Opkoopprogramma ECB goedgekeurd door EU-hof

De Europese Centrale Bank (ECB) mag staatsobligaties van eurolanden opkopen. Dat heeft het Europees Gerechtshof in Luxemburg dinsdag bekendgemaakt. Tegen het vonnis is geen beroep mogelijk.

ECB-president Mario Draghi. Beeld afp
ECB-president Mario Draghi.Beeld afp

De zaak draaide om de vraag of de ECB met het zogenoemde OMT-programma buiten zijn mandaat zou zijn gegaan. De introductie van het opkoopprogramma in het najaar van 2012 leidde er destijds toe dat de financiële markten in de eurozone sterk kalmeerden en de geruchten over het uiteenvallen van de eurozone wegstierven. Het programma werd overigens nooit in de praktijk uitgevoerd.

Oorspronkelijk werden de bezwaren tegen het OMT-programma van de ECB door verschillende partijen ingediend bij het Duitse constitutionele hof in Karlsruhe. Het Bundesverfassungsgericht verwees begin 2014 de klachten door naar het Europees Gerechtshof. 'Het OMT-programma overschrijdt niet de grenzen van het mandaat van de ECB en gaat niet in tegen het verbod op monetaire financiering van eurolanden', zegt het hof in een toelichting. Van monetaire financiering wordt gesproken wanneer overheden leningen direct plaatsen bij de centrale bank.

De uitspraak van het hoogste gerechtshof van de Europese Unie geeft de ECB rugdekking bij het huidige opkoopprogramma van staatsleningen van eurolanden dat in maart is begonnen. De ECB wil daarbij maandelijks voor ongeveer 60 miljard euro aan leningen opkopen, hoofdzakelijk staatsleningen. Door schuldpapier op te kopen pompt de centrale bank extra geld in de economie. Dat moet de inflatie en groei een impuls geven.

Rem van de geldpers

Na ruim twee jaar tegenstribbelen ging uiteindelijk op donderdag 6 september 2012 de rem van de geldpers. Dat bood de centrale bank van de eurozone onbeperkt mogelijkheden om staatsobligaties van zwakke eurolidstaten op te kopen en boog daarmee het hoofd voor de politiek-economische realiteit in Europa. De effectenbeurzen reageerden destijds euforisch. Draghi had weken eerder al hints gegeven dat er baanbrekende nieuwe reddingsacties voor de euro zouden komen.

Met het programma ging de ECB opnieuw (indirect) geld lenen aan zwakke eurolanden om de rente omlaag te brengen die deze landen op hun staatsschuld betalen. De centrale bank heeft dat het laatste half jaar niet meer gedaan. Een cruciaal verschil met het oude opkoopprogramma is dat de ECB vooraf geen limiet stelde aan het aantal op te kopen obligaties. Dat is precies wat de financiële markten wilden horen. 'We hebben een effectief vangnet gespannen waarmee we destructieve scenario's kunnen vermijden', zei Draghi destijds.

De ECB verbond wel voorwaarden aan het opkoopprogramma. De belangrijkste was dat de ECB alleen staatsschulden financierde van landen die een formeel hulpverzoek indienden bij het Europese noodfonds. Dat betekende echter niet dat die landen zich moesten onderwerpen aan een macro-economisch hervormingsprogramma onder toezicht van de trojka (ECB, IMF en Europese Commissie). Het mocht ook een minder streng 'voorzorgsprogramma' zijn. Een land in zo'n preventief hulpprogramma kwam weliswaar onder toezicht van de Europese Commissie, maar wordt niet onder curatele geplaatst. Het mocht zelf bepalen hoe het de noodzakelijke aanpassingen uitvoerde.

Vluchtroute Spanje

Het opkoopprogramma bood destijds een vluchtroute voor Spanje, dat dringend noodhulp nodig had, maar de regering-Rajoy wilde die niet aanvragen uit vrees dat Spanje dan net zo'n streng programma als Griekenland moest uitvoeren.

Het pakket maatregelen kreeg in 2012 de goedkeuring van alle ECB-bestuurders, op één na. Bundesbank-president Weidmann hield opnieuw zijn poot stijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden