Passief beleggen rukt op: 'Doe zo min mogelijk, meestal niets'

Je hoeft er niets voor te doen en toch is de opbrengst groot: passief beleggen. Geen wonder dat het zo'n vlucht neemt. Maar er zijn wel degelijk risico's.

De Amsterdamse effectenbeurs. 'Vergeet de drukte van de traditionele beurs. De nieuwe belegger kan met minder dan een uur per dag toe.'Beeld anp

Schreeuwende mannen op een kolkende beursvloer, dat is het klassieke beeld van de aandelenhandel. In de ene hand een telefoon, de andere druk gebarend door de lucht zwaaiend - één explosieve mix van hectiek, overuren en testosteron.

Vergeet die drukte. De nieuwe belegger kan met minder dan een uur per dag toe. Hij zet 's ochtends zijn computer aan, kijkt even op zijn scherm of alles naar wens loopt en draait dan zijn bureaustoel richting raam. De rest van de dag staart hij naar buiten en drinkt koffie.

Welkom in de wereld van de 'do nothing-investeerder', zoals de Wall Street Journal hem onlangs doopte. De Amerikaanse zakenkrant portretteerde bij die gelegenheid ene Steve Edmundson. De manager van het ambtenarenpensioenfonds van de staat Nevada beheert een slordige 35 miljard dollar. In zijn eentje. De kosten die hij daarbij maakt, zijn een fractie van die van andere pensioenfondsen. En het rendement? Uitstekend. Zijn handelsstrategie wordt in zes woorden samengevat: 'Doe zo min mogelijk, meestal niets.'

Indextrackers

Edmundson is niet de enige. 'Passief beleggen' rukt op. Dat doet het al een aantal jaar, maar de lange mars door de financiële instituties is nog lang niet ten einde. Er gaan duizenden miljarden euro's in om. Consultant PWC voorspelt een verdriedubbeling tot 2020, naar meer dan 20 procent van het totale beheerde vermogen.

Het idee is simpel. In plaats van met veel moeite te pogen 'de markt te verslaan' door eindeloze rapporten door te spitten of complexe grafieken te interpreteren, volgen deze beleggers de beurs. Stijgt die, dan verdien je geld. De makkelijkste manier om dat te doen zijn de zogenoemde ETF's. Voluit: Exchange Traded Funds, ook wel indextrackers genoemd.

Wereldwijd zijn er al zo'n zesduizend verschillende ETF's. Alle mogelijke koersen kunnen gevolgd worden: aandelen, maar ook obligaties en grondstoffen. Dat doen naast grote institutionele beleggers steeds meer particulieren. Bouke van den Berg van Think ETF's ziet een 'enorm groeiende belangstelling'. Ze zijn simpel, saai en goedkoop - precies datgene waar veel mensen volgens hem naar op zoek zijn. De populairste ETF? 'Dat is toch degene die de AEX volgt.'

(Artikel hervat onder illustratie.)

Exchange Traded Funds

3.0 biljoen dollar is nu de omvang van de totale ETF-industrie, de fondsen die de ontwikkelingen in de beurs volgen, aldus Kirst Kuipers, hoofd iShares Nederland.

Beeld Peter van Hugten

Ook Blackrock, een van de grootste vermogensbeheerders ter wereld, ziet het in ETF's belegde vermogen door het plafond gaan. 'Deze beleggingen zijn in de crisis heel hard toegenomen', zegt Kirst Kuipers. Hij is hoofd van iShares Nederland, Blackrocks ETF-tak. 'Mensen zijn sindsdien op zoek naar simpele, goedkope beleggingsproducten.' Hij somt de voordelen op. Er is geen minimuminleg. Je kunt elk moment in- en uitstappen. En goedkoop: de gemiddelde vergoeding bedraagt zo'n 0,3 procent. Kuipers noemt de ETF dan ook 'een heel democratisch product'. 'Jij en ik betalen procentueel dezelfde managementfee als iemand die miljoenen belegt.'

Zoals elke revolutie kent ook deze geldverhuizing slachtoffers. In dit geval zijn dat de traditionele tussenpersonen. Hedgefondsen en andere actieve vermogensbeheerders zien dat klanten steeds meer geld weghalen. Zij kunnen met hun hogere fees van enkele procenten simpelweg niet opboksen tegen de passieve beleggingsbemiddelaars, die al gauw het tienvoudige minder rekenen. Ook de banen van analisten staan op de tocht. Aan hun rapporten over welke aandelen, obligaties of andere investeringen nu aantrekkelijk lijken, is immers steeds minder behoefte.

Risico

Er klinken waarschuwingen. Passief beleggen oogt veilig en braaf, maar schijn bedriegt. Onder deze noemer worden namelijk ook riskantere producten verkocht. Bij zogenoemde 'fysieke' ETF's wordt de koers van, bijvoorbeeld, de AEX gekopieerd door een mandje aandelen te kopen. Maar er zijn ook 'synthetische' ETF's, waarschuwen toezichthouders. Die bootsen de gekozen koers slechts na met behulp van afgeleide financiële waarden. Derivaten dus. Wie niet oppast, haalt op die manier geen oerdegelijk product in huis, maar juist een berg risico's.

En dan zijn er nog de gevolgen voor de financiële markten als geheel. Steven Bregman van beleggingsadviseur Horizon Kinetics noemde de ETF-hype onlangs de allergrootste bedreiging voor onze financiële stabiliteit. ETF's stimuleren de kuddegeest onder beleggers. Hoe meer passieve beleggers, hoe minder mensen er overblijven die zelf nadenken of een aandeel Heineken niet te hoog gewaardeerd is. Nu zijn beurzen altijd en overal in de greep van wat econoom John Maynard Keynes de 'animal spirits' noemde. Als een kudde bizons rennen beleggers massaal dezelfde richting op. Maar met de ETF's wordt die psychologie diep verankerd in de beleggingsstrategie.

Kuipers van iShares noemt die vrees ongegrond. 'ETF-beleggers volgen echt niet allemaal dezelfde trends. Ze hebben elk hun eigen investeringsbeleid. Bovendien: de totale omzet van de ETF-industrie is 3.000 miljard dollar. Veel, maar nog altijd slechts een fractie van de totale omvang van de aandelen- en obligatiemarkt. Dan heb je het over 170.000 miljard.'

Passieve pensioenfondsen

Nederlanders steken al jaren miljoenen euro's in ETF's. Niet als particuliere belegger, maar via hun pensioenfonds. Zo belegden de grote metaalfondsen PMT en PME vijf jaar geleden reeds rond de helft van hun portefeuille 'passief'. Sindsdien is dat percentage alleen maar verder gestegen, laat een woordvoerder weten. Bij PMT bedraagt het gedeelte inmiddels 55 procent, bij PME zelfs 65 procent.

Niet alle fondsen gaan mee in deze trend. APG, dat onder meer de pensioengelden van ambtenarenfonds ABP en bpfBouw beheert, zegt niet aan passief beleggen te doen. 'Financiële markten zijn nu eenmaal niet volmaakt', reageert woordvoerder Harmen Geers. 'Daarom zien wij wel degelijk kansen om geld te verdienen met actief beleggen.' Hij noemt als voorbeeld de qua managementkosten dure beleggingen in private equity. 'Daarmee heeft APG sinds 2000 een nettorendement van 17,5 miljard euro behaald. Was dat geld in aandelen gestoken, dan hadden we 10 miljard verdiend. Tel uit je winst.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden