Paniek over koersdalingen blijft uit op effectenbeurzen

Als beleggers krijsend hun portefeuilles in de verkoop hadden gedaan, zonder limieten in te leggen, ja dan was er misschien reden tot zorg geweest....

'Paniek? Helemaal niet', aldus een handelaar van HSBC Van Meer James Capel. En Peter de Bie van zakenbank MeesPierson meldt dat hij 's ochtends vroeg al zag dat de val niet diep kon zijn. 'Ik had alleen maar kopers in mijn orderboek.'

En daarmee werd deze maandag lang niet zo gitzwart als die van 1987, exact twaalf jaar geleden. De AEX-index van grootste Amsterdamse beursfondsen sloot wel lager, 8,84 punten op 529,13, maar dat is niet meer dan een rimpeltje vergeleken met 22,6 procent die New York twaalf jaar geleden verloor en waarin Amsterdam werd meegesleurd.

De situatie is dan ook nauwelijk vergelijkbaar. Natuurlijk, de marktrente is de laatste maanden fors opgelopen, maar nog steeds vele procentpunten lager dan in 1987. Bovendien hoeft een rentehobbel geen dodelijke gevolgen te hebben voor de aandelenmarkt, getuige het hobbeltje van 1994 dat een heuse col werd. Er was dat jaar hooguit sprake van stagnatie op de aandelenbeurs.

'Ik zie geen reden waarom er sprake moet zijn van paniek', zegt dan ook marktspecialist Bernard Walschots van Rabobank International. De rente is de sleutel voor deze aandelenmarkt, en dat is een kolfje naar de hand van Walschots en zijn onderzoekers.

Voor goed begrip een terugblik op de vorige zomer toen een wereldwijde crisis dreigde . Koningin Beatrix waarschuwde daar zelfs nog voor in haar troonrede. Om de florerende Amerikaanse economie te wapenen tegen deze aanval, verlaagde de Amerikaanse centrale bank de rente in drie kleine stapjes - lagere rente stimuleert immers investeringen.

In Europa, waar de centrale bank-rente toch al veel lager is dan in de VS, verlaagde de nieuwe Europese Centrale Bank (ECB) de rente eveneens, tot 2,5 procent. Hij had als excuus dat de Europese economie, en dan vooral de Duitse, er beduidend minder bloeiend bij lag dan de Amerikaanse. Ook de inflatie is in Europa veel lager.

De gevolgen laten zich raden. De marktrente nam een duikvlucht en 10-jarige Nederlandse staatsobligaties rendeerden eind januari slechts 3,74 procent. In de VS steeg de Dow Jones-index van net boven de 9000 punten op 1 januari tot 11.326 in augustus.

Toen was allang duidelijk dat de crisis met een sisser was afgelopen. De Amerikaanse centrale bank had de rente weer verhoogd, maar verzuimde de versoepeling geheel ongedaan te maken. Ten opzichte van vorige zomer is de monetaire ruimte dus toegenomen, terwijl de Amerikaanse economie nauwelijks gas heeft teruggenomen en dus helemaal geen rentestimulans nodig heeft. Als bezittingen sterk in waarde stijgen, nemen mogelijkheden om geld uit te geven toe.

Vervolgens zette een omgekeerde ontwikkeling in. Door de vele uitgaven verslechterde de (Amerikaanse) handelsbalans en nam de inflatie toe, resulterend in de voorlopige apotheose van afgelopen vrijdag toen de producenten inflatie was gestegen met 3,1 procent ten opzichte van vorig jaar. De Dow Jones verloor afgelopen week dan ook 5 procent en sloot net boven de 10.000 punten. Vandaag houdt iedereen zijn hart vast voor de nog belangrijker consumenteninflatie. Ook in Nederland steeg de inflatie tot een onverwacht hoge 2,8 procent in augustus en 2,4 procent in september.

Inflatie moet worden beteugeld met hogere rente, en de markten in de VS en Europa lopen ver vooruit op de centrale banken. De 10-jarige Nederlandse staatobligaties renderen inmiddels alweer boven de 5,5 procent - een stijging van bijna twee procentpunt in slechts negen maanden terwijl de ECB nog steeds vasthoudt aan een rente van 2,5 procent. Uit diezelfde marktrentes kan worden opgemaakt dat handelaren verwachten dat de rente van de ECB volgend jaar zal zijn gestegen tot 4,25 procent, zegt Walschots.

Hij denkt dan ook dat er grote kans is dat de ECB donderdag voor het eerst sinds zijn oprichting op 1 januari de rente gaat verhogen, tot 2,75 procent. De Europese economie is inmiddels aangzwengeld 'dus de startmotor van een lage rente kan uit'. Het Duitse ECB-bestuurslid Welteke liet gisteren doorschemeren niet langer dwars te zullen liggen.

In de VS ligt het niet veel anders, want centrale bankpresident Alan Greenspan wordt niet graag beschuldigd van nalatigheid in het beteugelen van inflatie en zulke geluiden gaan nu op. Hard ingrijpen zou echter de fanatiek investerende Amerikanen kunnen afschrikken. 'Greenspan kan het productiviteitswonder in de VS het beste op de rails houden door geleidelijk de rente te verhogen', zegt Walschots. En dan moet hij hopen dat de inflatie verder wordt gedempt door de afkalvende beurskoersen.

In dat scenario is het ergste leed geleden. De rente zal nog slechts een klein beetje doorstijgen - de 10-jaarsrente in Europa misschien tot 6 procent wat vergelijkbaar is met de situatie in begin 1997. Maar dan moet de markt wel geloven dat Greenspan op de bal zit. Bij de geringste twijfel over zijn scherpte loopt de rente verder op. En dan gaat het de beurs echt geld kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden