Pest kost overheid fractie van totale strop

Na varkenspest, BSE, dioxine, MKZ, nitrofen en MPA zal de belastingbetaler voor de zevende keer bijdragen aan het bezweren van een crisis...

Het economische belang van de intensieve veehouderij is vrij marginaal: de sector (inclusief toeleveranciers, verwerking, zakelijke diensten) draagt volgens het Centraal Planbureau voor 1,3 procent bij aan het bruto binnenlands product (bbp), ofwel 4,4 miljard euro. De keten is goed voor 97 duizend voltijdsbanen. Tegenover die bijdrage aan de economie oogt de schadepost van de MKZ-crisis in 2001 schrikbarend hoog: 1,3 miljard euro. Toch hoefde de MKZ-schade bij lange na niet door de belastingbetaler te worden gecompenseerd.

De overheid betaalde voor het ruimen van de stallen en gaf boeren een vergoeding als hun veestapel preventief moest worden geruimd. De gehele operatie - inclusief inzet van politie, inspectiedienst AID en keuringsdienst RVV - kostte de Staat 140 miljoen euro. 'Brussel' droeg nog eens 93 miljoen bij.

Forse schade was er voor het toerisme, recreatie, detailhandel en bouw: 200 miljoen . Zo leidde het toerisme schade omdat de Veluwe werd afgesloten en evenementen werden geannuleerd.

Maar de veruit grootste strop kwam en komt voor rekening van de sector zelf. Geruimde stallen stonden maanden leeg, exportmarkten werden gesloten en zijn nog steeds niet teruggewonnen, marktprijzen zijn nog niet terug op het oude niveau. Hiervoor krijgen de boeren geen vergoeding, geen verzekeraar biedt een polis. 'Deze vervolgschade is vier tot tien keer zo hoog als de vergoede schade', aldus Ruud Huirne, hoogleraar agrarische bedrijfseconomie en risicomanagement in Wageningen, hoofdopsteller van het eindrapport over preventie en bestrijding van MKZ.

Voor de vogelpest bij de pluimveehouderij (23 duizend banen, 0,3 procent van het bbp) hoeft de overheid veel minder diep in de buidel te tasten. Alleen getroffen en uit voorzorg geruimde bedrijven mogen hopen op compensatie. Dat zijn er tot dusver zeventien. 'Als de vogelpest nu de kop wordt ingedrukt, komt de belastingbetaler er met een blauw oog vanaf', stelt Huirne.

Maar ook nu is voor de hele sector de vervolgschade niet te overzien. Het transport ligt stil, de export van kip en ei is verboden. Boeren kunnen zich wel verzekeren tegen salmonella, maar niet tegen besmettelijke ziekten.

De duizend leghennenhouders kunnen nog tegen een stootje. Zij profiteerden vorig jaar van het op peil blijven van de eierprijzen en konden hun vermogen versterken, aldus het Landbouw-Economisch Instituut (LEI). Maar de duizend producenten van vleeskuikens kampen met een ongunstige prijsontwikkeling en een zeer sterke inkomensdaling; ze moesten in 2002 zelfs gemiddeld 38 duizend euro interen op hun vermogen, nog voordat de vogelpest uitbrak.

Kan de Nederlandse economie maar beter zonder de intensieve veehouderij, met zijn zeven plagen van Egypte? Huirne ontkent het ten stelligste. In Nederland en Engeland brak MKZ juist uit in extensieve regio's en de Nederlandse pluimveehouderij was liefst 31 jaar vogelpestvrij. 'Maar áls het in de intensieve sectoren mis gaat, gaat het wel meteen om heel veel dieren.'

Bart Dirks

Ferry Haan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden