OP DE LANGE BAAN

Al sinds 1979 wil vliegveld Eelde een langere start- en landingsbaan. De plannen worden tot nu toe succesvol gedwarsboomd door tegenstanders, ook al is rekening gehouden met knobbelzwanen en vleermuizentrek....

Fokke Dussel roste met grote snelheid over rijbaan Charlie van Luchthaven Eelde, en vroeg ondertussen aan de verkeerstoren of hij naar de landingsbaan toe mocht. Jeroen Meulendijks, directeur van Groningen Airport Eelde, zat achterin.

Het was rustig op de luchthaven, er was de laatste anderhalf uur nog geen vliegtuig geland en maar één kleine Cessna opgestegen. Dussel reed door naar het punt waar vliegtuigen moesten draaien om aan hun aanloop te beginnen.

‘Kijk’, zei Fokke, ‘dit is de start- en landingsbaan. En dáár moet die met zevenhonderd meter worden verlengd.’ De verlengde baan, zei hij, zou ongeveer tot de bomenrij in de verte komen.

Toen keek hij naar de lucht. Er kwam een vliegtuig aan. ‘Daar is-ie al!’, riep Fokke Dussel. ‘De kist uit Gran Canaria. Nu moet ik snel wezen!’ Hij draaide de auto en scheurde plankgas terug naar zijn kantoortje, om de ronde rode bordjes te pakken waarmee hij het inmiddels gelande vliegtuig de goede kant op moest marshallen.

‘Het heeft ook zijn charmes, dat we zo klein zijn’, zei Jeroen Meulendijks (51). Maar hij had het toch liever dat het allemaal wat groter.

En dat was precies de kwestie die de gemoederen rond Eelde verhitte. De plannen van de luchthaven waren een splijtzwam in de gemeenschap. De verlenging van de start- en landingsbaan zette de verhoudingen op scherp tussen de van oudsher aan het vliegveld gewende bevolking en de welvarende en hoogopgeleide nieuwkomers in de lommerrijke lanen van Haren, Glimmen en andere dorpen.

Het hele proces was een teken des tijds, een casus die illustratief was voor het moderne Nederland, waar tussen droom en daad bezwaarschriften in de weg stonden, alsmede Faunawetten en aanvliegroutes van de knobbelzwaan. De zaak toonde de macht van de burger tegen plannen van overheid en bedrijfsleven. Mits die burger beschikte over juridische kennis, geduld en vasthoudendheid, de bereidheid diep in de materie te duiken en een eindeloze stroom informatie te absorberen.

Het mocht hier dan officieel Groningen Airport Eelde (GAE) heten, het was een ander soort luchthaven dan je je normaliter bij dat woord voorstelde. GAE had een korte start- en landingsbaan, en schuin daarop een lange van 1800 meter. Er stond een verkeerstoren, een vliegtuigtrap en er was een kleine terminal met zitgelegenheid.

Maar een luchthaven? Eelde was nog een mooi ouderwets vliegveld – het oudste regionale vliegveld van Nederland. In 1928 legde de VVV van Eelde aan de gemeenteraad het plan voor een vliegveld in te richten. In 1930 ging de raad akkoord en op 23 mei 1931 werd het vliegveld geopend.

Zo ging dat in die tijd. Maar zo ging het 75 jaar later allang niet meer. Want nu waren ze in Eelde al 27 jaar aan het bakkeleien over de baanverlenging. Zo lang, dat ze het woord niet meer uit hun strot kregen. ‘De BVL’ heette de baanverlenging in de wandelgangen.

In december 2003 had de Raad van State een Beslissing op Bezwaar (BoB) van de minister vóór baanverlenging vernietigd, omdat de consequenties nog onvoldoende waren onderzocht. Dat was niet de eerste keer, dat een BVL-plan sneuvelde. Momenteel deed de Stichting Advisering Bestuursrecht (StAB) in opdracht van de Raad onderzoek naar de bezwaren die waren ingebracht tegen een nieuwe BoB. Op 4 december kwam de StAB met een rapport, waarna de Raad van State in de loop van 2007 een besluit zou nemen.

Met al het papier dat in het kader van de BVL inmiddels was geproduceerd, in de vorm van plannen, besluiten, bezwaarschriften en verweerschriften, rapporten voor en tegen, pleitnota’s pro en pleitnota’s contra, kon een tot víjf kilometer verlengde baan worden belegd.

De BVL, zei Jeroen Meulendijks, was absoluut noodzakelijk. Want met een langere baan konden er grotere en zwaarder beladen vliegtuigen landen en vertrekken op Eelde, en dat zou niet alleen positieve gevolgen hebben voor de luchthaven, maar voor het hele Noorden. De payload restrictie waar de baan nu mee kampte, moest verdwijnen. Baanverlenging zou volgens hem zeshonderd arbeidsplaatsen opleveren. Er zouden vrachtvluchten naar Eelde komen, charters konden vanaf Eelde ook naar verre bestemmingen als de Dominicaanse Republiek vliegen en wie weet kwam er een lijndienst op Moskou.

Nu kon je vanaf Eelde alleen rechtstreeks vliegen op Londen – via Amsterdam- , Aberdeen en Stavanger. Voor de rest waren het voornamelijk de charters naar zonbestemmingen, waarmee Eelde zijn geld verdiende, plus de drie vliegscholen. Te weinig geld. Eelde had in de 75 jaren van haar bestaan altijd verlies gedraaid –750 duizend euro op een omzet van 6.5 miljoen over 2005. In dat jaar verwerkte de luchthaven ongeveer 180 duizend passagiers en waren er 47 duizend ‘vliegbewegingen’. Met een langere baan zou GAE rond 2012 break even draaien, verwachtte de directeur. Het aantal passagiers zou toenemen tot een half miljoen.

De noordelijke bestuurders waren voor de BVL. De Groningse Commissaris van de Koningin Alders schetste in een filmpje van de luchthaven het grote belang van een langere baan voor de economie en de internationale bereikbaarheid van het Noorden. Burgemeester Wallage van Groningen zette onlangs zijn handtekening onder een actie van de Stichting Vrienden Airport Eelde, vóór de BVL.

Maar lang niet iedereen rond de luchthaven was door de argumenten en berekeningen overtuigd. De Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde (VOLE) bijvoorbeeld, met volgens eigen zeggen ‘enkele honderden leden’, geloofde er niets van. Die verzetten zich met hand en tand tegen de BVL en de milieuverstorende effecten en de geluidsoverlast die daarvan het gevolg zou zijn. En dat het Noorden economisch veel baat zou hebben bij de BVL, geloofden ze evenmin.

De VOLE bestond sinds 1991 en was voorlopig misschien wel een van de meest succesvolle actiegroepen van Nederland. De vereniging werd geleid door juristen, managers van Philips en de Gasunie, psychologen, stedebouwkundigen, consultants, milieuspecialisten en andere slimmeriken, die zich riant in het landelijk gebied ten zuiden van de stad Groningen hadden gevestigd en zich daar niet graag van hun rust beroofd zagen.

De vereniging had in de loop der jaren een indrukwekkende hoeveelheid kennis verzameld. Ze hield zich niet bezig met spandoekenmarsen of handtekeningenacties. Ook bekreunde VOLE zich niet om de opvatting van veel andere omwonenden, die trots waren op Eelde en die vonden dat de luchthaven best mocht uitbreiden – zoals pasgeleden nog bleek uit een onderzoek van de RUG.

Een wetenschappelijk gezien zeer dubieus rapport, schreef VOLE’s omgevingspsycholoog Dr. C.A.J. Vlek, emeritus-hoogleraar over het werk van zijn collega's. Die daarop ook weer in de pen klommen: de BVL zorgde nú al voor werkgelegenheid.

VOLE voerde een gedegen en krachtig onderbouwde oppositie, gebaseerd op grote juridische, bestuursrechterlijke en luchtvaarttechnische kennis – en op de financiële mogelijkheden een hele goede advocaat in te huren.

Liet de luchthaven in 2005 een uitgebreid rapport schrijven over nut en noodzaak van de baanverlenging, lag er een paar maanden later een nog dikker rapport van VOLE, waarin consultant Jan H. Lambers uit Eelde alle argumenten één voor één onderuit haalde.

Lambers kreeg recentelijk trouwens steun van de Stichting Economisch Onderzoek, die in opdracht van de PvdA Drenthe de economische claims van de voorstanders onderzocht. ‘De cijfers voor de economische betekenis van GAE zijn deels onjuist en volgens de meest recente inzichten volledig achterhaald’, schreef professor J.G. de Wit van SEO.

Volgens Meulendijks was het onderzoek van de professor ook alweer achterhaald. Hij vond dat hele onderzoekscircus van tegenrapporten en pleitnota’s langzamerhand knap frustrerend worden.

Was er vorig jaar een hearing, kwam VOLE’s Jan Eppo Jonker, docent informatica aan de RUG, met zo’n ongelooflijk lange, gedetailleerde en van lichtbeelden voorziene pleitnota tégen de plannen, dat het alle aanwezigen duizelde en zelfs de grootste voorstander zich afvroeg of afblazen van de plannen niet was te prefereren boven dit soort uitputtingssessies.

Sjoerd-Jan Dijkstra, de voorzitter van de Vrienden van Airport Eelde herinnerde zich hoe hij na afloop met kletsnatte handen en voeten van opwinding, irritatie en onbegrip weer naar huis was gegaan.

‘Het zijn allemaal zeer gestudeerde mensen’, zei Sjoerd-Jan Dijkstra. Zijn Stichting was in 1999 opgericht door Noordelijke ondernemers, om tegenwicht te bieden aan de tegenstanders. Op de website van de Vrienden – meer dan duizend donateurs - hoorde je een vliegtuig met veel geraas omhoog gaan. Dijkstra, oud-directeur van de Koninklijke Dijkstra Wegenbouw, vond de mensen van VOLE ‘dwarsliggers’. En het was meestal ook nog import, ‘geen rasechte Groningers en Drenten’.

Dat verongelijkte toontje hoorde hij wel vaker, zei Jan Wittenberg, secretaris van VOLE. Er hing wel eens wat dreigends in de lucht, vooral op internet. Kregen ze te horen dat ze maar moesten oprotten, als het ze hier niet beviel.

Die baanverlenging moest er komen, zei Sjoerd-Jan Dijkstra. Daar was door een heleboel verstandige mensen genoeg over nagedacht. ‘Laat de deskundigen het nou maar beoordelen’, zei hij. Dan kwam het allemaal wel goed. Veel mensen zeiden tegen hem dat ze het gezeur over die baanverlenging zat waren. Dat ’t er maar eens van moest komen. ‘’t Mot een keer deurgoan’, zeiden ze. Op 10 oktober waren de Vrienden begonnen met de handtekeningenactie, een week later hadden ze de beoogde 2500 handtekeningen voor een baan van 2500 meter, en nu was de stand 5500.

Jannie Burink, van de promotiecommissie van de Vrienden, was nota bene de 52 campings rond Eelde nog afgeweest, om te vragen of de mensen daar last hadden van de luchthaven. ‘D’r had niemand last’, zei Sjoerd-Jan Dijkstra. ‘De mensen zeiden dat ze het wel leuk vonden, dat er zo nu en dan een vliegtuig overkwam.’

‘Ach ja, de Vrienden’, zei Jan Wittenberg. ‘Die jongens houden van vliegtuiglawaai.’ Wittenberg woonde in Onnen en was stedenbouwkundige. Volgens hem hadden de Vrienden die handtekeningen alleen maar binnengehaald omdat de politiek in het Noorden nu eenmaal een totaal vertekend beeld van het belang van de BVL had geschetst. En die politici hadden een kronkel in hun hoofd, zei Wittenberg, en ze leden aan tunnelvisie.

Die verhalen over cargovluchten, over de effecten op de werkgelegenheid, over de groei van het aantal passagiers, over het economisch belang voor het Noorden: onzinverhalen waren het. Alders, die scoorde een beetje voor de Bühne. ‘Heeft weinig anders te doen.’

Ze waren echt niet tegen de luchthaven, zei Wittenberg. VOLE was er niet op uit om Eelde helemaal te sluiten. Maar ze moesten op GAE wel realistisch blijven. Met zijn beperkte en relatief dunbevolkte achterland zou het altijd een klein en regionaal vliegveld blijven. En daar was niks op tegen. ‘Dit is een woonlandschap’, zei Wittenberg. ‘De economie draait hier goed, omdat zich hier veel mensen met geld hebben gevestigd. Die willen geen lawaai boven hun dak. Die willen ook niet dat het prachtige coulissenlandschap van noord-Drenthe wordt vernietigd.’

‘Daar moet ik keihard om lachen’, zei Sjoerd-Jan Dijkstra. ‘Waar hébben ze het over? Dat stukje land voor de baanverlenging, dat is een druppel. Dat stelt niks voor.’ De mensen van VOLE, zei Dijkstra, waren niet voor rede vatbaar. Die waren alleen maar tegen en verder niks. Daar kon je niet mee praten, want die sloten elk compromis uit. Dijkstra vond het heel erg, dat mensen met een gezond verstand zo dachten. ‘Dan ben je bezig maatschappelijk iets kapot te maken. Dan kan het heel vervelend worden. Dan jaag je de mensen met scherp op elkaar af.’

Jeroen Meulendijks had nog een keer een mediator ingeschakeld. Tevergeefs. Man kreeg geen poot aan de grond.

Jan Wittenberg dacht dat het er goed voorstond, voor VOLE. Hij verwachtte dat de Raad van State weinig heel zou laten van de plannen. ‘En anders gaan we gewoon door.’ Volgens hem waren er nog verzetsmogelijkheden te over.

Jeroen Meulendijks meende dat de kans groot was dat de Raad van State rond mei volgend jaar met verlenging zou instemmen. ‘Dat is definitief.’ Kon de verlengde baan in 2008 open.

Als het besluit negatief zou uitvallen, zei Meulendijks, dan kon dat wel eens het einde van GAE betekenen. Hoe lang zouden de provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Groningen, Assen en Tynaarlo, dan nog bereid zijn de verliezen te compenseren?

Buiten maakten vakantiegangers zich gereed voor vertrek. Meulendijks keek naar zijn vliegveld. Ze hadden, zei hij, rekening gehouden met de knobbelzwanen op het Zuidlaardermeer en met de vleermuizentrek. ‘Dit hier is het meest gedetailleerd beschreven stukje Nederland.’

Als de baanverlenging erdoor kwam, hoopte hij dat de eerste lange vlucht naar New York zou gaan. Eelde-New York, dat klonk goed, vond Jeroen Meulendijks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden