‘Ook als je het gras maait, beschadig je de natuur’

De mosselvisserij duurzamer maken. Dat was een van de doelstellingen van het plan dat toenmalig minister Veerman van Landbouw, Natuur, en Voedselkwaliteit in 2005 presenteerde....

De kweekfabriek van Roem van Yerseke, een van de vele mosselbedrijven uit het Zeeuwse dorp aan de Oosterschelde, is een rechtstreeks voortvloeisel van het plan van Veerman. In plastic bakken worden het zaad van de mannetjesmossel en de eitjes van de vrouwtjesmossel er bij elkaar gebracht. De minuscule larfjes die daaruit voortkomen, worden in bakken met grote netten gehangen. Nadat de larfjes zich aan de netten hebben gehecht, vormen zich heel kleine mosseltjes (mosselzaad).

Met de juiste voeding en de juiste watertemperatuur groeien ze verder. ‘Het is net een hotel voor die beestjes’, zegt Pieter Geijsen van het bedrijf. Hoe goed ze het er ook hebben, voor de laatste fase van de groei moeten de mossels terug naar de zeebodem. Op speciaal daarvoor aangewezen percelen groeien ze uit tot de mossel die de consument op zijn bord krijgt.

Nu is deze vorm van productie nog maar goed voor een paar procent van de totale mosselkweek, maar in de komende jaren moet het aandeel van deze productiemethode groeien. De alternatieven voor de traditionele kweekmethoden zijn nog belangrijker geworden dan voorheen sinds de uitspraak van de Raad van State (RvS) van vorige week (zie kader). Het gevolg daarvan is dat mosselkwekers de komende jaren niet mogen vissen in de Waddenzee. Zij vrezen het faillissement van de branche.

Natuurbeschermingsorganisaties spanden de rechtszaak aan omdat de mosselkwekers de natuur blijvende schade zouden toebrengen. Het mosselbestand zou door hun activiteiten afnemen en sommige vogelsoorten zouden van het wad zijn verdwenen. De RvS nam die stellingen niet over, maar stelde wel dat de mosselbranche onvoldoende heeft aangetoond dat de vissers de natuur niet blijvend schaden. De gevolgen van de uitspraak: verheugde natuurbeschermers, mosselkwekers die in onzekerheid verkeren over het voortbestaan van de branche en een minister met een probleem.

Een deel van dat probleem ligt erin besloten dat onduidelijk is hoe duurzaam de huidige manier van werken is. Het antwoord op die vraag is bovendien afhankelijk van het duurzaamheidsbegrip dat wordt gehanteerd.

‘Het is een vreemde paradox’, zegt Aad Smaal. Hij is hoogleraar duurzame schelpdiercultuur aan de universiteit van Wageningen en doet op verzoek van het ministerie van LNV onderzoek naar de gevolgen van de mosselzaadvisserij en mosselcultuur voor de Waddenzee. ‘Er is kritiek op de mosselkwekers, omdat ze niet duurzaam zouden werken. Daarom moeten ze hun activiteiten maar naar elders verplaatsen. Het gevolg is dat er nu binnendijks gekweekt wordt. Dat heeft iets weg van de bio-industrie. Is dat duurzaam?’

Op basis van de huidige kennis is Smaal ervan overtuigd dat duurzaamheid en mosselkweek elkaar niet hoeven te bijten. Sterker: ‘Ik denk dat exploitatie van de Waddenzee op zo’n manier mogelijk is, dat het aan de natuurwaarde van het gebied bijdraagt.’ Als de mosselkwekers definitief uit de Waddenzee worden geweerd, wordt het kind met het badwater weggegooid, stelt Smaal. ‘Bij mijn weten is geen van de alternatieve methoden zo duurzaam als de manier waarop het nu gebeurt. Dat zit zo dicht bij de natuur en het gebeurt met gebruik van alleen maar natuurlijke grondstoffen, dat het per definitie duurzaam is.’

De Vogelbescherming is het daarmee niet eens. ‘Wij baseren ons op rapporten van wetenschappers waaruit blijkt dat bijvoorbeeld de eidereend steeds minder voorkomt in de Waddenzee door de mosselvisserij’, zegt woordvoerder Hans Peters. ‘Opkomen voor de vogels is ons primaire doel.’

Edwin Foudraine, directeur van mosselbedrijf Prins en Dingemanse wordt er inmiddels ‘gillend gek’ van. ‘Als de natuurbeschermers hun zin krijgen, varen we straks al onze mosselen in uit Griekenland, terwijl ze hier gewoon in de Waddenzee leven. Nee, dat is lekker duurzaam.’

Ook Hans van Geesbergen, secretaris van de Productenorganisatie van de Nederlandse mosselcultuur, windt zich op over de discussie over de duurzaamheid van de sector. ‘Van Veerman kregen we de toezegging dat we tot 2020 kregen om te innoveren. Daar zijn we direct mee aan de slag gegaan. Maar als de winkel tijdens de verbouwing niet openblijft, moeten we de winkel straks sluiten.’

Mosselkweker Jos van Damme ontgaat het punt van de natuurbeschermers totaal. Op het voordek van zijn schip in de haven van Yerseke is hij in de weer met kwast en verf. ‘De beweringen van de natuurbescherming zijn vergelijkbaar met de bewering dat de natuur beschadigt raakt als je je gras maait. Ik kan daar niet bij.’ Bovendien: ‘Wij doen dit werk hier al honderd jaar en die mosselbanken zijn er nog steeds. We zouden ook wel gek zijn als we daar onvoorzichtig mee omgingen. Het is onze primaire bron van inkomsten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden