Pensioenhervorming valt 40 miljard goedkoper uit dan verwacht

Volgens nieuwe berekeningen kost de noodzakelijke verbouwing van het pensioenstelsel geen 100 miljard euro maar 60 miljard. Hoe kan dat?

De hervorming heeft alleen gevolgen voor werkenden. Mensen die nu al met pensioen zijn, blijven hun gebruikelijke pensioen ontvangen. Beeld ANP

Waarom moet het pensioenstelsel worden verbouwd en wat is daarbij een grote hobbel?

Over de toekomst van onze oudedagsvoorziening wordt al jaren gesteggeld in de Sociaal-Economische Raad. Het huidige stelsel ligt onder vuur omdat het de laatste jaren steeds minder doet waarvoor het ooit is opgericht: zorgen voor een goede en vooral zekere pensioenuitkering. Het nieuwe kabinet zal de knoop moeten doorhakken over een nieuw systeem.

Het idee is dat Nederland, naast de vertrouwde AOW, een stelsel krijgt van meer persoonlijke pensioenpotjes. Nu gaan alle premies voor het aanvullende pensioen nog op de grote hoop. Straks moet elke pensioendeelnemer glashelder kunnen zien wat er met zijn of haar inleg gebeurt, welk rendement daar op behaald wordt en wat dat betekent voor de hoogte van het uiteindelijke pensioen.

Er is één cruciale voorwaarde: de 'doorsneepremie' moet verdwijnen. Dat is een soort subsidie van jonge werknemers aan oudere werknemers. Op dit moment bouwt iedereen, jong of oud, evenveel pensioen op en betaalt iedereen evenveel premie. Maar de pensioenpremie van een 20-jarige wordt veel langer belegd dan die van een 60-jarige, omdat de 20-jarige pas over vele decennia met pensioen gaat en de 60-jarige al over een paar jaar. Vergelijk het met een spaarrekening: wie daar nu 100 euro op stort, bouwt veel meer rente op als hij het bedrag 50 jaar op zijn rekening laat staan, dan als hij het over vijf jaar al opneemt. Dat extra rendement wordt nu afgeroomd en in de algemene pot gestopt. Via die algemene pot worden de opbrengsten herverdeeld. In het nieuwe stelsel is die herverdeling er niet meer en bouwen jongeren dus méér pensioen op dan oudere werknemers.

Jong betaalt voor oud, dat is toch ontzettend onrechtvaardig?

Dat hangt er maar van af. Plastische chirurgie en anti-rimpelcrèmes ten spijt: ooit worden we allemaal oud. Dan profiteren de huidige jongeren alsnog van de doorsneepremie. Vroeger was deze vorm van solidariteit tussen generaties dan ook geen probleem. Maar de werkvloer is de afgelopen decennia ingrijpend veranderd. Flexwerkers maken inmiddels een kwart van de beroepsbevolking uit. Stel dat iemand tot zijn 40ste in loondienst werkt en daarna zzp'er wordt. Dan heeft die persoon jarenlang meebetaald voor 'oud', om vervolgens buiten de boot te vallen.

9,5 procent

Daalt het aanvullende pensioen maximaal bij afschaffing van de doorsneepremie voor een 45-jarige als de rente iets hoger zou zijn

Hoe kan het dat de kosten van een nieuw pensioenstelsel, zonder doorsneepremie, nu zo veel lager blijken?

Voor veel werkenden, vooral die van middelbare leeftijd, dreigt een financiële strop. De doorsneepremie heeft hun immers tot nog toe vooral geld gekost. Wordt zij geschrapt als er een nieuw stelsel komt met persoonlijke pensioenpotjes, dan zullen ze er nooit meer van kunnen profiteren. Het totale nadeel voor de huidige pensioendeelnemers werd aanvankelijk geschat op 100 miljard euro. Op verzoek van het kabinet presenteerden het Centraal Planbureau en kennisnetwerk Netspar dinsdag een nieuwe berekening. Die valt een stuk gunstiger uit: 60 miljard euro.

Voornaamste reden voor het verschil is de lage rente. Daar hebben pensioendeelnemers veel last van, maar in dit geval kan zij van pas komen. Bij de huidige stand zien deelnemers van rond de 45 jaar hun uiteindelijke aanvullende pensioen met maximaal 5,5 procent dalen. Op een uitkering van 500 euro per maand scheelt dat bijna drie tientjes. Zou de rente iets hoger zijn, bijvoorbeeld 3 procent, dan bedroeg het nadeel wel 9,5 procent. Hoe hoger de rente immers, hoe meer rendement met name 'jong' kan behalen op haar pensioenpremies en hoe groter de kloof met 'oud'.

5,5 procent

Daalt het aanvullende pensioen maximaal bij afschaffing van de doorsneepremie voor een 45-jarige bij de huidige rentestand

Wie gaat dat betalen?

Er zijn drie mogelijkheden. De huidige pensioendeelnemers kunnen gedwongen worden hun verlies te nemen; jongeren moeten een tijd lang een deel afdragen van het extra profijt dat zij hebben van het nieuwe pensioenstelsel; of de overheid springt bij. Het ligt voor de hand dat de oplossing een mix wordt. Hoe dan ook komen de nieuwe berekeningen als geroepen voor de partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet. Hoe minder pijn er verdeeld moet worden, hoe lichter de herculestaak waar zij voor staan.

Wat verandert er voor mensen die al gepensioneerd zijn?

Niks. Zij blijven gewoon hun gebruikelijke aanvullende pensioen ontvangen. De doorsneepremie heeft alleen gevolgen voor werkenden.

Maakt deze maatregel een einde aan de verhitte discussies over het pensioenstelsel?

Nee, want de vertrouwenscrisis in wat ooit gold als 'het beste pensioenstelsel ter wereld' heeft meer te maken met zekerheid en geld dan met transparantie. Door de lage rekenrente stijgen de uitkeringen al jaren nauwelijks meer mee met de inflatie. 'Dat betekent dat als we altijd volledig geïndexeerd hadden een pensioen, opgebouwd voor 2006, nu 15,11 procent hoger zou zijn', zegt een woordvoerder van ABP, het grootste pensioenfonds. Het gevolg is dat de koopkracht van het aanvullend pensioen zienderogen achteruit holt. Daar gaat het nieuwe stelsel weinig aan veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.