Overlijden van Lay maakt eind aan lijdensweg

Ken Lay was de succesvolle topman van Enron en een vriend van de president. Hij viel diep en werd veroordeeld voor fraude....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

President Bush noemde hem liefkozend ‘Kenny Boy’. In zijn woonplaats Houston werd hij op handen gedragen. Binnen Enron, de Texaanse energiegigant die hij oprichtte, gold hij als een ziener en een goedmoedige grootvader voor werknemers.

Het was dan ook een diepe val voor Kenneth Lay, toen hij op 25 mei van dit jaar schuldig werd bevonden aan fraude en samenzwering. Zijn rol in ‘Enron’, het eerste grote boekhoudschandaal van deze eeuw, was volgens de jury in het strafproces kleiner dan die van Jeffrey Skilling. Maar Lay was wel schuldig. In oktober zou de rechter hem mogelijk voor tientallen jaren naar de gevangenis sturen.

Dat kan niet meer. Lay is dood, 64 was hij pas. In Aspen, het vakantieoord voor de welvarenden in Colorado, stierf hij woensdag door een zware hartaanval, meldde zijn familie.

Lang voordat ‘Enron’ synoniem werd voor ‘schandaal’, lang voordat Enron in het illustere rijtje WorldCom, Global Crossing en Tyco thuishoorde, droeg de jonge Ken Lay bij aan de geboorte van een onderneming die later geschiedenis zou schrijven. Opgegroeid in een bescheiden milieu behaalde hij zijn doctoraat in de economie en werkte hij enige tijd op het ministerie van Defensie.

Maar Lay had een toekomst in aardgas. In 1984 kwam hij aan het roer bij Houston Natural Gas, en na een fusie ontstond Enron. De onderneming groeide en bloeide, zeker toen Lay Jeffrey Skilling binnenhaalde. Aanvankelijk als rechterhand en later als topman. Enron werd het op zes na grootste bedrijf in de VS. In mei 2001 openbaarde Lay zijn doel: de grootste ter wereld worden.

Mede-Texaan George W. Bush was inmiddels president. Lay was een vooraanstaand geldschieter geweest voor de campagne van Bush. Ze golften samen, en ‘Kenny Boy’ was altijd welkom in Washington.

Lays Amerikaanse droom werd een nachtmerrie. In 2001 werd duidelijk dat Enrons fantastische resultaten alleen mogelijk waren door complexe trucs, verhulde schulden en creatief boekhouden. Wat wist Lay? Was hij direct betrokken?

‘Het bedrijf werd zo groot en complex dat het te moeilijk werd voor een of twee managers om de zaken te overzien, en helemaal te weten wat er aan de hand was’, zei de energie-analist Edward Jones ooit in de Houston Chronicle. Dat verklaarde de ondergang van Enron. Niemand wist meer wat de anderen aan het doen waren.

Het suggereerde ook dat Lay mogelijk niet, of niet veel, wist van de sluwe praktijken van zijn ondergeschikten. Daar hadden de aanklagers, en later de jury, geen boodschap aan: Lay had het moeten weten.

Toen Enron implodeerde, lag Lays reputatie in duigen.

In de loop van het strafrechtelijk onderzoek, en zeker tijdens het proces dit voorjaar, werd duidelijk dat Lay zich onethisch en zelfzuchtig had gedragen. Zo wilde hij eind 2001 zo snel mogelijk van zijn aandelen-Enron af, toen het bedrijf richting de afgrond snelde, terwijl hij werknemers aanmoedigde hun aandelen vast te houden.

De jury oordeelde dat zijn gedrag niet alleen verwerpelijk was, maar ook strafbaar. Lay oogde alsof hij een spook had gezien toen hij tienmaal het woord ‘schuldig’ hoorde voor fraude en samenzwering. Zeker 25 jaar gevangenisstraf hing hem boven het hoofd.

Lay heeft tot het laatst volgehouden dat hij onschuldig was. Ook na het oordeel van de jury meldde hij dat hij niets met de fraude van doen had. ‘Ik zal met mijn juridisch team ijverig blijven werken om dit te bewijzen.’

Voor de diepgelovige Ken Lay was zijn tijd echter gekomen. Zijn dood maakte een eind aan de martelgang van het sensationele strafproces en het slepende hoger beroep dat zonder twijfel zou hebben gevolgd. ‘Mijn familie en ik geloven dat God de leiding heeft’, schreef Lay na zijn veroordeling. ‘Hij doet goed werk voor hen die in de Heer geloven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden