analyse

Op de beurs lijkt het met de oorlog best mee te vallen: cynisme of optimisme van beleggers?

Hoewel de oorlog in Oekraïne escaleert en de sancties tegen Rusland zich opstapelen, krabbelen de beurzen voorzichtig op. Ja, wapenfabrikanten zagen hun koers stijgen – maar niet alleen zij. De crisis, hoe cru het ook klinkt, als koopkans?

Daan Ballegeer
Oekraïense reservisten oefenen in Kiev met een van de antitankwapens die het Verenigd Koninkrijk heeft geleverd, 9 maart. Beeld Valentin Ogirenko / Reuters
Oekraïense reservisten oefenen in Kiev met een van de antitankwapens die het Verenigd Koninkrijk heeft geleverd, 9 maart.Beeld Valentin Ogirenko / Reuters

‘Als Vladimir Poetin tot de conclusie komt dat hij geen toekomst heeft, bestaat het gevaar dat hij besluit dat niemand anders een toekomst mag hebben. Het einde van de wereld is in zicht. Koop aandelen.’

Die opmerkelijke boodschap komt van BCA Research. De Canadese beleggingsanalist ziet een toenemend risico op een nucleaire apocalyps en daarmee dus ook koopkansen. Paniek duwt namelijk de aandelenkoersen omlaag en als het armageddon uitblijft en de oorlog tot een einde komt, ligt er een mooie opluchtingsrally in het verschiet, luidt het in een notitie.

Cynisch? Welnee, rationeel. ‘Als er een langeafstandsraket op je afkomt, maakt het niet uit hoe groot je portefeuille is en hoe die is samengesteld’, zegt Peter Berezin, strateeg bij BCA Research. ‘Vanuit een puur financieel perspectief moet je het existentiële risico grotendeels negeren, ook al ben je er als persoon zelf enorm mee bezig.’

De crisis als koopkans dus. Het doet denken aan een kille uitspraak van de 18de-eeuwse baron Rothschild. ‘Koop als het bloed door de straten loopt’, verklaarde de telg van de beroemde bankiersfamilie. ‘Zelfs al is het uw eigen bloed.’

Radioactieve wolk

Beleggers krijgen wel vaker het verwijt cynisch te zijn. In Liar’s Poker, een boek over zijn tijd als handelaar bij de bank Salomon Brothers, beschrijft Michael Lewis hoe in 1986 een collega reageert op het nieuws dat in Tsjernobyl een kernreactor is ontploft. Meteen koopt hij genoeg ruwe olie om twee supertankers te vullen. Minder nucleaire energie, dat moet wel leiden tot hogere olieprijzen. En aardappelen, die moet hij ook hebben. Een radioactieve wolk boven Europa betekent slecht nieuws voor de aardappeloogst. Europeanen zullen maar wat graag iets meer betalen voor onbezoedelde Amerikaanse piepers.

Zo ging het ook na de inval van Rusland in Oekraïne. De aandelenkoersen van wapenfabrikanten zijn omhooggeschoten. Van bedrijven zoals Lockheed Martin, dat onder meer de infrarood gestuurde Javelin-antitankraketten maakt waarmee het Oekraïense leger Russische tanks beschiet. Of Raytheon, dat Stinger-luchtdoelraketten bouwt. Maar ook cyberveiligheidsbedrijven zoals Palo Alto Networks en Crowdstrike, want Rusland schuwt het toetsenbord niet om zijn tegenstanders schade mee te berokkenen. Ook daar moeten bedrijven en overheden zich tegen wapenen.

Veel grote institutionele beleggers zoals pensioenfondsen mogen binnen hun mandaat niet beleggen in wapens. Ook de door de geopolitieke spanningen sterk gestegen fossiele brandstoffen zijn er dikwijls in de ban. Toch zijn er ook beleggingen waar zij vaak wel prominent in zitten die flink in waarde zijn gestegen, zegt Mary Pieterse-Bloem, hoofd Investment Office bij de Rabobank. ‘Vorige week zagen we bijvoorbeeld na de aankondiging dat Duitsland zijn afhankelijkheid van Russisch gas wil afbouwen een heropleving van het aandeel van bedrijven in duurzame energie, zoals de Deense windturbinefabrikant Vestas.’

Geur van opportuniteiten

De grote beursschommelingen van de afgelopen weken wijzen erop dat de legers van optimisten en pessimisten dagelijks flink van samenstelling veranderen. Aandelenmarkten koppelen de hoop en vrees van talloze beleggers aan elkaar, het is de plaats waar ontgoochelingen worden ingeruild voor verwachtingen. Het is ook een plek waar cynici de geur van opportuniteiten opsnuiven, onder meer omdat ze er een andere moraal op nahouden dan het gros van de beleggers.

Een mooi voorbeeld daarvan is te vinden bij het ESG-beleggen, de afgelopen jaren de trend op de financiële markten. Bij deze strategie houden geldschieters rekening met de ecologische (E) en sociale gevolgen (S) van bedrijfsactiviteiten en met de kwaliteit van het bestuur (de G van governance). Door de oorlog in Oekraïne komen sommige bedrijven plots niet meer door dat filter heen en moeten ze dus uit portefeuilles verdwijnen. Wie niets om deze overwegingen geeft, kan die aandelen goedkoop oppikken. Eenzelfde verhaal geldt voor de obligaties van Russische bedrijven die door het conflict in de ramsj zijn beland en daar gretig opgepikt werden door scrupulevrije beleggers.

Niet zelden zijn deze bedrijven te vinden in de hoek van de fossiele brandstoffen. Daar gebeurde de voorbije weken nog heel wat. Zo hebben diverse internationale oliebedrijven sinds de inval in Oekraïne besloten om hun participaties in Russische joint ventures op te zeggen, wat in de praktijk betekent dat de toekomstige winsten van deze bedrijven naar de Russische overheid zullen stromen. Daar ziet de vermogensbeheerder H2O Asset Management het uitgelezen argument in om zijn Russische posities níét van de hand te doen. ‘Wij vinden verkopen tegen flink gereduceerde prijzen een contraproductief ‘geschenk’ aan kopers, waaronder de Russische regering’, schreef H2O in een brief aan zijn beleggers.

Lawine aan kritiek

Het illustreert hoe de Oekraïne-oorlog menig beursgenoteerd bedrijf opzadelt met een moeilijke keuze: wel of niet in Rusland actief blijven. Vertrekken betekent een verlies aan inkomsten, terwijl blijven imagoschade kan opleveren die ook geld kost.

De moraal die voor de beslissing daarover wordt aangevoerd, kan twee kanten uitgaan. ‘Danone heeft een verantwoordelijkheid ten aanzien van de mensen die we voeden’, zo verdedigde ceo Antoine de Saint-Affrique bijvoorbeeld de beslissing van het Franse voedingsmiddelenbedrijf om in Rusland te blijven, waar het naar schatting 6 procent van zijn winst boekt. McDonald’s dacht daar op dezelfde manier over, tenminste, tot een lawine aan kritiek de fastfoodketen deed beslissen om voorlopig toch zijn activiteiten te staken in Rusland.

Oorlog mag dan wel goed nieuws zijn voor sommige bedrijven, zoals de eerder vermelde wapenfabrikanten, maar voor de beurs als geheel toch heus niet? Een blik op de belangrijkste Amerikaanse beursgraadmeter vertelt een ander verhaal. De S&P 500 steeg op de dag van de Russische invasie in Oekraïne met 1,5 procent. Twee weken en heel wat escalatie later staat de index licht hoger.

‘Vergeet niet dat de Amerikaanse beurs altijd een veilige schuilhaven is voor angstige beleggers’, zegt de marktstrateeg van een grote Amerikaanse zakenbank. ‘Bovendien zijn de Verenigde Staten minder kwetsbaar omdat de economische banden met Rusland kleiner zijn dan in Europa.’ Zijn naam kan niet in de krant, benadrukt hij. ‘Net zoals de meeste banken willen we niet de indruk geven dat een oorlog ook om opportuniteiten draait. Het blijft een menselijk drama.’

. Beeld .
.Beeld .

Toegenomen kans op diplomatieke oplossing

Cynisme en realpolitik zijn soms makkelijk door elkaar te halen. Voor Amerikaanse energiebedrijven, die binnen de S&P 500 een gewicht hebben van 3,5 procent, zijn de geopolitieke spanningen bijvoorbeeld goed nieuws. ‘Als Europa zijn energieafhankelijkheid van Rusland wil afbouwen, zal het meer olie en gas uit de VS moeten invoeren’, aldus de econoom. Hij wijst er nog op dat in de VS het psychologische effect van het Oekraïne-conflict minder groot is. ‘Draai het eens om. Zou het voor ons in Europa even erg zijn als Mexico of Panama werd binnengevallen?’

De Europese beurs vertelt inderdaad een ander verhaal. De dag van de invasie daalde de pan-Europese Stoxx 600 met 3,2 procent, een verlies dat in de dagen daarna opliep tot 10 procent. ‘Weinig beleggers hadden verwacht dat Poetin zo agressief uit de hoek zou komen’, merkt Mary Pieterse-Bloem van Rabobank op. ‘Ze geloofden dat hij enkel uit was op de Donbas-regio, zoals hij in 2014 ook de Krim annexeerde. Na die eerste beursdaling zijn er nog een paar slechte dagen gevolgd.’

Toch lijkt de escalatie van de oorlog en de daarmee gepaard gaande sancties na verloop van tijd vreemd genoeg goed nieuws, aangezien de Stoxx 600 ondertussen maar 3,8 procent lager staat dan vóór de invasie. Hoe kan dat? ‘Vorige week leek de kans op een diplomatieke oplossing wat toegenomen’, zegt de zakenbankstrateeg. ‘Een wapenstilstand, of zelfs een nieuwe Koude Oorlog, zou een goede uitkomst zijn voor Europa als de olie- en gasleveringen doorgaan. De sancties zijn vooral pijnlijk voor Rusland.’

Enorme tekorten

De meest in het oog springende bokkesprongen op de financiële markten waren de afgelopen weken te vinden in de oliehandel. Volgens Pieterse-Bloem zijn die in belangrijke mate te wijten aan speculatie. De koers van een vat Brent-olie is op korte tijd opgelopen van 100 naar 139 dollar, om terug te vallen tot zo’n 106 dollar.

De consensus voor de ‘fair value’ van een vat Brent-olie, zeg maar de prijs waarbij het loont voor producenten om het zwarte goud uit de grond te halen, ligt rond de 80 dollar. In de huidige hogere prijs zit een belangrijke risicopremie. Als plots de hele Russische productie verdwijnt, is er een enorm tekort op de markt en zullen de prijzen nog veel hoger zijn. Sowieso zal er een zeker niveau van spanning blijven, is de consensus onder analisten, want de sancties tegen Rusland zullen niet snel verdwijnen. Het meest logische gevolg daarvan zijn hogere grondstoffenprijzen.

Maakt dat de reactie van beleggers niet overoptimistisch? Hogere grondstoffenprijzen betekenen hogere inflatie die de loonontwikkeling op korte termijn geenszins kan bijhouden. Het eist geld op dat niet naar andere bestedingen kan. Consumenten kunnen dat compenseren door hun spaarvarken aan te spreken, maar die animo zal snel wegebben bij een recessie. En dat laatste is wat volgens VNO-NCW staat te gebeuren. De werkgeversorganisatie verwacht dat de Nederlandse economie daarna ook nog eens gevangen blijft in een lange periode van stagnatie en inflatie.

Het is een scenario waarin ook Thomas Mathews van onderzoeksbureau Capital Economics gelooft. Centrale banken kunnen niet eeuwig op de handen blijven zitten, en zullen moeten ingrijpen, met schadelijke gevolgen voor de economie, voorspelt hij. ‘Dat zou een bijzonder giftige combinatie zijn voor aandelen. Door de stagflatie in de jaren zeventig was er – gecorrigeerd voor inflatie – in het gros van dat decennium geen rendement te halen.’

Ook de anonieme marktstrateeg houdt een slag om de arm. ‘Het lijkt me gezond voorzichtig om niet te gokken op een fors herstel van de beurzen in de komende weken, want daarvoor is de onzekerheid nog altijd te groot.’

Tenzij je er natuurlijk van overtuigd bent dat het einde van de wereld echt in zicht is. Koop dan vooral aandelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden