Overschatting en jaloezie drijven topinkomen op

Wat bezielt een topman met een riant salaris om steeds meer te willen? Een combinatie van zelfoverschatting, wereldvreemdheid en jaloezie, zeggen managementexperts....

Van onze verslaggever Wilco Dekker

Sinds dit jaar is het verplicht de inkomens van de bestuurders van grote bedrijven tot in detail te melden. De overheid hoopte dat daar een matigende werking vanuit zou gaan, maar dat blijkt bij een aantal bedrijven bepaald niet het geval. Zo incasseerde KPN-baas Ad Scheepbouwer een bonus van 2,66 miljoen euro en wil de top van bank/verzekeraar ING het eigen inkomen 'marktconform' maken door het in drie jaar 60 procent op te trekken.

'Volstrekt onacceptabel', vindt Trompenaars, internationaal bekend managementexpert en gespecialiseerd in bedrijfsculturen, dit soort inkomenssprongen. 'Het getuigt ook van een gigantische zelfoverschatting. Als jij zó goed bent, hoe kan het dan dat het minder gaat met je bedrijf?'

De boosheid over 'het graaien' aan de top is namelijk des te groter omdat het met veel bedrijven slecht gaat. Bij KPN heeft het personeel het salaris bevroren, bij ING wordt van het personeel loonmatiging verwacht. Trompenaars vindt dat de top altijd het goede voorbeeld moet geven. 'Het heet toch niet voor niets leiding? De top moet de weg aangeven. Begin dan bij jezelf.'

Dat een baas zichzelf extra beloont terwijl hij van zijn werknemers loonmatiging eist, is minder vreemd dan het lijkt. 'De discussie over loonmatiging en de eigen beloning zijn voor topmensen twee gescheiden werelden. Ze zijn vaak een beetje wereldvreemd, ja. Topmensen zijn ergens eenzaam, merk ik uit mijn ontmoetingen. Ze zijn aan de top gekomen door het spel goed te spelen. Maar grote organisaties zijn vaak politiek: je kunt je collega's niet altijd vertrouwen. Topmensen vinden het dus heerlijk om met andere topmensen samen te zijn, die dezelfde zorgen hebben.'

In die wereld, blijkt uit het werk van Trompenaars' eveneens internationaal vermaarde collega Manfred Kets de Vries, draait het om de vier P's: perks (extraatjes als een groot kantoor of een eigen vliegtuig), podium (aanzien, aandacht), power (macht) en natuurlijk pay, de betaling. 'Ik heb in de jaren tachtig onderzoek gedaan bij Shell naar de invoering van variabele beloning', vertelt Trompenaars. 'En wat bleek: het ging er helemaal niet om hoeveel jij mogelijk kon verdienen, maar om hoeveel de buurman kreeg. Dat geldt ook voor topmannen: als jij 1 miljoen krijgt, ook al onterecht waarschijnlijk, dan vind je dat veel te weinig als een andere topman 3 miljoen krijgt.'

Trompenaars wijst graaiende topmannen graag op het werk van zijn Amerikaanse collega Jim Collins. Die onderzocht de prestaties van negenhonderd bedrijven tussen 1965 en 1998. De slechts dertien ondernemingen die het beduidend beter deden dan de rest bleken 'waardegedreven' bedrijven. 'Succesvolle topmensen combineerden volgens het onderzoek twee eigenschappen: wilskracht en nederigheid. Zij halen hun voldoening uit goede producten, of een prettige organisatie. Ze zitten niet de hele dag over geld te lullen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden