Opkoopfonds splijt vakbond

Als het over opkoopfondsen gaat, toont de vakbond twee gezichten. Henk van der Kolk van FNV Bondgenoten speelt de rol van bad cop en hekelt de uitwassen van deze opkopers van bedrijven....

De januskop van de vakbond komt voort uit de dubbelrol van de bond bij private equity. Als behartiger van de belangen van werknemers ziet de bond opkoopfondsen als winstbeluste aandeelhouders. Maar in de besturen van alle grote bedrijfstakpensioenfondsen zitten vertegenwoordigers van de bond die private equity waarderen vanwege de hoge rendementen.

Die pensioenfondsen willen meer beleggen in deze fondsen. In 2006 hadden de vijf grootste bedrijfstakpensioenfondsen ruim 12 miljard euro gestoken in opkoopfondsen. Dat bedrag stijgt de komende jaren naar ten minste 21 miljard euro.

Vol met schulden
Dat rendement is deels te danken aan de wijze waarop de opkoopfondsen hun overnames financieren. Ze stoppen de bedrijven die ze kopen vol met schulden. Bij kabelbedrijf Ziggo, afvalverwerker Van Gansewinkel en de HEMA leidde dit onlangs tot rode cijfers.

De verwachting is dat steeds meer bedrijven zullen worden opgekocht door private equity-bedrijven. Deels omdat bedrijven de beurs willen verlaten en deels omdat de rendementen meer grote beleggers lokken.

Van der Kolk is duidelijk in zijn blog: ‘Private equity-fondsen hebben maar één doel: de eigenaren verrijken door bedrijven te verkopen, kaal te plukken en door te verkopen aan de hoogste bieder. En passant ontwijkt deze kapitaalmaffia de belasting. De werknemer betaalt de rekening.’

Van der Kolk stond vorige maand in Amsterdam op de stoep bij de directie van Maxeda, het moederbedrijf van onder meer Bijenkorf, V & D en Praxis. Van der Kolk stortte 25 kilo chocolademunten in de hal van het kantoor van Maxeda. Dit winkelbedrijf was gekozen omdat het een van de vele bedrijven is die investeerder Kohlberg Kravis Roberts (KKR) deels in handen heeft. ABP, het fonds voor ambtenaren en onderwijzers, belegt via KKR onder meer in Maxeda.

Hoog rendement
Via die bocht is de de gemiddelde Nederlandse ambtenaar gebaat bij een hoog rendement op de verkoop van Maxeda. Immers, hoe hoger het rendement, hoe groter de kans dat het pensioen mee groeit met de prijsstijgingen.

Dat KKR, een van de oudste en grootste private equity-fondsen ter wereld, het doelwit is van de wereldwijde campagne tegen private equity, is geen toeval. Voor de vakbeweging is KKR het voorbeeld van een grote schimmige investeerder die rendement belangrijker vindt dan het welzijn van de werknemers. Bovendien – en dat is belangrijk voor de Amerikanen – steunt Henry Kravis, een de oprichters, de republikeinse presidentskandidaat John McCain.

In Nederland hebben de bonden in hun rol van behartiger van de werknemersbelangen ook te maken met KKR. De cao-onderhandelingen met Maxeda-dochter V & D verlopen moeizaam.

‘Bij de cao-onderhandelingen leggen we het verband tussen private equity en het bod van de werkgever. Bij V & D willen ze kosten besparen om te kunnen voldoen aan de rendementseisen van de aandeelhouder. Daar zeggen we dan nee tegen’, zegt Anja Jongbloed, cao-coördinator bij FNV Bondgenoten.

Afspraken maken
Heel soms lukt het de bonden afspraken te maken met Angelsaksische investeerder. Bij de verkoop van TNT Logistics (dertigduizend werknemers wereldwijd) aan opkoper Apollo wist FNV Bondgenoten te bedingen dat de nieuwe eigenaar de arbeidsvoorwaarden niet zou verslechteren. ‘Dit soort afspraken willen we elke keer maken als een bedrijf in handen komt van een opkoopfonds’, aldus Jongbloed.

De vakbondsbestuurders bij pensioenfondsen slaan een andere toon aan over Angelsaksische opkoopfondsen. ‘De discussie over private equity is soms erg emotioneel’, zegt Xander den Uyl, bestuurder van AbvaKabo FNV, de bond voor ambtenaren. ‘Het zijn niet uitsluitend bloedzuigers. Die term past niet bij het algemene beeld dat ik heb van private equity’, aldus Den Uyl die in het bestuur zit van pensioenfonds ABP, ’s lands grootste belegger in private equity.

Den Uyl denkt dat de vakbeweging via pensioenbesturen de opkoopfondsen kan bewegen zich netjes te gedragen. ‘Pensioenfondsen hebben op dit moment een voordelige positie. Ze willen een langetermijnrelatie met private equity-fondsen en staan garant voor een constante stroom kapitaal. Pensioenfondsen kunnen als belangrijke klant hun eisen op tafel leggen. Voor private equity moeten dezelfde normen gelden op het gebied van milieu, sociaal beleid en governance als voor beursgenoteerde ondernemingen.’ Een kwestie van tijd en overleg volgens Den Uyl.

Bestuurder Den Uyl erkent dat hij in een spagaat zit. ‘Maar die twee rollen kunnen we goed uit elkaar houden.’ Niet beleggen in private equity is volgens Den Uyl geen optie. ‘De aandelenmarkt is met name in de Verenigde Staten overgereguleerd. Hierdoor lopen beleggers kansen mis en keren bedrijven de beurs de rug toe.’

Inhaalslag openheid
Volgens Roderick Munsters, directeur vermogensbeheer bij APG, de uitvoeringsorganisatie van ABP, is private equity bezig met een inhaalslag als het gaat om openheid. ‘Bij KKR kun je zien in welke bedrijven ze beleggen. Die bedrijven, zoals NXP en Maxeda, publiceren uitgebreide jaarverslagen. Dat hoeven ze niet te doen omdat ze niet beursgenoteerd zijn.’

Volledige openheid is volgens Munsters niet mogelijkheid. ‘Hoe ze bedrijven managen is het geheim van de smid.’

Dat deze bedrijven minder verantwoording hoeven af te leggen is volgens Munsters ook een voordeel. ‘De roadshows en bijeenkomsten met analisten kosten bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen tientallen tot honderden dagen per jaar.’ Tijd die ze niet kunnen besteden aan ondernemen.

‘Opkoopfondsen moeten wel inzicht geven in hun werkwijze. Elk fonds heeft zijn eigen specialiteit. Er zijn fondsen die een bedrijf dat slecht draait, kopen voor een prikje en het dan saneren en gezond maken. Andere fondsen voegen juist bedrijven samen’, aldus Munsters. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij kabelbedrijven Multikabel, @Home en Casema. Twee opkoopfondsen smolten ze samen tot Ziggo.

Volgens Stephen Lerner, de Amerikaanse coördinator van de wereldwijde actiedag tegen KKR, is er ondanks de grotere openheid niets wezenlijks veranderd bij private equity. ‘Als reactie op onze campagne hebben ze miljoenen besteed aan pr en dure lobbyisten. Ze hebben beloftes gedaan zonder concreet te worden.’

Volgens Lerner verdienen pensioenfondsen in de huidige situatie geld aan bedrijven die hun pensioenregeling afschaffen om het rendement op te schroeven. ‘Dat is niet acceptabel.’

Voorschrijven
‘Probleem is dat de opkoopfondsen zeggen hun bedrijven niets te willen voorschrijven’, zegt Lerner, die voltijds strijd tegen opkoopfondsen. ‘Als een bedrijf zijn pensioenregeling versobert, is dat de beslissing van het management en niet van de aandeelhouder. Dat klopt, maar het management doet dat om aan de rendementseisen te voldoen. Zolang private equityfondsen niet willen toezeggen dat ze hun principes willen toepassen op hun bedrijven schieten we niets op.’

Ook de politiek kijkt steeds kritischer naar de activiteiten van private equity-fondsen. Het feit dat deze fondsen belasting terugkrijgen als ze de overgenomen ondernemingen opzadelen met schulden, heeft kwaad bloed gezet. Staatssecretaris De Jager van Financiën en de werkgeversorganisatie VNO-NCW reageerden deze week welwillend op een voorstel de renteaftrekmogelijkheden voor opkoopfondsen te verminderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden