ANALYSE

Past de opsplitsing van Philips in een trend?

Met de afsplitsing van de lichtdivisie kan Philips een voorbeeld zijn voor andere Nederlandse ondernemingen. Onder beleggers en analisten circuleren diverse namen van bedrijven waar opsplitsing een reële optie is: DSM, AkzoNobel en zelfs Unilever.

Proeffabriek van DSM voor biotechnologische processen in Delft. Beeld anp

Voor werknemers van de lichtdivisie van Philips kwam de aangekondigde afsplitsing van het moederbedrijf als een grote schok. Alsof de trouwste leden uit hun eigen club verbannen zijn. Toch zijn veel experts het erover eens: voor het voortbestaan van Philips is de opsplitsing van het concern in een maker van medische apparatuur en huishoudelijke apparaten en een apart bedrijf voor de led-lampen een noodzakelijke stap.

De activiteiten van Philips liggen al sinds jaar en dag veel te ver uit elkaar. Door de afsplitsing hoeft het hoofdkantoor van Philips niet langer op drie verschillende borden te schaken en kan het zich richten op het voortbestaan van zijn gezondste onderdelen.

Philips is zeker niet de enige onderneming waar splitsing van het bedrijf uit economische overwegingen zinvol kan zijn. Ook bij andere multinationals in Nederland spelen dergelijke gedachten. Bij chemieconcern DSM hebben de vitamines bijvoorbeeld weinig raakvlakken met het weefsel voor in kogelvrije vesten. Het bestuur bij Unilever lijkt volgens sommigen zich eveneens te realiseren dat de waspoeders, deodorant en ijsjes eveneens goed door volledig zelfstandige concerns los van elkaar te verkopen zijn. De vier wereldwijde divisies zijn namelijk koninkrijken op zich met eigen fabrieken en verkooporganisaties. Meerdere analisten zien in deze bedrijven de volgende kandidaten voor een Philips-scenario.

Beeld Cigdem Yuksel

Conglomeratiekorting

AkzoNobel, dat verf maar ook nog steeds zout maakt, staat eveneens op het lijstje. 'Er valt wat voor te zeggen. Ik zou er niet op tegen zijn', zegt analist Corné van Zeijl. Vakgenoot Jos Versteeg ziet bijvoorbeeld ASMI (niet te verwarren met ASML), dat binnen de chipmachinewereld twee totaal verschillende apparaten in elkaar sleutelt, als voor de hand liggend. 'Het verlieslijdende deel moet nu het gezonde deel op de been houden.'

Voor analisten en activistische aandeelhouders is het sommetje snel gemaakt. Door grote concerns op te splitsen verdwijnt de 'conglomeratiekorting' op aandelen. Ze rekenen dan uit dat de onderdelen los van elkaar meer winst kunnen maken en meer waard zijn op de beurs.

Grote bedrijven hoeven hun geld en mankracht bovendien niet langer over verschillende eenheden te verdelen. Door op te splitsen kunnen ze hun energie in het belangrijkste onderdeel steken en kunnen ze bij dat onderdeel veel beter hun marktpositie verdedigen.

Unilever

Personal Care, Home Care versus Foods and Refreshment

Je zou zeggen dat Calvé pindakaas, Omo waspoeder, Lipton ijsthee en Axe deodorant veel gemeen hebben. Je ziet ze toch allemaal in de supermarkt? In de praktijk werkt het anders. Unilever heeft zijn concern met bijna 40 miljard euro omzet vorig jaar in vier hoofddivisies opgedeeld. Op papier vallen ze onder het moederbedrijf Unilever, maar in de praktijk opereren ze als zelfstandige eenheden met eigen fabrieken, verkopers en klanten. Een consortium van durfkapitalisten zou wel oren hebben naar de voedings- en levensmiddelendivisies om vervolgens de merken door te verkopen. Een opsplitsing in nog meer onderdelen zou ook kunnen.

Unilevers worstenfabriek in Oss. Beeld Arie Kievit

Op eigen benen staan

Het afgestoten onderdeel doet het op eigen benen vaak ook veel beter, zegt Ron Meyer, hoogleraar ondernemingsstrategie bij Tiasnimbas Business School in Tilburg. Hij wijst op het voorbeeld van ASML. De chipmachinefabrikant is op dit moment meer waard op de beurs dan Philips, het moederbedrijf waarvan het tien jaar geleden definitief afscheid nam. 'Bij opsplitsing moet je de vraag altijd andersom stellen: wat kan de moeder nog voor de dochter beteken. Soms is het dan goed dat de moeder zijn kind laat gaan.' ASML zou binnen Philips altijd het ondergeschoven kindje gebleven zijn.

Volgens Meyer kun je bij veel concerns in de AEX afvragen of ze niet te groot en te log zijn geworden. Veel bedrijven zijn zo omvangrijk doordat ze in het verleden veel overnames hebben gedaan zonder daar echt goed over na te denken. De bedrijven verkochten die uitbreidingen aan aandeelhouders en medewerkers als een manier om synergie te halen. Door onderdelen onder een paraplu te zetten, besparen ze kosten, bundelen ze hun verkoopafdelingen en kunnen de onderdelen van elkaars uitvindingen profiteren. 'In de praktijk komt daar vaak niet veel van terecht, waardoor de kosten groter worden. Bedrijven komen dan later tot inkeer en stoten de onderdelen af.'

Hoewel het bij veel bedrijven speelt, is de ontwikkeling verre van nieuw. 'Ik zie het meer als een naijlen vanuit het verleden', zegt analist Versteeg. In de jaren zestig waren conglomeraten en diversificatie allemaal verschillende activiteiten in meerdere bedrijfstakken de norm. Sindsdien zijn veel concerns in het Westen juist meer gefocust geworden.

Ook hoogleraar bedrijfsstrategie Fred Lachotzki aan Nyenrode Business Universiteit ziet het opsplitsen als iets van alle tijden. 'Kort gezegd denken goede bestuurders altijd tien jaar vooruit en stellen het slagvaardiger overbrengen van het bedrijf naar de volgende generatie voorop. Een onderdeel afstoten kan soms noodzakelijk zijn.'

AkzoNobel

Decorative Paintings, Performance Coatings versus Specialty Chemicals

Het chemieconcern heeft al zijn medische divisie Organon van de hand gedaan. Een verdere specialisatie in verfproducten ligt voor de hand. De twee divisies Decorative Paintings, bekend van de merken Flexa en Sikkens en de divisie Performance Coatings, de speciale verven voor op grote bruggen of om de carrosserie van auto's te kleuren, zijn ideale huwelijkspartners. Het onderdeel Specialty Chemicals is het derde wiel aan de wagen. Naast producent van zout, ooit de kern van het bedrijf, is het de toeleverancier van allerlei basischemicaliën aan fabrikanten van bijvoorbeeld ontsmettingmiddelen of plastic tasjes.

Zoutopslag van AkzoNobel in Hengelo. Beeld Olaf Kraak

Nadelen

Het voorbeeld van het Nederlandse Vopak laat zien dat opsplitsing ook nadelige kanten heeft. Dat concern reduceerde begin deze eeuw van een conglomeraat dat zowel in de scheepvaart als in de tankopslag zat, tot een slank bedrijf actief in slechts één industrie. Het werd de grote marktleider in tankopslag van olie- en chemieproducten en tot voor kort groeiden de winst en omzet keihard. De laatste twee jaar staat de koers van het aandeel echter onder druk. Er is meer concurrentie en aanbod in de markt. Vopak moet daarom zijn prijskaartje omlaag gooien. Als conglomeraat had Vopak mogelijk die klappen kunnen opvangen. Hoogleraar Lachotzki: 'Het voorbeeld laat zien hoe opsplitsing een bedrijf in sommige situaties ook kwetsbaar kan maken. Maar strategisch vind ik het nog steeds een verstandige keuze.'

Opsplitsen is dus geen wondermiddel. Er zijn ook voorbeelden van conglomeraten, denk aan het Amerikaanse General Electric of het pretpark- en mediaconcern Disney, die juist heel succesvol zijn en alleen maar baat hebben bij verder uitdijen. 'De sleutel is dat ze erin slagen leider te zijn in al hun markten', zegt analist Versteeg.

Fabriek van DSM Coatings in Schoonebeek. Beeld anp

DSM

Nutrition versus Performance Coatings

Veel pijlen van analisten wijzen ook in de richting van het onderdeel Performance Coatings van het voormalige staatsmijnbedrijf. Begin deze eeuw ontdeed het Limburgse concern zich al van zijn bulkchemicaliën. Het onderdeel Performance Coatings, specialist in ijzersterk materiaal voor visdraad, tape en kogelvrije vesten, staat volgens kenners ver af van de andere kern van het bedrijf. DSM wil zich meer toeleggen op vitamines en enzymen voor in gezonde voedingsproducten en heeft daarvoor de laatste jaren een metamorfose ondergaan. Activistische beleggers zitten de Amerikaanse branchegenoot Dupont op de hielen om te splitsen. DSM zou zo maar de volgende kunnen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.