Ook commissarissen konden de crisis niet keren

Achtergrond..

den haag Als het oude ABN Amro één groot probleem had, dan waren het zijn hoge kosten. Jaar in jaar uit probeerde de top greep te krijgen op de uitgaven, vooral die van de afdeling die zich met grote zakelijke klanten bezighield. Tevergeefs: de bank bleef structureel te veel geld uitgeven.

Halverwege dit decennium mocht bestuurder Ron Teerlink het proberen. Commissaris Trude Maas vroeg hem waarom het hem wel zou lukken. ‘Omdat ik het nu leid’, antwoordde Teerlink. ‘Ik was toen bereid om daar genoegen mee te nemen’, zei Maas vorige week voor de commissie-De Wit, die onderzoek doet naar de kredietcrisis. ‘We hadden als commissarissen ook kunnen zeggen dat we heel dicht op die kostenontwikkeling zouden zitten. Maar we kregen de vinger er niet achter.’

Het voorval roept de vraag op of de raad van commissarissen een kritische interne toezichthouder is, of een ‘beslissingsmachine’ waar de raad van bestuur ‘voor bepaalde dingen een stempeltje haalt’, zoals Maas het zei.

Na ruim twee weken openbare gesprekken – dinsdag waren er geen gepland – overheerst het ‘stempelbeeld’. ‘Ik denk dat het interne toezicht wel wat meer aandacht zou mogen krijgen’, zei oud-ABN topman Jan Kalff. ‘De raad van commissarissen moet weten waar de risico’s zitten. Je moet ervaring hebben in de sector.’

Dat is lang niet altijd het geval, vertelde president Nout Wellink van de externe toezichthouder De Nederlandsche Bank. ‘Wij zouden graag meer mogelijkheden hebben om commissarissen ook op hun deskundigheid te testen.’ Bovendien moeten de commissarissen dichter op de materie zitten, vindt Wellink. ‘Bestuur en intern toezicht moet bij elkaar worden gezet in één board.’

En het allerbelangrijkst: intern toezicht kan alleen werken als de commissarissen kritisch zijn. De meesten die voor ‘De Wit’ verschijnen zien daar geen probleem. Natuurlijk, ‘de raad van bestuur is vaak beter onderlegd in bankieren dan de commissarissen’, zei Aarnout Loudon, jarenlang commissaris bij ABN Amro. Zijn lotgenoten stelden echt wel kritische vragen. ‘Voortdurend kwam de kostenbeheersing aan de orde.’

Oud-premier Wim Kok, ooit commissaris bij ING, is ‘van nature nogal kritisch naar anderen, en veeleisend naar mezelf’, zei hij. ‘Ik kan alleen over ING oordelen, en daar was een goed evenwicht tussen bestuur en het toezicht door de commissarissen. De commissarissen hebben niet gefaald in hun intern toezichthoudende taak.’

Dat is lang niet iedereen met hem eens. ‘Het eerste criterium voor een commissaris is dat het iemand met balls is’, hield voormalig directeur Peter Paul de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters de commissie voor. ‘Commissarissen zijn volstrekt onvoldoende kritisch.’ Ze willen volgens De Vries vooral vriendjes zijn van de raad van bestuur. ‘Dan ben je dus helemaal niet geschikt.’

Maas – nog steeds commissaris bij ABN Amro – steekt de hand in eigen boezem. Bijvoorbeeld over de enorme bonussen die de zakenbankiers ontvingen. ‘We hebben ons te weinig gerealiseerd wat dat met de bank deed en met de mensen die geen bonussen kregen.’

‘Het moge duidelijk zijn dat we met z’n allen een paar dingen gemist hebben’, concludeert Maas. ‘Ook de commissarissen hebben de crisis niet kunnen tegenhouden. Maar het is te veel eer om te denken dat dat had gekund. Daarvoor is het veel te complex.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden