Ook Amerikanen maken zich zorgen over TTIP

Handelsverdrag TTIP

'De wind is ook in Amerika gedraaid, maar dat hebben die onderhandelaars nog niet in de gaten.'Adam Wiseman - pluizig baardje, paardenstaart, een das onder een wollen spencer - heeft net namens de verzamelde dieren- en mensenrechtenactivisten van New York en omstreken in een hotelzaaltje op Manhattan zijn dwarse ongenoegen geuit. 'We zijn gewoon niet in de stemming voor nóg een handelsakkoord.'

Deelnemers met maskers van Premier Rutte en president Obama tijdens een grote demonstratie tegen het omstreden handelsverdrag TTIP. Beeld anp

In de met zachte vloerbedekking gecapitonneerde omgeving van het Hilton in New York kreeg het dreigende Amerikaans-Europese handelsverdrag TTIP donderdag harde kritiek te verduren. Als onderdeel van de dertiende onderhandelingsronde tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie mochten ook zogeheten belanghebbenden hun zegje doen. Wie hen hoorde weet: TTIP krijgt het lastig, de komende maanden.

Want Amerika, zo bleek donderdag, is net zo bang voor Europa als Europa voor Amerika. De afkeer is wederzijds.

Haatcampagnes

'We gaan hier nog niet de straat op zoals in Europa', zegt Wiseman. 'Maar het protest hier heeft een andere vorm gekregen: de vorm van Bernie Sanders, de vorm van Donald Trump. Die campagnes draaien om hun haat van handelsverdragen, zoals Nafta en TPP. TTIP is het volgende doelwit.'

Wiseman is niet de enige. Ook vakbondsleiders, boeren, gemeenteraadsleden en milieubeschermers zien Europa als gevaar. Volgens een recente peiling is inmiddels 53 procent van de Amerikanen tegen TTIP. Twee jaar geleden was dat maar 18 procent.

De angsten zijn verschillend, aan beide kanten van de oceaan. Europeanen vrezen de Amerikaanse gentech, hun hormoonvlees en hun legbatterijen. Amerikanen zoals Wiseman zouden best de Europese dieren- en consumentenbescherming willen, maar vrezen de Europese financiële laksheid en de Europese aanbestedingsregels, waardoor overheden niet meer zo makkelijk Amerikaanse waar kunnen inkopen.

Lokale economie

'In onze scholen proberen we de lunches door lokale boeren te laten verzorgen', zegt het New Yorkse gemeenteraadslid Helen Rosenthal. Door het handelsverdrag zou dat niet meer mogelijk zijn, omdat dan ook grote internationale firma's naar de order moeten kunnen meedingen. Rosenthal vreest dat ze de lokale economie dan niet meer kan steunen.

De verdragsvrees in Amerika is net als in Europa deels reëel, maar, zoals dat met angsten gaat, deels ook irrationeel. 'Straks gaan sigarettenfabrikanten onze restaurants dwingen roken weer toe te staan', zegt Rosenthal. 'Of gaan oliebedrijven New York dwingen fracking toe te staan. Er zijn 28 duizend Europese bedrijven te trappelen om Amerika aan te klagen.'

Betoging tegen handelsverdrag Europa en VS. Beeld anp

De Amerikaanse en Europese onderhandelaars, die in het Hilton van zaal naar zaal trekken om het ongenoegen aan te horen, corrigeren af en toe beleefd een feitelijke onjuistheid, maar laten de klachten toch vooral gelaten over zich heen komen. Dit zijn mannen met de huid en het geduld van olifanten - de onderhandelingen lopen al drie jaar, ze roeien met de riemen die ze hebben, ook al is het tegen de stroom in.

Ja, zeggen ze (ze praten op basis van anonimiteit, om de onderhandelingen niet in gevaar te brengen), ze zien dat de tijd begint te dringen. 'We zien dat de meeste presidentskandidaten er geen zin in hebben', zegt een van de Amerikaanse diplomaten. Daarom zouden ze het verdrag nog onder president Obama willen beklinken. Nog iets meer dan acht maanden. 'Maar we zitten nog op schema.'

Hij denkt dat de verkiezingscampagne 'haar eigen dynamiek heeft', en dat het maar de vraag is wat er van de retoriek overblijft als er eenmaal een nieuwe president is. Maar dat is een onderschatting van het ongenoegen, denkt Robert Vastine, handelsexpert aan Georgetown University. 'Ik denk dat er heel weinig hoop is voor TTIP, in de huidige politieke omgeving.'

Het probleem is dat de onderhandelaars, die na de officiële gesprekken gewoon met elkaar een borrel drinken in het café en samen uit eten gaan, door hun achterban aan de onderhandelingstafel juist steeds verder uit elkaar zijn getrokken. Principiële struikelblokken zijn steeds groter geworden. De Europeanen willen geen genetisch gemanipuleerde maïs uit Amerika en willen hun mozzarella en ander lokale kazen en worsten beschermd zien tegen namaak. Bovendien willen ze barrières opwerpen tegen allerlei diensten (om de disrupties van Silicon Valley te kunnen weren, maar ook om de begrafenisondernemers te beschermen). De Amerikanen willen Amerikaans blijven inkopen, en willen juist wel dat de Europese markt wordt opengegooid voor hun landbouw en dienstensector.

Geen echte concessies

De afgelopen week werkten de onderhandelaars daarom vooral aan invoertarieven en andere douane-ergernissen bij het midden- en kleinbedrijf - zaken waarover iedereen het eens is, aan beide kanten van de oceaan. Maar echte concessies werden niet gedaan, en compromissen niet bereikt.

'Wij willen gewoon dat ons belastinggeld hier blijft', zegt truckervoorman Michael Dolan van de Brotherhood of Teamsters, een luid pratende vakbondsman met brede armgebaren. 'We gaan de Europese bedrijven echt geen toegang geven tot overheidsopdrachten.'

Hij voorziet als hoogste haalbare een TTIP-light, waarbij de heikele punten gewoon worden genegeerd en alleen de standaarden worden gestandaardiseerd (dat auto's bijvoorbeeld niet aan twee verschillende tests hoeven te voldoen). Maar de Europese en Amerikaanse onderhandelaars zijn het daar in elk geval over eens: 'Er komt één alomvattend en compleet verdrag, of er komt geen verdrag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.