'Overname is niet alleen voor ons een ramp'

AkzoNobel-topman Ton Büchner staat voor misschien wel de belangrijkste opgave uit zijn loopbaan. Over een week moet hij zijn aandeelhouders ervan overtuigen dat zij het vijandige overnamebod van het Amerikaanse PPG moeten afwijzen.

Ton Büchner op het hoofdkantoor van AkzoNobel in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Ton Büchner oogt maandagmiddag opvallend rustig voor een bestuursvoorzitter die nog maar negen nachten slapen verwijderd is van misschien wel de belangrijkste opgave uit zijn loopbaan. Maar ergens halverwege het gesprek op het hoofdkantoor van AkzoNobel in Amsterdam gaat de topman opeens rechtop zitten in zijn stoel en zet hij zijn kopje thee opzij. 'Als wij worden overgenomen, dan is dat niet alleen voor ons een ramp. De toekomst van Nederlandse multinationals staat op het spel.'

Op 19 april zal Büchner in een strategie-update de aandeelhouders van het Nederlandse verf- en chemiebedrijf moeten zien te overtuigen om niet voor de charmes te vallen van zijn Amerikaanse rivaal Michael McGarry. Verf- en lakkengigant PPG, de nummer 2 in de wereld, wil AkzoNobel, de nummer 3, overnemen om zo de allergrootste te worden. Al twee keer heeft het Amerikaanse bedrijf een ongevraagd overnamebod uitgebracht op AkzoNobel, dat niet wil worden overgenomen door PPG en daarom weigert te onderhandelen. Büchner: 'Voor de Amerikanen is een bedrijf een object, voor ons een organisatie van vlees en bloed.'

Topman McGarry reisde eind maart naar Nederland voor een pr-offensief, weet buitenlandse grootaandeelhouders tegen AkzoNobel op te zetten en houdt beleggers een vette vis voor in de vorm van een verhoogd bod van 90 euro per aandeel inclusief dividend. Büchner moet dus uitleggen dat AkzoNobel ook op eigen kracht dit koers­niveau kan bereiken. Het aandeel noteert nu op 80 euro, zonder overnamebonus zou dat rond de 65 zijn geweest. Hij komt daarom met een plan om de chemietak van AkzoNobel af te splitsen. Wat begon met een gesprekje op 2 maart in het Hilton op Schiphol is hoe dan ook ontaard in spannende overnamestrijd.

Büchners vorige vijand was een Rus

Nu staat hij tegenover het grote geld uit Amerika. In zijn vorige functie als bestuursvoorzitter voor het Zwitserse technologiebedrijf Sulzer rammelde er een rijke Rus aan de poort bij dat bedrijf. De Russische oliebaron Viktor Vekselberg verwierf in 2007, Büchner was net benoemd tot bestuursvoorzitter, ongevraagd eenderde van de aandelen op de Zwitserse beurs. Zijn snode plan: met behulp van Sulzers technologie een Silicon Valley in Rusland helpen opbouwen. De grootaandeelhouder greep gaandeweg steeds meer de macht in de raad van commissarissen, stookte aandeelhouders tegen het bestuur op en stuurde in 2009, terwijl er een onderzoek naar hem liep door de Zwitserse FIOD, de voorzitter van de raad van commissarissen naar huis. Büchner kon niet om de macht van Vekselberg heen en moest met hem in de nek ook nog eens het bedrijf door de economische crisis heen helpen. Daar slaagde hij toen in. Maar de Vekselberg-kwestie tekende wel zijn bestuursperiode, zegt een voormalig lid van de bedrijfstop dat anoniem wil blijven. Enkele jaren na Büchners vertrek in 2012 viel het Zwitserse bedrijf volledig in handen van de Rus, waarna hij bedrijfsonderdelen aan een eerder door hem gekocht Zwitsers bedrijf doorverkocht. In de Zwitserse samenleving en politiek wordt dit als nederlaag gezien voor de nationale economie.

U werd overvallen.

'Dat klopt. Het is niet zo dat ik ooit eerder was benaderd door PPG met de vraag of we misschien een keer over samengaan konden praten. Bij overnamen wordt vaak eerst even gesnuffeld aan elkaar. Ik werd door McGarry uitgenodigd om een kopje koffie te drinken. En dat doe je als je collega je uitnodigt. Die heeft ook fabrieken in Nederland. Maar toen ik binnenkwam, kreeg ik meteen een door juristen opgestelde brief overhandigd met een overnameplan. Het was heel agressief. Inclusief alle beleefdheidskoetjes en kalfjes duurde het gesprek nog geen half uur. Ik ben meteen gaan bellen met onze adviseurs. Op een juridisch opgestelde brief kun je alleen een juridisch antwoord geven. Vervolgens werd gedreigd dat PPG bereid was vijandig te gaan indien we niet zouden instemmen.'

Wat was uw reactie?

'Heel pragmatisch. Wij hebben een helder antwoord gegeven en zijn met een positief plan gekomen. We hebben PPG erop gewezen dat de waarde die AkzoNobel voor de aandeelhouders van 2012 tot 2016 had gecreëerd hoger was dan die PPG had gecreëerd. Niet Akzo Nobel maar PPG is de onderpresterende waarde. We hebben gewezen op de recordresultaten die AkzoNobel in 2015 en weer in 2016 heeft geboekt.'

U zegt dat de culturen tussen de bedrijven te veel verschillen. Waarom?

'In de eerste plaats is het de hele instelling bij hun management. Ze benaderen hun bedrijf als een bouwdoos waar je het ene na het andere bedrijf aan kunt toevoegen, om vooral hun aandeelhouders gelukkig te maken. We denken ook aan onze aandeelhouders, maar tevens aan onze werknemers, klanten en de vele andere belanghebbenden. Ook vinden we duurzaamheid belangrijker dan de Amerikanen.'

Ton Buchner, CEO van AkzoNobel Beeld anp

Ook PPG maakt verf voor schepen die energie helpt besparen, ook PPG heeft klimaatdoelstellingen.

'Toch verschillen we fundamenteel op het gebied van duurzaamheid. Bij ons zit duurzaamheid in ons dna, wij leven ernaar. Bij PPG is duurzaamheid een verkoopverhaal. Niet voor niets staan wij al vijf jaar op nummer 1 in de duurzaamheidsindex staan en zij niet. Dat komt onder meer doordat wij al onze duurzame producten door een onafhankelijk instituut laten beoordelen. Dat beloont ons vervolgens met CO2-certificaten. PPG zegt duurzaam te zijn, maar beoordeelt zijn eigen duurzaamheidsprestaties.'

U bent geen nationalist?

'Nee. Ik heb 23 jaar in het buitenland gewerkt. Ik heb mij altijd in die andere culturen verdiept en ben daardoor internationaal georiënteerd. Maar we sluiten onze ogen niet voor politieke en maatschappelijke veranderingen. Je kunt zeggen dat er de laatste twee à drie jaar veel is veranderd. Burgers accepteren niet meer wat vroeger normaal werd gevonden. Globalisering brengt niet alleen voordelen. Er zijn ook wel degelijk nadelen. Er is een toenemende behoefte om jezelf daartegen te beschermen. De meeste mensen beseffen ook dat Nederland een kleine en open economie is die niet zonder de buitenwereld kan. Er is veel te verliezen. Ze willen globalisering, maar met mate. Bedrijven hebben ook te maken met de stemming van de bevolking.'

Steeds meer bedrijven roepen dat de politiek ze moet beschermen tegen buitenlandse overnemers.

'Niet alleen de politiek, ook de werkgevers bij monde van VNO-NCW, de vakbonden, de provincies en gemeenten vinden dat grote concerns voor Nederland behouden moeten blijven.'

Dus de overname van Nederlandse multinationals moet onmogelijk worden gemaakt?

'De politiek is de politiek. En het zakenleven is het zakenleven. Maar er moet wel een discussie mogelijk zijn over wat wel en niet kan. En zo'n discussie begint als er iets plaatsvindt. En dat moment is met de overvallen op Unilever en AkzoNobel aangebroken. Dat is een goede zaak. In andere landen is die discussie er al tien jaar.'

Zijn de grote beursgenoteerde bedrijven echt belangrijk voor de economie?

'Kijk hier maar rond aan de Zuidas. Hier is een hele bedrijfstak, noem het een ecosysteem, gevormd rond de multinationals. We zitten bijvoorbeeld in een kantoor met het advocatenkantoor Stibbe, dat veel diensten aan multinationals verleent. Er zijn in Nederland drie soorten bedrijven: het kleinbedrijf, het middenbedrijf en de multinationals. Het midden- en kleinbedrijf is de banenmotor, maar 80 procent van de uitgaven voor onderzoek- en ontwikkeling komt van de multinationals.'

U hebt zeker contact met Unilever-topman Paul Polman over hoe u zich het beste kunt verdedigen?

'Wij spreken elkaar regelmatig. Samen met Feike Sijbesma van DSM hebben we een clubje dat overleg voert over duurzaamheid. Dan komt dit uiteraard ook aan de orde.'

Waarom is de afsplitsing van de chemietak een goed idee?

'Hiermee kunnen we meer waarde creëren voor de aandeelhouders. Het produceren van zout, chloor en andere chemicaliën staat bedrijfseconomisch te ver af van het maken van verf en lakken. Het vergt meer investeringen om een fabriek voor chemicaliën neer te zetten dan voor verf. Doordat we ze allebei onder één dak hebben drukt dat op de lange termijn de totale winstgevendheid. Door ze uit elkaar te trekken kunnen beide onderdelen zich concentreren op datgene waar ze goed in zijn.'

Maar waarom gaat u nu de speciale chemicaliën verkopen? Het lijkt of u een knieval maakt voor de aandeelhouders.

'Het beeld dat we dit plan in zes dagen, als paniekreactie, in elkaar hebben gezet is verkeerd. We zijn hier al lange tijd mee bezig, alleen zijn we er nu pas klaar voor. De afgelopen vijf jaar ben ik eerst druk bezig geweest met reorganiseren. Ook speelde bij de divisie Decoratieve Verven een enorm pensioenprobleem in het Verenigd Koninkrijk. Vorig jaar hebben we daar de laatste grote betalingen voor gedaan. Eind vorig jaar konden we tegen elkaar zeggen: ja, nu is het moment daar.'

Akzo Nobel's logo in Amsterdam Beeld reuters

In 2014 kreeg u de kans het Amerikaanse Axalta (wereldmarktleider in autolak) over te nemen van The Carlyle Group. Als u dat had gedaan, was u nu misschien nog nummer 1 geweest. Waarom heeft u dat toen niet gedaan?

'Dat is achteraf praten en daar heb je niks aan. Maar het is echt niet zo dat we dat bedrijf op een presenteerblaadje kregen aangereikt. We waren toen nog niet klaar voor overnamen.'

De Amerikaanse miljardair Paul Singer, een van uw grootste Angelsaksische aandeelhouders, dreigt met een buitengewone aandeelhoudersvergadering om u mogelijk naar huis te sturen omdat u niet met PPG in gesprek treedt. Wat doet dit met u?

'Ik maak me vooral druk over wat het met onze werknemers doet als ze dit soort verhalen lezen. Dagelijks heb ik gesprekken met onze aandeelhouders, ik reis naar Londen en naar New York. En ja, sommige vragen: had je niet eerder moeten afsplitsen? Had je niet nog eerder zelf een overname moeten doen? Maar zodra ik heb uitgelegd waarom, begrijpen ze het en zeggen ze: wij wachten jouw verhaal op 19 april af. Daar hebben wij zin in.'

CV

Studie
1984-1989 civiele techniek aan de TU Delft
1993 Master of Business Administration aan het International Institute for Management Development in Lausanne, Zwitserland
2006 Stanford Executive Program

Loopbaan
1987-1990 ingenieur bij offshorebedrijf Allseas in Delft
1990-1992 projectmanager bij olie-ingenieursbureau R.J. Brown and Associates in Zuidoost-Azië
1992-1994 projectmanager bij John Brown Engineers & Constructors in Nederland en voor R.J. Brown and Associates in Singapore
1994-1996 manager op de strategieafdeling van de Zwitserse pompfabrikant Sulzer in Winterthur
1996-1999 algemeen- en verkoopmanager voor Sulzer in China
1999-2007 diverse functies bij Sulzer in Winterthur, waaronder directeur van twee divisies
2007-2012 bestuursvoorzitter Sulzer
2012- heden bestuursvoorzitter AkzoNobel

Ton Büchner (1965) groeide op in het Brabantse dorp Sint Agatha. Hij is getrouwd met een Zwitserse vrouw. Ze hebben geen kinderen, wel een sledehond, die Bandita heet. Ook hebben ze een boot, die Bandit is gedoopt. Verder snowboardt Büchner graag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden