vier vragenbeleggingen pensioenfondsen

Pensioenfondsen plaatsen Shell op de zwarte lijst, in hetzelfde rijtje als wapens en steenkool

Donderdag kondigde het horecapensioenfonds al aan te stoppen met olie en gas, vrijdag volgde het grote PME (metaalelektro). Alle ogen zijn nu gericht op wat de rest van de pensioenwereld doet. Maar hebben de fossiele reuzen wel last van zo’n investeringsboycot?

Raffinaderij van Shell bij Moerdijk.
 Beeld Nico Garstman / Hollandse Hoogte / ANP
Raffinaderij van Shell bij Moerdijk.Beeld Nico Garstman / Hollandse Hoogte / ANP

1) Eerst clusterbommen, toen steenkool – en nu worden ook Shell en BP geboycot?

Die energiereuzen zitten inderdaad bij de 106 bedrijven die PME heeft toegevoegd aan de zwarte lijst. Het fonds stopt helemaal met beleggingen in olie- en gaswinning, plus distributie. ‘De gevolgen van klimaatverandering voltrekken zich op dit moment onder onze ogen’, licht voorzitter Eric Uijen die ingrijpende stap toe.

PME, dat de pensioenen van circa 630 duizend (oud-)werknemers in de metaal- en elektronische industrie beheert, is het eerste van de vijf grote fondsen die zo ver gaat. Maar de echte primeur was voor het kleinere pensioenfonds Horeca en Catering. Dat maakte donderdag al bekend dat het bedrijven die meer dan 50 procent van hun omzet uit olie en gas halen voortaan links laat liggen. Volgens alle betrokken pensioenbestuurders hoeft die maatregel niet ten koste van het rendement te gaan. Onderzoekers bevestigen dat.

2) Zal mijn eigen pensioenfonds dit voorbeeld volgen?

In elk geval weten overal kritische pensioendeelnemers de druk op te voeren. Bij PME drongen deze zomer medewerkers van de succesvolle chipbedrijven NXP en ASML aan op snellere verduurzaming. In de horeca voerde de actiegroep ‘Jij hebt een vies pensioen’ een succesvolle campagne.

Liset Meddens van actiegroep Fossielvrij NL spreekt van een ‘geweldige, belangrijke mijlpaal’. Zij hoopt op een domino-effect. Daarvoor is volgens haar de opstelling van ambtenarenpensioenfonds ABP − de grootste van Nederland − cruciaal. ABP beloofde eerder met concrete ingrepen te komen, maar dat gaat Meddens te traag. ‘Daarom kijken wij nu nadrukkelijk naar de mogelijkheden van een rechtszaak om dit af te dwingen. Een beetje zoals bij Shell gebeurd is.’

3) Wie wegloopt, kan geen invloed uitoefenen op de koers van bedrijven. Is dat verstandig?

Met dit argument verdedigden de pensioenfondsen tot nu toe hun ‘bruine’ beleggingen. Helemaal uit fossiel stappen ‘heeft als gevolg dat de vervuilende bedrijven van hun aandeelhouders geen prikkels mee krijgen om te vergroenen’, schreef hoogleraar accounting Jan Bouwens in een opiniestuk in deze krant.

PME wijst er juist op hoe weinig invloed het heeft op de energiereuzen. ‘De afgelopen jaren was het een van onze speerpunten om in gesprek te gaan met olie- en gasbedrijven om daar veranderingen tot stand te brengen. Dat is beperkt gelukt’, zegt Marcel Andringa, uitvoerend bestuurder balans- en vermogensbeheer, op de site van het pensioenfonds. Aangezien hier veel tijd en geld in gaat zitten, richt PME volgens hem de inspanningen liever op ‘andere bedrijven die intensief gebruikmaken van energie, maar die wel meer handelingsperspectief hebben om hun bedrijfsvoering te veranderen.’

4) Voelen olie- en gasreuzen als Shell wel iets van zo’n investeringsboycot?

Financieel merken ze er weinig van. Neem obligaties. In theorie zou een oliebedrijf als beleggers afhaken meer rente moeten betalen. Maar door de vergrijzing en het stimuleringsbeleid van centrale banken is er op dit moment wereldwijd een overvloed aan geld. Willen de pensioenfondsen het schuldpapier niet meer, dan zijn er genoeg andere belangstellenden.

Wel is er imagoschade. Shell en BP belanden in één rijtje met tabaksfabrikanten, producenten van gevaarlijke wapens en steenkolenboeren. Dat is niet het gezelschap waarin zij graag verkeren. Maar bovenal lijken de pensioenfondsen een moreel statement te willen maken. ‘We geloven heus niet dat de fossiele energiebedrijven nu ineens slechter slapen’, laat een woordvoerder van PME weten. ‘Maar het geeft wel een signaal af: dat er écht iets moet veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden