Nieuws

Opiatencrisis kostte al honderdduizenden Amerikaanse levens − nu willen grote farmaceuten hun aandeel daarin afkopen

Verslavende pijnstillers eisten de afgelopen twintig jaar honderdduizenden Amerikaanse levens. Farmaceut Johnson & Johnson en drie andere Amerikaanse bedrijven, die een hoofdrol zouden spelen in de opiatencrisis, willen nu voor 26 miljard dollar rechtsvervolging afkopen.

Een man slaapt zijn roes uit op straat in Portland. Beeld Portland Press Herald via Getty
Een man slaapt zijn roes uit op straat in Portland.Beeld Portland Press Herald via Getty

Dat staat in het schikkingsvoorstel dat de openbaar aanklagers van tientallen Amerikaanse staten woensdag hebben bereikt met vier spilfiguren achter de opiatencrisis. Als de Amerikaanse staten akkoord gaan – en dat is nog maar de vraag – zou het met omgerekend 22 miljard euro de hoogste schikking zijn sinds de Tobacco Master Settlement Agreement in 1998 met de Amerikaanse tabaksindustrie. Daarmee was destijds 246 miljard dollar (209 miljard euro) gemoeid.

Met de schikking willen de vier bedrijven een einde maken aan de duizenden rechtszaken van Amerikaanse staten en lagere overheden over de verwoestende gevolgen van fentanyl en andere morfineachtige pijnstillers. Behalve Johnson & Johnson, moeder van de Leidse vaccinmaker Janssen, gaat het om Cardinal Health, McKesson en AmerisourceBergen, alle drie grote distributeurs van medicijnen aan Amerikaanse apotheken.

Hun zware pijnstillers hielpen afgelopen decennia zo’n slagveld aanrichten dat critici wel spreken over een ‘genocide’ onder mensen met chronische pijn. Beroemde voorbeelden zijn er te over. Zo overleed rockster Tom Petty in 2017 op 66-jarige leeftijd door een overdosis van het door Johnson & Johnson op de markt gebrachte fentanyl. Dit middel, in 1960 uitgevonden door de Vlaamse farmacoloog Paul Janssen (1926-2003), wiens naam voortleeft in het Janssen-vaccin, is vijftig keer zo krachtig als heroïne.

Petty slikte op doktersadvies een cocktail van oxycodon en fentanyl om, ondanks de pijn van een gebroken heup, toch op tournee te kunnen. En dan is Petty lang niet het beroemdste voorbeeld: ook popsterren als Prince (fentanyl) en Michael Jackson (onder andere fentanyl en oxycodon) of Batman-acteur Heath Ledger (onder andere oxycodon) behoren tot de slachtoffers van de Amerikaanse opiatenepidemie.

Lakse controles

In totaal zijn sinds 1999 een half miljoen Amerikanen bezweken aan een overdosis opiaten, blijkt uit cijfers van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC), het Amerikaanse RIVM. Daarbij is aangetekend dat het in een deel van de gevallen niet ging om via de huisarts voorgeschreven pijnstillers van Johnson & Johnson en andere farmaceuten, maar om bijvoorbeeld het gebruik van heroïne en illegale fentanyl. Critici brengen daar dan weer tegenin dat de verslavingen van veel slachtoffers uit deze laatste groep begonnen bij opiaten van de apotheek.

Van de schikking van 26 miljard dollar komt 21 miljard voor rekening van de drie distributeurs. Zij krijgen onder meer in de schoenen geschoven dat hun controles te laks zijn geweest, waardoor grote ladingen pijnstillers in het illegale circuit terechtkwamen. Johnson & Johnson, dat 5 miljard dollar moet betalen, zou de verslavende werking van zijn pijnstillers bewust hebben gebagatelliseerd tegenover zowel huisartsen als patiënten.

Alle vier de bedrijven ontkennen iets misdaan te hebben. Oxycontin-producent Purdue Pharma en zijn eigenaars, de sinds de opiatencrisis beruchte miljardairsfamilie Sackler, zijn niet bij de schikking betrokken. Zij onderhandelen momenteel over een aparte schikking van 4,5 miljard dollar.

Het is niet zeker of de schikking met Johnson & Johnson en de drie distributeurs ook definitief zal worden beklonken. Eerst zal een ruime meerderheid van de Amerikaanse staten – volgens ingewijden zeker 44 van de 50 staten – akkoord moeten gaan, willen de vier bedrijven een begin maken met het uitkeren van de 26 miljard dollar. De staat Washington heeft al laten weten geen groen licht te geven, een aantal andere staten zegt nog in dubio te zijn.

Het geld zal onder meer gaan naar de behandeling van mensen met een opiatenverslaving en de voorkoming van nieuwe pijnstillerdoden, waarvan er alleen vorig jaar al bijna 70 duizend vielen in de Verenigde Staten. ‘Er is eerlijk gezegd niet genoeg geld in de wereld om al het lijden te verlichten’, zei een van de betrokken openbaar aanklagers, William Tong van de staat Connecticut, over het schikkingsvoorstel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden