Zware beroepen zijn bijvoorbeeld loodgieters, onderhoudsmedewerkers, stratenmakers en werknemers in de bouw.
Zware beroepen zijn bijvoorbeeld loodgieters, onderhoudsmedewerkers, stratenmakers en werknemers in de bouw. © ANP

Pensioen komt te laat voor zware beroepen, verdubbeling afgekeurde ouderen in metaalindustrie

'Het einde van de groei van nieuwe arbeidsongeschikten is nog lang niet in zicht'

Nederlanders met zware beroepen halen steeds vaker hun pensioen niet. Ze melden zich voortijdig ziek en krijgen een arbeidsongeschiktheidsuitkering om de periode tot hun pensioen te overbruggen. Het pensioenfonds voor de metaal (PMT) ziet een verdubbeling van het aantal nieuwe arbeidsongeschikten sinds de pensioenleeftijd in stappen omhoog gaat van 65 naar 67 jaar. Ook bij het pensioenfonds Zorg & Welzijn worden ouderen vaker (plus 20 procent) arbeidsongeschikt verklaard.

Het UWV signaleerde in juni al een stijging van het aantal arbeidsongeschikten, zonder dat de uitkeringsinstantie daar een afdoende verklaring voor had. Vorig jaar kwamen er 40 duizend mensen in de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WIA) bij, met 12 procent de sterkste groei sinds het crisisjaar 2010, aldus het UWV.

Wie twee jaar achter elkaar ziek is geweest en wordt afgekeurd heeft recht op een WIA-uitkering, 70 procent van het laatstverdiende loon. Twee jaar ziektewet komt voor rekening van werkgevers of hun verzekering, aan de WIA betalen behalve werkgevers ook werknemers mee. De pensioenopbouw loopt premievrij door. Wie in de WW of bijstand komt, bouwt geen pensioen meer op.

'Niet bij te houden'

40 duizend arbeidsongeschikten kwamen er vorig jaar bij. Met 12 procent is dit sterkste groei sinds het crisisjaar 2010.

Volgens het UWV is de kans om arbeidsongeschikt te worden voor 55-plussers ongeveer tien keer zo groot als voor werknemers onder de 25 jaar. Ouderen krijgen daar dus in toenemende mate mee te maken omdat de pensioenleeftijd sinds 2013 omhooggaat, tot 67 jaar en 3 maanden in 2021. De gemiddelde leeftijd waarop ouderen met pensioen gaan ligt op ruim 64 jaar, tegen 61 jaar in 2006. Toen begon de ontmanteling van regelingen als de vut.

'De pensioenleeftijd stijgt zo snel dat ouderen met een zwaar beroep dat niet kunnen bijhouden', zegt Jan Berghuis van pensioenfonds PMT. 'En het einde van de groei van nieuwe arbeidsongeschikten is nog lang niet in zicht. We hebben een beperkte regeling om vervroegd te kunnen stoppen met werken. Die is in 2020 afgelopen. Dan verwacht ik een explosieve stijging.'

Zonder al te veel loonverlies kunnen ouderen korter werken en ondertussen jonge collega's opleiden

Werkgevers en vakbonden in de metaal proberen uitval van ouderen te voorkomen. Bijvoorbeeld door ouderen zonder al te veel loonverlies korter te laten werken en intussen jonge collega's te laten opleiden. Toch vindt Berghuis dat zware beroepen eerder met pensioen moeten kunnen. 'Loodgieters of onderhoudsmedewerkers die vaak al op hun zeventiende begonnen zijn met zwaar werk, houden dat niet vol tot ze bijna 68 of misschien nog wel ouder zijn.'

Wisselen van uitkering?

Juist de afgelopen jaren bleef het aantal arbeidsongeschikten redelijk stabiel, iets boven de 800 duizend. Deze arbeidsongeschikten zitten in de WIA, de oude WAO, of in de Wajong voor jonggehandicapten. Het zijn er in elk geval een stuk minder dan toen Nederland doorging voor de zieke man van Europa, met bijna een miljoen arbeidsongeschikten in de jaren tachtig.

De toenmalige WAO werd door werkgevers en vakbonden ook gebruikt als vangnet voor oudere werknemers voor wie geen werk meer was. Als 'arbeidsongeschikten' ontsnapten deze doorgaans gezonde ouderen aan een lagere WW-uitkering. Die route is, door strenge keuringen, afgesneden.

Door de hogere leeftijd neemt ook het aantal kwetsbare werkenden toe

Pierre Koning, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid (VU)

Wat opvalt is dat ouderen nu makkelijker in de WW komen en dat tegen het einde van die uitkering het aantal zieken toeneemt, zegt Pierre Koning, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Is dat omdat zij ook echt ziek zijn geworden, of vragen ze een andere uitkering aan? Er wordt weliswaar streng gekeurd, maar dat is iets om in de gaten te houden.' Het UWV ontkent dat er voor ouderen soepelere keuringsregels zouden gelden.

Koning ziet geen reden de verhoging van de pensioenleeftijd weer deels terug te draaien. 'De stijging van het aantal arbeidsongeschikten past bij een arbeidsmarkt waarop meer mensen aan het werk zijn en tot op hogere leeftijd doorwerken. Daarmee neemt ook het aantal kwetsbare werkenden toe en dus het aantal arbeidsongeschikten.'