Ook volgens kenners is plots de olie op

Nu de olieprijs de 100 dollar nadert, waarschuwt ook de oliesector voor een dreigende energiecrisis. Waarom?..

Amsterdam Zelfs de man die jarenlang verantwoordelijk was voor de oliewinning in Saoedi Arabië gelooft er niet meer in dat de olieproductie in de wereld nog veel verder omhoog kan. Sadad al-Husseini, tot 2005 verantwoordelijk voor de oliewinning in het Saoedische staatsbedrijf Saudi Aramco, vertelde vorige week tijdens een conferentie in Londen dat de huidige productie van 85 miljoen vaten per dag nauwelijks meer kan worden opgevoerd. ‘We bevinden ons al drie jaar op een plateau en dat zie ik niet snel veranderen’, hield hij een gehoor van olieanalisten en -handelaren voor.

Voor iemand die jarenlang werkzaam is geweest voor de grootste producent ter wereld, en in die functie sussende woorden sprak over het dreigende olietekort in de wereld, is zo’n pessimistische visie opmerkelijk. In de olie-industrie was het jarenlang niet gebruikelijk om te waarschuwen voor een nakende energiecrisis. Met nieuwe investeringen valt de winning van olie op te voeren, hielden oliebedrijven, olieanalisten en olielanden de wereld keer op keer voor.

Maar vanwege de razendsnelle stijging van de prijs – van 10 dollar in 1999 naar ruim 90 dollar per vat in 2007 – kunnen ook topmannen uit de oliewereld niet langer ontkennen dat er schaarste dreigt.

Deze week moest ook het immer optimistisch gestemde Internationaal Energie Agentschap erkennen dat de wereld in rap tempo op een tekort afstevent. Op de conferentie in Londen waarschuwde de hoogste baas van het Franse Total dat de winning zijn plafond nadert. ‘Dat is niet alleen mijn visie, maar de visie in de industrie, althans van degenen die helder en eerlijk spreken en niet iemand willen plezieren.’

De ommezwaai van Total, het Energieagentschap en de Saoedische olieman, roept de vraag op waarom juist nu – of beter: waarom pas nu – de olie-industrie waarschuwt voor tekorten.

Het dreigende tekort lijkt fundamenteel te verschillen van eerdere crises. Ruim honderd jaar geleden, toen de brandstofmotor de verkoop van auto’s razendsnel liet groeien, was er ook even een tekort aan olie. Maar met enkele extra investeringen wist de ontluikende industrie de stijgende vraag op te vangen.

De crises van de jaren zeventig hielden vooral verband met het dichtdraaien van de oliekraan in het Midden-Oosten. Er was niet zozeer sprake van een fysiek tekort, maar van een beperking van de oliestroom door de producenten, wat leidde tot prijsstijgingen.

Op deze crises reageerden westerse bedrijven door opnieuw te investeren in de zoektocht en de winning van olie. Bedrijven als Shell en BP gingen met succes op zoek naar olie in de Noordzee. De winning was duurder dan die in de woestijnen van Iran, Saoedi-Arabië en Irak, maar bleek lucratief nu de prijzen op een hoger niveau bleven.

De huidige oliecrisis wordt vooral veroorzaakt door een snel gegroeide vraag. Landen als China en India slurpen een steeds groter deel van de olieplas op. De producenten konden deze gestegen vraag amper bijhouden. Elke verstoring van de productie – in Irak, Nigeria, of de Golf van Mexico – leidt direct tot prijsstijgingen.

Wederom trachten de bedrijven een oplossing te vinden door meer geld te steken in de oliewinning. De nieuwste jachtgebieden zijn bijvoorbeeld de diepzee voor de Afrikaanse kust, de lastig winbare zandgronden in Canada, of de ijzige velden rond de Noordpool. Met veel geld, een flinke scheut technische kennis en een oproep tot energiebesparing, willen de oliebedrijven de vraag en het aanbod van olie ook de komende decennia in evenwicht brengen.

Maar bij veel verbruikers is het geloof in de probleemoplossers bij de oliebedrijven verdwenen. Het Internationaal Energie Agentschap (IEA), dat namens de westerse verbruikers de markt in de gaten houdt, toonde deze week met een paar simpele rekensommetjes aan dat de winning de komende jaren onvoldoende zal worden opgevoerd. Als alle projecten – bijvoorbeeld op het koude Russische eiland Sachalin, de zandgronden in Canada of de velden in de Kaspische zee – op een rij worden gezet, dreigt er tussen 2010 en 2015 een tekort. Het tekort bedraagt tegen die tijd 2 à 3 miljoen vaten per dag.

Dat het IEA nu pas aandacht heeft voor de nijpende tekorten heeft vooral te maken met de onverwacht snelle groei in China en India, zegt energiedeskundige Lucia van Geuns van het onderzoeksinstituut Clingendael. ‘In 2000 importeerde China nog amper olie, maar daarin is in rap tempo verandering gekomen. Het agentschap heeft die groei onderschat.’

En de komende jaren zal die vraag alleen maar stijgen, erkent nu ook het IEA. Op dit moment bezitten twintig op de duizend Chinezen een auto, in 2030 zijn dat er tweehonderd. Het Europese niveau – zeshonderd auto’s per duizend inwoners – is dan nog niet eens bereikt.

Alternatieve energiebronnen bieden op middellange termijn geen soulaas voor het opraken van de olievoorraden. Windenergie en zonne-energie kunnen slechts een klein deel van de totale energievraag opvangen en zijn bovendien nog ongeschikt als autobrandstof.

Om veel meer biobrandstof te maken, is in de wereld domweg te weinig landbouwgrond beschikbaar.

Kernenergie is politiek omstreden en zal met de geplande sluiting van veel kerncentrales aan belang inboeten. De winning van gas is de komende decennia nog wel op te voeren, maar zal net als olie opraken. Resteert energie uit kolencentrales. Hiervan is het bezwaar dat verbranding van kolen de uitstoot van schadelijke broeikasgassen zal vergroten.

Zolang echte alternatieven ontbreken, zullen handelaren nauwgezet in de gaten houden wanneer de olieproductie zijn top bereikt. ‘In de olie-industrie is bijna iedereen het er over eens dat de olieproductie tussen 2020 en 2030 op een plateau uitkomt’, zegt Van Geuns.

Maar dat moment kan nog sneller aanbreken als de grote producenten als Saoedi-Arabië en Iran in gebreke blijven bij het opvoeren van de oliewinning. De Saoediër Al-Husseini had wat dat betreft vorige week een sombere boodschap. Hij stelde dat de grote olielanden hun reserves met 300 miljard vaten hebben opgeklopt. ‘Ze zijn niet vastgesteld, niet toegankelijk en niet beschikbaar.’

En dat terwijl deze vaten uit het Midden-Oosten hard nodig zijn om de toch al geringe groei in de oliewinning te realiseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden