reportage

Ook winkelpersoneel wil meer verdienen: ‘De opstand van de winkelstraat is begonnen’

Langzaam groeit de onvrede onder winkelpersoneel. Eerst staakten Gall en Gall-medewerkers, zaterdag gingen werknemers van Primark aarzelend de straat op. Ze eisen meer loon, maar een oude subsidieregeling uit Den Haag voor werkgevers werkt hen tegen.

Robèrt Misset en Liam van de Ven
Medewerkers van de Primark protesteren bij de uitgang van de winkel in Amsterdam.  Beeld Joris van Gennip
Medewerkers van de Primark protesteren bij de uitgang van de winkel in Amsterdam.Beeld Joris van Gennip

Voor de Primark aan de Amsterdamse Damrak uit Priscilla Wouter de frustraties over haar naderende ontslag als supervisor bij de winkelketen met kleding voor lage prijzen. ‘Ik heb deze winkel van de grond af opgebouwd en nu gooien ze me er gewoon uit.’ Met twintig collega’s komt ze zaterdag in opstand tegen haar werkgever. De 30-jarige Wouter is een van de 250 medewerkers die moeten vertrekken na een reorganisatie bij de Ierse multinational.

Toen Priscilla Wouter in 2013 begon bij Primark aan de Damrak was ze 21. Haar werkende leven heeft zich tot dusverre afgespeeld binnen de muren van deze vestiging. Negen jaar later staat ze voor de deur waarop de warme woorden ‘Primark family’ staan. Maar een protestbord met daarop de tekst ‘Power to the Primark Workers’ illustreert beter de huidige stemming bij de medewerkers.

‘Na zesenhalf jaar word ik geloosd’, zegt Albertine Schröder (60) woedend. ‘Wat krijg ik mee als transitievergoeding? 3.500 euro. Dat staat niet in verhouding tot de werkdruk. Ik loop 13 kilometer per shift. Het is een zakelijk bedrijf, zegt mijn manager dan. Tuurlijk, maar een beetje menselijkheid zou Primark sieren.’

‘Historisch moment’

De cao voor de Winkelstraat, waar bijna alle winkelmedewerkers onder vallen, is ‘een van de slechtste in Nederland’, zegt FNV-bestuurder Linda Vermeulen. De vakbonden kennen traditioneel een lage organisatiegraad in de retail, en ook bij Primark zijn weinig medewerkers lid. De demonstratie in Amsterdam heeft slechts een bescheiden omvang.

Toch ziet Vermeulen, die zichzelf graag de ‘Bond Girl’ van de winkelstraat noemt, er een ‘historisch moment’ in. ‘De opstand van de winkelstraat is begonnen.’ Pas na stakingen bij Gall en Gall eerder deze lente is een nieuwe cao afgesloten. ‘Dat was zonder die acties niet gelukt.’ En zaterdag na de demonstratie van de Primark-medewerkers, zegt ze: ‘Ik hoop dat andere winkelmedewerkers geïnspireerd raken door de acties van hun collega’s en ook opkomen voor hun rechten.’

Primark heeft het sociaal plan voor de getroffen medewerkers voortdurend aangepast in samenspraak met de vakbonden volgens David Swann Lassche, de landmanager Nederland. In een eerder memo aan het personeel stelde Lassche bijvoorbeeld dat voor sommige functies opnieuw kon worden gesolliciteerd. Maar volgens de FNV wel tegen slechtere arbeidsvoorwaarden.

De werkwijze van Primark is ‘onethisch’, zegt Cor Molenaar, hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Dure krachten eruit en goedkopere medewerkers ervoor terughalen past volgens hem ook niet bij de huidige tijd. ‘Je bent als werkgever nu juist afhankelijk van goed personeel. Schiphol moest uiteindelijk de lonen verhogen om meer beveiligers te kunnen aantrekken. Primark kan niet achterblijven.’

De Primark profiteert van de zogeheten LIV-regeling. De Raad van State waarschuwde eerder al voor een ‘cadeau-effect’ voor werkgevers. Beeld Joris van Gennip
De Primark profiteert van de zogeheten LIV-regeling. De Raad van State waarschuwde eerder al voor een ‘cadeau-effect’ voor werkgevers.Beeld Joris van Gennip

Subsidie voor lage lonen

Volgens vakbond FNV houdt Primark de lonen juist opzettelijk laag. Zo profiteert het concern maximaal van de zogeheten LIV-regeling (Lage Inkomens Voordeel), die in 2017 door de overheid onder een ander economisch gesternte was ingesteld om werkgevers aan te moedigen personeel in dienst te nemen. Ze krijgen subsidie voor personeel dat tot 125 procent van het minimumloon verdient. Al voor de invoering van de regeling waarschuwde de Raad van State voor een ‘cadeau-effect’ voor werkgevers. FNV-bestuurder Vermeulen spreekt van ‘een perverse prikkel’ en ‘de Primarkpremie’.

Hoogleraar economie Olaf van Vliet van de Universiteit Leiden gelooft niet dat de LIV gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt werkgevers prikkelt om nauwelijks meer dan het minimumloon te betalen. ‘De regeling is vooral bedoeld om mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aan werk te helpen. De vraag is of die maatregel nu nog zinvol is. Verder is het nu niet in het belang van de werkgevers om de lonen bewust laag te houden, zo kun je vacatures niet opvullen. Bedrijven met personeelstekorten zullen juist concurreren op arbeidsvoorwaarden.’

De regeling is in 2020 al versoberd: de werkgever ontvangt nog 1.000 euro en niet langer 2.000 euro per werknemer. Het kabinet bepaalde dat de regeling in 2025 wordt beëindigd. Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar economie en nu tijdelijk verbonden aan de Kansai Universiteit in het Japanse Kobe, heeft zich altijd verzet tegen het douceurtje voor het bedrijfsleven. ‘In feite heeft die regeling een drempel opgeworpen om de lonen te verhogen. Je subsidieert bedrijven als Primark om mensen slecht te betalen. Het is immers niet in hun belang om beter betaalde banen te creëren, dat kost ze hun subsidie.’

Subsidie op arbeid is niet meer van deze tijd, stelt Kleinknecht. ‘Deze regel ademt het credo van de jaren na de economische crisis: werk, werk en nog eens werk. Maar er zijn voldoende banen. Nu krijgen bedrijven nog drie jaar een half miljard voor medewerkers die ze toch al in dienst hebben. De LIV is financiële trapezekunst. Het kabinet zou de regeling meteen moeten afschaffen.’

FNV-bestuurder Linda Vermeulen hekelt de ‘kille sanering’ bij Primark. In een interne presentatie wordt de reorganisatie van Primark ‘Plume’ genoemd: plukken of uitkleden. ‘Het staat er echt. Ik vind die naam veelzeggend. Terwijl werkende moeders de zorg voor hun kinderen nauwelijks meer kunnen combineren met de roosters van hun baan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden