Over vijf jaar zijn pensioen- en hypotheekregels onherkenbaar veranderd

Het Centraal Planbureau (CPB) plakte deze week aan zijn vooruitzichten voor de economie in de komende jaren - een kleine 2 procent groei, met allerlei, vooral internationale risico's op minder - een opmerkelijke beschouwing vast. Plakte vast, want het stuk heeft werkelijk niets te maken met het hoofdonderwerp van de publicatie, heeft een andere toon, en bevat een opdracht aan de formateurs van een volgend kabinet.

Beeld anp

Die opdracht is: hervorm de regels op de woningmarkt en de regels rond pensioen zo dat ze beter op elkaar zijn afgestemd.

Hoezo? De (overigens anonieme) auteur van de beschouwing typeert de manier waarop de overheid omgaat met pensioen en wonen als een 'klusserswoning'. 'De overheid werkt niet vanuit een grand design. Beleid wordt op beleid gestapeld en de samenhang lijkt soms wat uit het oog verloren.'

Vanwaar deze - terechte -- typeringen? Het eigen huis en opgebouwde pensioenrechten zijn beide vormen van financieel vermogen. Het oppotten van euro's tijdens het werkzame leven maakt het mogelijk om op enig moment te stoppen met werken voor geld, en te consumeren uit opgespaard vermogen.

Het eigen huis en pensioen zijn, anders gezegd, manieren om consumptie uit te smeren over je hele leven. Jonge werkenden leveren consumptie-mogelijkheden in (want ze betalen pensioenpremie, hypotheekrente en aflossingen) om daar later in het leven consumptie- mogelijkheden voor terug te krijgen (ze ontvangen pensioeninkomen terwijl het huis is afbetaald en de woonlasten dus zeer laag zijn).

De overheid bemoeit zich hier -- 'vanuit oprechte paternalistische motieven', aldus het CPB - nogal stevig tegenaan. Deelname aan pensioenregelingen is voor werknemers zo goed als verplicht. En bij de aankoop van een eigen huis schrijven de fiscale regels voor dat de hypotheek in dertig jaar volledig moet zijn afgelost. De overheid 'dirigeert' zo deze majeure beslissingen van mensen.

Beeld anp

Dat pakt vals uit. De consumptiemogelijkheden van dertigers en veertigers worden te zeer afgeknepen, vooral degenen onder hen die, over hun hele leven bekeken, goed verdienen. De overheid dwingt mensen tot sparen in een levensfase, tussen de 30 en 50, waarin ze nog relatief weinig verdienen en extra kosten dragen die samenhangen met het krijgen en verzorgen van kinderen. Als mensen hun inkomenspiek bereiken, tussen de 50 en 60 jaar, vallen de kosten van kinderen grotendeels weg en klotsen de euro's tegen de plinten. Relatief gezien dan.

Liever, lijkt het, een paar duizend euro per jaar meer als je dertiger en veertiger bent, en liever wat euro's minder na je 50ste. Oftewel: de spreiding van consumptiemogelijkheden over de levensloop is vatbaar voor verbetering. Het 'oprechte paternalisme' van de overheid leidt voor veel mensen niet tot betere maar tot slechtere uitkomsten.

Een noodzakelijke voorwaarde om betere regels te kunnen maken is: pensioen en eigen huis in samenhang bekijken. Het een valt dan wel onder Lodewijk Asscher (Sociale Zaken), het andere onder Stef Blok (Wonen), maar voor mensen in Nederland zijn het gewoon euro's die je kunt consumeren of sparen.

Het 'renoveren van de klusserswoning', aldus het CPB, kan op veel verschillende manieren. Minder verplicht aflossen op de hypotheek zou kunnen; minder verplicht pensioensparen ook; pensioengeld mogen gebruiken om je hypotheek af te lossen is een ander idee; er zijn talloze opties. Een paar simpele sommen wijzen al gauw op duizenden euro's verschil in consumptiemogelijkheden.

Zo maar doen dan? Nee. Het CPB constateert terecht dat zo'n renovatie van pensioenen en hypotheekregels complex is. 'Geen onderwerp voor een achternamiddag, misschien wel een om een begin mee te maken in een nieuw regeerakkoord.'

Ik voorspelde al eerder: over vijf jaar zijn pensioen- en hypotheekregels onherkenbaar veranderd. Daar is deze beschouwing door het CPB weer een nieuwe voorbode van. Het kan beter, dus moeten we zorgen dat dat gebeurt.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?

frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden