Interview

'Open stationsplein is pure winst voor Utrecht'

Nu het nieuwe stationsgebied van Utrecht vorm krijgt, kan project-directeur Albert Hutschemaekers het met een goed gevoel achterlaten.

De nieuwe trappen aan de Jaarbeurszijde van station Utrecht Centraal zijn geliefd bij zonaanbidders. Beeld Jiri Buller

De verbouwing van het Utrechtse stationsgebied is nu halverwege. Vanaf de zesde verdieping van het nieuwe, hagelwitte Utrechtse stadskantoor kijkt Albert Hutschemaekers goedkeurend naar de enorme bouwput in het centrum van Utrecht. Naar de bouwvakkers die druk in de weer zijn met de vernieuwing van het Utrechtse station, met een langgerekt dak dat sierlijk golft over de perrons. Het bovenste gedeelte van het 45 meter hoge nieuwe muziekgebouw TivoliVredenburg is te zien, evenals een deel van de bouwput rond de Catharijnesingel.

'Ik verheug me er enorm op, dat daar eind dit jaar weer water stroomt en je bij TivoliVredenburg aan het water kan zitten', zegt de vertrekkende projectdirecteur. Zijn ogen glimmen achter zijn ronde bril. 'Dat we nu zo ver zouden zijn, dat geloofde tien jaar geleden niemand.'

Verbinding

In 2000 raakte Hutschemaekers, van huis uit bouwkundig ingenieur, betrokken bij de plannen van de grootscheepse verbouwing van het Utrechtse stationsgebied. Dat strekt zich uit van het Jaarbeursplein en het Utrechtse Centraal Station tot winkelcentrum Hoog Catharijne en het plein Vredenburg: het is het grootste publiek-private project van het land, met een budget van in totaal ongeveer 3 miljard euro. Nu de bouw na jaren onderhandelen en plannen maken zo op gang is gekomen, vindt Hutschemaekers dat hij afscheid kan nemen.

De verbouwing moet het station beter met de oude binnenstad te verbinden. De jaren zestig en zeventig hebben een zwaar stempel op het hart van Utrecht gedrukt, met de bouw van het bruine kolos Hoog Catharijne en het dempen van de Catharijnesingel. Door die ingrepen is de entree van de stad vanaf het station er niet bepaald aantrekkelijker op geworden.

De verbouwing van het stationsgebied van Utrecht is halverwege. Met een budget van 3 miljard euro is het het grootste publiek-private project in Nederland. Beeld Jiri Buller

200 miljoen

Het water komt nu terug in de toen gedempte singel. Maar Hoog Catharijne blijft fier staan. Het moet na een ingrijpende verbouwing en uitbreiding meer aansluiting krijgen bij de stad. 'Aan de plinten wordt het winkelcentrum aangepast, dat gaat anders voelen voor het publiek dat erlangs loopt', verzekert Hutschemaekers. 'Utrecht blijft een stad met vele tijdlagen, van de Middeleeuwen tot het heden. Hoog Catharijne is een economisch succes, maar nu zouden we dat niet meer zo neerzetten. Al weet je ook niet hoe mensen over twintig jaar over onze huidige stedebouwkundige opvattingen denken.'

Het kost het snel groeiende Utrecht wel wat. Het muziekgebouw Tivoli-Vredenburg, nu een jaar open, is tientallen miljoenen euro's duurder geworden dan begroot. De gemeente zette de eigen ambtenaren in een gloednieuw stadskantoor naast de stationshal: kosten 200 miljoen euro, volgens critici veel te duur.

Deur hard dicht

Maar Hutschemaekers noemt het stadskantoor 'een goede koop'. Het stationsgebied is tot nog toe geen molensteen om de nek van de gemeente Utrecht geworden, zoals bijvoorbeeld in Delft de spoorzone voor de gemeente. Dit komt, zegt Hutschemaekers, omdat de gemeente voor het project nauwelijks grond heeft gekocht. 'En omdat het centrum van Utrecht zo gewild is, heeft het project relatief weinig last gehad van de crisis.'

Nadeel is wel dat de gemeente afhankelijk is van de marktpartijen die het merendeel van deze peperdure grond bezitten: eigenaar van Hoog Catharijne Corio (nu Klépierre), de Jaarbeurs en de NS. De samenwerking was niet altijd gemakkelijk, niet alleen vanwege de soms tegengestelde belangen. Maar ook omdat er elke vier jaar een nieuw stadsbestuur aantrad met nieuwe ideeën, terwijl de marktpartijen graag rust in de tent wilden.

Fles whisky

Het ging er soms stevig aan toe. Een enkele keer heeft Hutschemaekers een deur hard dichtgegooid. Voor een moeizaam gesprek met de Jaarbeurs in 2006 over de ontwikkelingen aan de westkant van het station zette hij een fles whisky op tafel. 'Die gaat pas open als we handtekeningen hebben gezet', zei ik. En pas om 3 uur 's nachts ging die fles open.'

De betrokken marktpartijen hebben bij de gemeente al hun zorgen geuit over de continuïteit nu Hutschemaekers vertrekt. Hij ziet dat als een compliment. 'De partners, zo noem ik ze, belden me op mijn mobiel. Ik probeerde altijd te blijven praten, om een batterij juristen te vermijden. Er zijn momenten geweest dat ik tegen de partners heb gezegd: hier valt niet over te praten, bijvoorbeeld over meer parkeerplekken. Utrecht wil juist een knooppunt zijn van openbaar vervoer.'

Dat de gemeente op sommige punten te veel heeft toegegeven, zoals critici zeggen, is volgens Hutschemaekers niet waar. 'Soms is er een spanning tussen de wensen van de gemeente en de economische realiteit. Het is geven en nemen. Bijvoorbeeld dat er een ongeveer 100 meter brede overkluizing van de Catharijnesingel komt, die de twee delen van Hoog Catharijne ruimer dan nu met elkaar verbindt. Die plaat is stedebouwkundig voor de stad niet optimaal (omdat een deel van de net uitgegraven singel zo weer overdekt wordt, red.). Maar dat er weer een open stationsplein komt, is pure winst voor de stad.'

Referendum

De bevolking van Utrecht stemde in een referendum in 2002 voor een open stationsgebied en een ondertunneling van de drukke weg aan het Westplein. Die tunnel komt er waarschijnlijk niet en het gebied wordt volgebouwd. Klopt wat er nu wordt gebouwd wel gezien die uitkomst?

Hutschemaekers: 'Over die ondertunneling is het laatste woord nog niet gezegd. Na het referendum kwamen wel alle partijen op één lijn: we gaan het doen. Deze vernieuwing verbetert de kwaliteit van Utrecht enorm.'

Zijn bijzonder optimistische aard valt op. Hutschemaekers is soepel en gemoedelijk in de omgang, wellicht speelt zijn Limburgse afkomst hierin een rol. Tussen 2006 en 2009 hebben de gemeente en de marktpartijen de belangrijkste contracten gesloten, in 2009 ging de eerste paal de grond in. Sindsdien moest Hutschemaekers 'constant bijsturen om op het parcours te blijven'.

Project-directeur Albert Hutschemaekers. Beeld Jiri Buller

Crisis

In 2008 begon de economische crisis, de kantorenmarkt stortte in, de winkelleegstand groeit. Corio is dit jaar overgenomen door de Europese vastgoedorganisatie Klépierre. 'De beloofde investering van 400 miljoen euro in Hoog Catharijne ligt contractueel vast.'

Toen de kantorenleegstand begon toe te nemen, zwol ook de kritiek aan op het bouwen van zoveel nieuw kantooroppervlak in het stationsgebied, dat andere locaties zou kunnen 'leegtrekken'. De gemeente zet door, ook omdat hiermee het project deels wordt gefinancierd. Hutschemaekers: 'Er is vraag naar kantoren, juist op deze centrale, goed bereikbare locatie. Veel koepelorganisaties zitten hier, het ligt gewoon goed.'

Metamorfose

De vertrekkend directeur loopt het stadskantoor uit naar de nieuwe trappen van het Jaarbeursplein. Op deze zonnige middag is het een ontmoetingsplek. Reizigers, kantoorvolk en jongeren zitten er op de treden. 'Natuurlijk, Utrecht is beroemd om haar oude binnenstad met middeleeuwse wortels. Maar dit is het nieuwe gezicht van de stad.'

De gemeente betaalde de trappen, Prorail de roltrappen. Toen de eerste tekeningen openbaar werden, was er veel hoon, vertelt Hutschemaekers. 'Zo groot, is dat wel nodig, lazen we op Twitter. Nu zie ik overal foto's van dit plein verschijnen. Mensen kunnen zich al niet meer voorstellen hoe het Jaarbeursplein er vijf jaar geleden uitzag. En dit is nog maar het begin van de metamorfose van de stad.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden