Oude computers leggen gans het raderwerk stil

De treinreizigers in Utrecht waren weer eens de klos. De treinen reden nauwelijks en perrons zagen zwart van de wachtende reizigers....

Van onze verslaggever Ferry Haan

Reizigersorganisatie Rover heeft het nu helemaal gehad met ProRail. ‘ProRail? Prutsrail zal je bedoelen’, zegt Rover-woordvoerder Rikus Spithorst. Hij noemt ProRail ‘incompetent’ en een organisatie die bestaat uit ‘systeemautisten’.

Het computersysteem van ProRail lijkt ineens hèt probleem geworden op het Nederlandse spoor. Vorige week vielen computersystemen uit in Rotterdam en Utrecht. Hierdoor moesten treindienstleiders ouderwets vertrouwen op de telefoon. Wissels werden handmatig omgezet vanuit de controletores, waar dit normaal gesproken automatisch gebeurt.

De storing is het zoveelste bewijs van de kwetsbaarheid van het computersysteem van ProRail. Kort geleden vroeg de ProRail-directie zich af hoeveel it-systemen het bedrijf eigenlijk in de lucht hield. ‘Het antwoord was ruim 800’, zo verklaarde ProRail-directeur Bert Klerk recent.

Spithorst stelt dat zo veel systemen natuurlijk vragen om problemen. ‘De reiziger hoeft geen boek van Sonja Bakker meer te kopen, want die blijft gewoon wachten op het perron tot hij een ons weegt.’

Volgens een woordvoerder van ProRail zijn er zo veel systemen, zodat wanneer er eentje uitvalt er slechts een klein lokaal probleem ontstaat. Ook tellen veel systemen dubbel, omdat ze voor de veiligheid twee keer zijn aangelegd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de wisselssystemen.

De crisis waar ProRail echt van wakker schrok, dateert van twee jaar geleden. Op 6 en 7 april 2005 vielen, weer in Utrecht, alle computersystemen uit. Er kon geen trein meer rijden.

De toenmalige minister van Verkeer Karla Peijs was er snel bij om te melden dat het om een ‘incident’ ging. De kans op herhaling zou gering zijn en er was niets structureels mis met de systemen van ProRail.

De reizigers in Utrecht weten beter en de Tweede Kamer inmiddels ook. Ruim een half jaar geleden informeerde Peijs de Kamer dat minstens 10 miljoen euro nodig is om dit soort storingen in de toekomst te voorkomen.

Voor de leek is het nauwelijks te bevatten, maar de belangrijkste systemen van ProRail hebben geen back-up. Valt het verkeersleidingsysteem uit, dan houdt het grotendeels op.

ProRail heeft veel geleerd van de storing in 2005. Volgens een ict-medewerker viel toen het Utrechtse verkeersleidingsysteem uit en ging het daarna van kwaad tot erger. Een deel van het netwerk raakte overbelast. Uiteindelijk bleek één defecte printerplaat in een cruciale kast de oorzaak van de ellende.

Volgens de ict-medewerker leerde ProRail toen een belangrijke les: ‘De storing in Utrecht vertelde ons dat het maatschappelijk niet meer aanvaardbaar is, als het verkeersleidingsysteem zo lang uitvalt. Dat hadden we ons daarvoor niet gerealiseerd.’

De opzet van het systeem is kwetsbaar. De spoorrails in Nederland zijn verdeeld over 13 verkeersleidingposten. Al deze posten zijn compleet selfsupporting, maar kunnen niets van elkaar overnemen.

Een hogere ProRail-manager legt uit dat dit ontwerp van het verkeersleidingssysteem uit de jaren tachtig stamt: ‘Het is eigenlijk heel mooi ontworpen. Dat dit 25 jaar later nog steeds meegaat, zegt toch wel wat.’ Het systeem is later uitgebouwd en aangepast voor bijvoorbeeld de Betuwelijn en de HSL.

Een belangrijk en relatief nieuw systeem bij de verkeersleidingsposten luistert naar de naam ARI (Automatische Rijweg Instelling). Dit systeem voert dagelijks de dienstregeling uit. Wanneer de treinenplanning gehaald wordt, dan worden alle wissels en seinen automatisch aangestuurd. Pas wanneer een trein vertraging oploopt, is er werk voor een verkeersleider. Loopt alles soepel, dan doet ARI het werk.

In 2005 viel echter ook deze ARI ook uit Utrecht. Treinverkeer was niet meer mogelijk. De treindienstleiders staarden naar zwarte schermen. ProRail wil nu zo snel mogelijk twee computercenta aanleggen op geheime plekken in het land. Straks moet op deze twee plaatsen het hele verkeersleidingssysteem kunnen draaien, los van de dertien regionale posten.

Zo ver is het echter nog niet. In 2010 zijn de computercentra klaar, als alles mee zit. Tot die tijd is het aanmodderen met het oude systeem, maar hoopt ProRail wel vooruitgang te boeken. Sinds de it-storing in 2005 zijn alle treindienstleiders extra getraind op de uitval van het systeem. Er zijn terugvalscenario’s die vorige week van pas kwamen in Utrecht.

Om te beginnen weten nu alle dienstleiders dat ze soms door hun computers opnieuw te starten bij problemen, de boel verergeren in plaats van verbeteren. Dit was in 2006 de reden dat een it-storing veel langer duurde dan noodzakelijk. Daarbij zijn procedures afgesproken hoe te handelen wanneer cruciale systemen falen.

Voor ProRail is het zuur dat de storing van vorige week zich juist weer in Utrecht voordeed. Daar staat een nieuwe computer klaar om de oude deze week te vervangen. Deze nieuwe computer is de eerste stap in het plan van ProRail om de verkeersleiding ‘rampbestendig’ te maken. Bij 8 van de 13 posten was de apparatuur al vervangen. In Utrecht nog nét niet.

Een ProRail-woordvoerster legt uit dat er geen alternatief is. Het is niet mogelijk om het treinverkeer landelijk weken stil te leggen om een nieuw systeem te installeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden