Oude jagers wonnen het van vroege boeren in Europa

Hoe was het in godsnaam mogelijk dat de landbouw zich in luttele tijd over Europa verspreidde? In slechts vijf eeuwen, vanaf 7500 jaar geleden, kregen agrariërs vaste grond van Zuid-Limburg tot en met Oekraïne....

Veel onderzoekers breken zich hier het hoofd over. De rappe, eenvormige verspreiding duidt op massale immigratie in Europa van landbouwvolken, stellen sommigen. Zij brachten het boerenbedrijf mee dat 12 duizend jaar geleden in het Midden-Oosten ontstond. Moderne Europeanen stammen hoofdzakelijk van de landbouwende immigranten af.

Maar anderen wijzen erop dat voor zo'n massale immigratie geen bewijs is. De jagers/verzamelaars die destijds al ruim 30 duizend jaar in Europa woonden, gingen eigener beweging op landbouw en veeteelt over, hooguit gestimuleerd door kleine groepjes agrarische immigranten. De Europeanen van nu stammen hoofdzakelijk van die oude jagers af.

De laatste groep theoretici lijkt gelijk te krijgen, suggereert een studie die Duitse, Britse en Estse onderzoekers vrijdag publiceerden in het weekblad Science. Landbouwvolken van 7500 jaar geleden hebben maar heel weinig genetisch materiaal achtergelaten in moderne Europeanen, concluderen zij uit dna-onderzoek.

Voor hun studie bekeken de onderzoekers de beenderen van 57 bandkeramiekers die zo'n 7500 jaar geleden stierven in het huidige Duitsland, Oostenrijk en Hongarije. Van 24 gebeentes kon bruikbaar mitochondriaal dna (mt-dna) worden gewonnen. Mt-dna wordt uitsluitend via de vrouwelijke lijn overgeërfd. Het is dus niet vermengd met het dna van de vader en geeft daardoor vrij zuiver de afstamming weer.

Van achttien oude boerengebeenten konden de onderzoekers geen chocola maken. Die vertoonden een genetische opmaak die sterk leek op de huidige bewoners van Europa, het Midden-Oosten en Centraal Azië. Zulk dna toont niet hoe de afstammingslijn loopt.

Bij zes individuen lag het anders. Zij hadden een zogeheten N1a-genetische lijn in hun dna. Tussen de 8 en 42 procent van de eerste Europese boeren behoorden tot die N1a-afstamming, becijferden de onderzoekers hieruit. Een grote marge, maar zelfs het laagste percentage van 8 is veel hoger dan de 0,2 procent N1a-afstamming die nu te vinden is onder de bewoners van Europa en de wereld.

Maar kan deze uitkomst niet het gevolg zijn van spontane genetische verandering onder massaal naar Europa geëmigreerde boeren? Om daar antwoord op te krijgen pasten de onderzoekers computersimulaties toe. Hoeveel N1a-afstamming zou overblijven na spontane genetische verandering gedurende 7500 jaar, wilden ze weten. En hoeveel zou overblijven na vermenging tussen geïmmigreerde boeren en de oorspronkelijke bevolking. In beide gevallen was de uitkomst: in moderne Europeanen zou veel meer N1a-afstamming moeten zitten dan in werkelijkheid wordt aangetroffen.

Het lijkt erop, aldus de onderzoekers, dat de oorspronkelijke Europeanen weliswaar misschien de landbouw van immigranten overnamen, maar genetisch die immigranten overvleugelden. Die laatsten hebben dus weinig nagelaten aan de huidige bevolking. Behalve dan de weiden, de akkers, de kassen en de Europese subsidies.

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden