Opnieuw miljoenen voor klokkenluider in VS

Ondenkbaar in Nederland: een vorstelijke beloning voor klokkenluiders. Maar in Amerika krijgt een oud-manager van zadenbedrijf Monsanto 22,5 miljoen dollar.

Beeld anp

Klokkenluiden begint een lucratieve optie te worden, althans in de Verenigde Staten. Daar heeft een voormalige financieel manager van Monsanto een beloning gekregen van bijna 22,5 miljoen dollar (ruim 20 miljoen euro) voor een tip over fraude in de boekhouding van de beursgenoteerde zadenproducent. Het is de op een na hoogste beloning die de Amerikaanse financiële waakhond SEC heeft uitgedeeld. Twee jaar geleden werd al eens 30 miljoen dollar uitgekeerd aan een - niet nader genoemde - klokkenluider.

Volgens de SEC komt de beloning voor de oud-manager uit een boete van 80 miljoen dollar die Monsanto in februari kreeg. Die kreeg het bedrijf omdat de miljoenen dollars aan kortingen die retailers en groothandels kregen voor de verkoop van onkruidverdelger Roundup, niet correct in de boeken werden verantwoord.

Daardoor klopten Monsanto's winstcijfers over 2009, 2010 en 2011 niet. Monsanto ging akkoord met de zware boete zonder schuld te bekennen, zoals gebruikelijk in dit soort zaken. Wel betaalden de bazen hun aan de winstcijfers gekoppelde bonussen deels terug. Verkoopmedewerkers van Monsanto - vanwege betrokkenheid bij gengewassen en pesticiden geregeld omschreven als 'het meest gehate bedrijf te wereld' - moesten ook persoonlijk boetes betalen.

De naam van de oud-manager werd niet bekendgemaakt. Zijn advocaat wilde alleen kwijt dat hij de kwestie eerst intern aan de orde had gesteld bij het bedrijf. Toen dat niets opleverde, stapte hij naar de SEC, de Securities and Exchange Commission. Die dankte hem in een verklaring voor zijn 'gedetailleerde tip', naast zijn 'moed en doorzettingsvermogen'.

Het is de tweede keer in korte tijd dat duidelijk wordt hoe hoog de beloningen zijn die de SEC uitdeelt in ruil voor tips, als die tenminste tot een boete leiden. Anderhalve week geleden bleek dat twee oud-managers van Deutsche Bank in New York 16,5 miljoen dollar beloning hadden gekregen voor het melden van een fraudezaak bij de SEC. De bank had geknoeid met de waardering van een grote derivatenpositie. Die zaak kwam in het nieuws omdat een van de twee klokkenluiders, Eric Ben-Artzi, zijn 8,25 miljoen dollar weigert aan te nemen. De voormalig risicomanager wil de miljoenen niet hebben, omdat de verantwoordelijken bij Deutsche Bank niet zijn gestraft. De bank betaalt de boete en daders worden verder niet vervolgd. Volgens Ben-Artzi komt dat door de 'draaideur' tussen de bank en toezichthouder. Diverse topjuristen van de SEC werken nu bij Deutsche Bank, en andersom.

De beloning voor de Monsanto-manager komt uit het Amerikaanse klokkenluiderprogramma, dat begon in 2011. Tipgevers kunnen 10 tot 30 procent van de boete als beloning krijgen, maar vanzelf gaat dat niet. Een derde tipgever van Deutsche Bank die ook informatie leverde, kreeg niets. Volgens de SEC is, inclusief de Monsantozaak, nu 107 miljoen dollar aan 'tipgeld' uitgekeerd, aan 33 klokkenluiders.

Dat is in Nederland ondenkbaar. Na enkele schrijnende gevallen met klokkenluiders - Ad Bos, die de bouwfraude onthulde, dreigde lang zelf te worden vervolgd en kwam berooid in een stacaravan terecht - is er wel een nieuwe wet gekomen. Die moet klokkenluiders beter beschermen. De wet Huis voor Klokkenluiders kent wel een 'benadelingsverbod', maar geen beloningsregeling.

Volgens een woordvoerder van dat begin juli geopende Huis voor Klokkenluiders is dat bewust gebeurd. Om een beroep te kunnen doen op bescherming en begeleiding via het benadelingsverbod, moet de klokkenluider te goeder trouw handelen, en alleen een misstand willen voorkomen of oplossen. Beloningen - zeker als die in de miljoenen lopen zoals in de VS - zouden die nobele motieven flink onder druk kunnen zetten. Volgens de woordvoerder zijn er voor zover bekend geen (formele) beloningen uitgekeerd in Nederland. Er zijn ook geen plannen om, na de successen in de VS, nu alsnog een beloningsregeling op te nemen in de klokkenluiderswet.

De Nederlandse klokkenluider Ad Bos moest in een caravan wonen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.