Analyse

Pensioenen kraken in hun voegen door rentebesluit ECB

Analyse Renteverlaging

De renteverlaging door de Europese Centrale Bank kan desastreus uitpakken voor de pensioenfondsen. De kans dat zij hun beloften niet kunnen nakomen, is flink gestegen.

FNV-bijeenkomst in 2009 over de 'crisis in de pensioenen'. Beeld anp

De Europese Centrale Bank (ECB) legt Nederlandse pensioenfondsen opnieuw op de pijnbank. De hoeder van de euro besloot donderdag zijn rentetarieven nog verder te verlagen. Volgens ECB-president Draghi gaan de rentes de komende anderhalf jaar zeker niet omhoog. De beslissing pakt potentieel desastreus uit voor Nederlandse pensioenen; de kans dat fondsen volgend jaar de pensioenen moeten verlagen is sterk gestegen.

Minstens tweederde van de ongeveer 250 pensioenfondsen verkeerde al voor deze nieuwe renteklap van de ECB in zo'n slechte conditie dat ze op lange termijn hun pensioenbeloften niet kunnen waarmaken. Hun dekkingsgraad, de graadmeter voor hun financiële gezondheid, ligt ver onder de wettelijke ondergrens van zo'n 105 procent. Eind januari rapporteerden vier van de vijf grootste pensioenfondsen (ABP, PFZW, PMT en PME) een dekkingsgraad van tussen de 90 en 92 procent. Als hun situatie in 2016 niet verbetert, moeten ze volgend jaar vrijwel zeker de pensioenen korten. De dekkingsgraad eind december is daarvoor doorslaggevend.

'Dit besluit van de ECB verandert de situatie van pensioenfondsen zeker, maar helaas wel de verkeerde kant op', reageert de woordvoerder van de Pensioenfederatie. 'De kans op pensioenkortingen wordt eerder groter dan kleiner. Nederlandse werknemers en gepensioneerden krijgen de rekening van het ECB-beleid.'

Extra geldinjectie van de ECB is onnodig

De renteverlaging van de ECB is onnodig, vergroot de kans op zeepbellen en brengt pensioenen in gevaar.

Ook de FNV reageerde gisteren gealarmeerd. De vakbond deed een beroep op het kabinet en toezichthouder De Nederlandsche Bank om 'snel met een oplossing te komen voor de slechte staat van de pensioenfondsen'. 'De gevolgen van deze ECB-maatregel zijn enorm. Pensioenfondsen en het pensioengeld van mensen lopen steeds grotere risico's en het korten van pensioenen komt steeds dichterbij', schreef FNV-bestuurder Gijs van Dijk in een persbericht.

De financiële gezondheid van Nederlandse pensioenfondsen is sterk afhankelijk van de rentestand in Europa. Die wordt op zijn beurt sterk beïnvloed door de ECB-rente. Elke nieuwe renteverlaging brengt de pensioenfondsen verder in de problemen. Het belangrijkste rentetarief van de ECB is tussen 2008 en 2014 enorm gedaald: van 4,25 procent naar 0,05 procent. Op dat zeer lage niveau liet de centrale bank het tarief de afgelopen anderhalf jaar staan. Maar gisteren besloot de ECB deze 'herfinancieringsrente' helemaal te schrappen: deze daalt volgende week naar 0,00 procent.

Het Nederlandse pensioenstelsel kraakt in zijn voegen onder het rentegeweld van de ECB. Het aantal pensioenfondsen met een te lage dekkingsgraad stijgt naar verwachting verder. ABP-voorzitter Corien Wortmann-Kool waarschuwde vorige week dat de dekkingsgraad van het ambtenarenpensioenfonds in februari waarschijnlijk al onder de 90 procent is gedaald. Het ABP reageerde desondanks tamelijk nuchter op het rentebericht uit Frankfurt. 'Deze maatregel was te verwachten. Het doet natuurlijk pijn, maar het is ook in ons belang dat de economie aangezwengeld wordt.'

Nieuwe pensioenregels

Het lijkt erop dat pensioenfondsen nieuwe pensioenkortingen koste wat kost willen voorkomen. Daarom lobbyt de Pensioenfederatie sinds een aantal maanden fanatiek voor andere pensioenregels. Dat nieuwe systeem legt alle risico's op tegenvallers bij de werknemers die nog pensioen opbouwen. Gepensioneerden worden in die voorstellen ontzien, want zij behouden dan minimaal hun huidige pensioenuitkering en hoeven niet langer te vrezen voor pensioenkortingen. Degenen die nog pensioen opbouwen, de werkenden, raken in deze plannen echter alle pensioengaranties kwijt.

De pensioenfondsen pleiten ervoor dat de hoogte van hun pensioen volledig afhankelijk wordt van het beleggingsrendement dat het fonds behaalt. Het pensioen dat de fondsen te bieden hebben verschilt dan kwalitatief nauwelijks meer van de zogenoemde 'beschikbare premiepensioenen' die verzekeraars verkopen.

Als de pensioenfondsen hun zin krijgen, zijn Nederlandse pensioenen in slechts vijftien jaar tijd afgetakeld van gegarandeerde, welvaartsvaste uitkeringen naar 'kanspensioenen' die geen zekerheid meer bieden. Een verslechtering die het gevolg is van twee ernstige beurscrises, een snel stijgende levensverwachting, te optimistische ramingen en last but not least het rentebeleid van de ECB.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.