. ‘Als mensen gegijzeld worden door iemand die ze met een geweer wekenlang lastig valt’, zei hij tegen BNR, ‘gaan ze houden van zo’n gijzelnemer. Kiezers worden nu ook allemaal gegijzeld door Rutte.’

In 2020 noemde hij corona bij Café Weltschmerz ‘hysterie’, gebaseerd op het ‘waanidee dat corona een dodelijk gevaar vormt’. Tegen BNR stelde hij een jaar later vast dat het aantal ic-bedden en ic-verplegenden tijdens het premierschap van Rutte fors is teruggelopen. ‘Als Rutte een geweten had, zou hij dus duizenden mensen op zijn geweten hebben. Er zijn door Ruttes beleid duizenden mensen overleden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden