REPORTAGE

Op pad met de veelbesproken econoom Thomas Piketty

Sinds Napoleon op 9 oktober 1811 op een Arabische schimmel door Amsterdam trok heeft vermoedelijk geen Fransman meer zo'n onthaal gehad in Nederland als woensdag de stereconoom Thomas Piketty. Vanavond wacht een uitverkocht Paradiso, vanochtend begon Piketty's staatsbezoek met een hoorzitting voor de Tweede Kamercommissie Financiën in een stampvolle Thorbeckezaal.

Thomas Piketty tijdens een gesprek in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Zijn Nederlandse uitgever De Bezige Bij had bijna een spelersbus kunnen vullen met journalisten die de schrijver van Kapitaal in de 21e eeuw graag hadden willen stalken tijdens zijn dagje Pikettymania in de polder. Uit heel Nederland zijn Pikettysta's naar Den Haag gekomen om 'de misschien wel belangrijkste econoom van de 21e eeuw' te horen spreken, zo neemt Felice van Marrewijk (65) uit het Brabantse Heesch alvast een voorschot op de komende 86 jaar. Dat veel toeschouwers Piketty's boek onder de arm dragen - lijvig genoeg voor een moordwapen - verontrust de beveiligers van de Thorbeckezaal enigszins.

Kamerleden (VLNR) Pieter Duisenberg (VVD), Jesse Klaver (GroenLinks), Thomas Piketty, Arnold Merkies (SP) en Marc Harbers (VVD) voor aanvang van een gesprek in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Als Piketty even na elven de zaal binnenkomt storten de fotografen zich als een bende drive by-shooters op de schuchtere econoom, alsof hier een bondscoach zijn plotselinge vertrek komt aankondigen, of een stel tienersterren het uit elkaar gaan van hun boyband. Voordat hij van wal steekt verontschuldigt Piketty zich dat zijn 'Iengliesj' wel erg veel als Frans klinkt, maar ondanks het Allo allo-accent is zijn Engels onberispelijk.

Daarna ontsteekt Piketty in een presentatie van twintig minuten, met als kern zijn formule R>G, qua beroemdheid inmiddels de E=mc2 van de economische ongelijkheid. Het rendement op vermogen (R) groeit normaal gesproken altijd sneller dan de economie als geheel, legt Piketty uit, met als resultaat groeiende vermogensongelijkheid. In de decennia na de 1945 was dit niet het geval, maar daar waren wel twee wereldoorlogen, een beurskrach, een crisis en de opkomst van het fascisme en bolsjewisme voor nodig geweest. De laatste decennia lijken we weer terug te keren naar de ongelijkheid uit de tijd dat Balzac Le Père Goriot (1835) schreef. Daarin geeft de cynische Vautrin de rechtenstudent Rastignac het advies dat de snelste manier om rijk te worden niet is door hard te werken, maar door een meisje met een steenrijke vader aan de haak te slaan.

Even later zegt Piketty het te betreuren dat lezers dikwijls een pessimistische of zelfs apocalyptische boodschap uit zijn boek halen. 'Ik heb een veel optimistischere kijk op de toekomst dan mensen denken. Een positieve boodschap van mijn boek is dat de staatsschulden in Europa de afgelopen tien jaar weliswaar zijn gestegen, maar dat de private vermogens in verhouding met het bbp dezelfde periode nog veel meer zijn gestegen. Met andere woorden: wij zijn rijk, onze regeringen zijn arm. Ik vind het belangrijk dat te benadrukken, omdat in ieder geval de Fransen nog wel eens denken dat we alleen maar schulden hebben en dat heel Frankrijk inmiddels het bezit is van de planeet Mars, de emir van Qatar en de Bank of China. Dat terwijl in Europa de private vermogens in verhouding met het bbp in een eeuw tijd niet zo hoog zijn geweest.'

Thomas Piketty en Kamerleden Henk Nijboer (PvdA), Wouter Koolmees (D66), Marc Harbers (VVD), Carola Schouten (ChristenUnie) en Ed Groot (PvdA) na afloop van een gesprek in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Progressief

Dat de vermogens zo hard zijn gestegen ten opzichte van de inkomens is niet per se erg, zegt Piketty, integendeel, het betekent alleen dat we anders moeten gaan denken over de inrichting van belastingstelsels. 'Het is niet een kwestie van links of rechts, maar van gezond verstand dat we arbeid iets minder moeten belasten en kapitaal iets meer.' Het Nederlandse belastingstelsel is wat dat betreft niet progressief genoeg, antwoordt hij op de vraag van VVD-Kamerlid Helma Neppérus of Nederland niet al 'Piketty-proof is'. Het gaat hem er niet om dat de Nederlandse staat meer belastinginkomsten zou moeten binnenharken dan nu het geval is, maar dat de belastingen eerlijker worden verdeeld. 'Als je een belastingtarief van 0 procent op nettovermogens tot 1 miljoen euro zou invoeren, 1 procent op vermogens tussen de 1 en 5 miljoen euro en 2 procent op vermogens boven de 5 miljoen euro, zou je de belastinginkomsten al met 2 procent van het bbp kunnen doen stijgen.'

Maar zou de Nederlandse vermogensongelijkheid er niet heel wat gunstiger uitzien als ook het pensioenvermogen werd meegeteld, vraagt VVD'er Mark Harbers. 'Het meerekenen van de pensioenen zou de totale ongelijkheid waarschijnlijk iets kleiner maken, maar niet zoveel als je wellicht zou denken, misschien zelfs helemaal niet. Het probleem is dat de waarde van een pensioen voor het individu afhangt van de levensverwachting, en die verschilt erg tussen rijk en arm. Als de levensverwachting van rijke 65-jarigen tien jaar langer is dan die van arme 65-jarigen, vergroot dat de ongelijkheid juist.'

Simpel

De euro is een 'monster', zegt Piketty. 'Een gemeenschappelijke munt met achttien verschillende staatsschulden, rentes en vennootschapsbelastingtarieven werkt niet en zal ook nooit werken, zo simpel is het.' Hetzelfde geldt voor het bezuinigingsbeleid waartoe de eurolanden zich verplicht hebben. 'Het enige historische precedent dat ik kan bedenken is Groot-Brittannië in de negentiende eeuw. Na de Napoleontische oorlogen hadden de Britten een staatsschuld van 200 procent van het bbp, met 0 procent inflatie en lage economische groei, vergelijkbaar met onze situatie. De Britse overheid probeerde zich uit de schulden te werken door begrotingsoverschotten aan te houden, vergelijkbaar met ons bezuinigingsbeleid. Het goede nieuws is: het heeft gewerkt. Het slechte nieuws is dat het honderd jaar geduurd heeft voordat de Britten uit de schulden waren.'

Thomas Piketty staat de pers te woord na afloop van het gesprek in de Tweede Kamer. Beeld ANP

'Frankrijk en Duitsland hadden na de Tweede Wereldoorlog ook een staatsschuld van 200 procent van het bbp. Vijf jaar later was de schuld bijna verdwenen. Dat kwam door kwijtschelding van schulden en de zeer hoge inflatie. Als ze het Britse recept hadden gevolgd waren ze nu nog aan het afbetalen. Maar nu eisen Frankrijk en Duitsland van de Zuid-Europese landen dat ze hun schulden afbetalen tegen 6 procent rente. Dat is onzinnig. De geschiedenis laat zien dat als je een schuldenlast van 100 procent van het bbp wilt wegwerken terwijl de inflatie 0 procent is, je decennia en decennia bezig bent. Is de publieke opinie daartoe bereid? Ik denk het niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.