Ontevredenheid bij zelfstandige pakjesbezorgers

Van de drieduizend pakketbezorgers die voor PostNL rondrijden, zijn er slechts vijfhonderd in dienst van het bedrijf. De anderen zijn veelal zzp'er. Maar welke rechten hebben zij?

Beeld Io Cooman

Voordat de pakketbezorger in oranje-blauwe bedrijfskleding in zijn witte bestelbus met PostNL-logo stapt, moet hij vanaf 2 januari 2016 nóg iets meenemen. Behalve de route, handscanner en natuurlijk de voor hem gesorteerde postpakjes moet hij als transporteur een certificaat hebben. Alleen dan kan hij als zelfstandig ondernemer blijven rijden voor PostNL.

' Wat voor keus heb ik?', zegt een pakjesbezorger uit de buurt van Hengelo. 'Ik heb nog een jaar of zes te gaan tot m'n pensioen en ik moet mijn bestelbus nog afbetalen. Dit kost me ook weer een paar duizend euro, maar wat voor werk vind ik op mijn leeftijd nog?' Toch is niet hij bezig met de examens. 'Dat doet mijn vrouw, ze kan beter leren dan ik. En dan komt ze straks zogenaamd bij me in de zaak. Als ze tenminste geslaagd is, maar ze staat er gelukkig goed voor. Nog twee tentamens te gaan.'

De zelfstandige pakjesbezorger die loyaal en trouw is aan zijn opdrachtgever, is een cruciale schakel voor PostNL. Met de inzet van steeds goedkopere zzp'ers probeert het voormalige staatsbedrijf de oprukkende concurrentie op afstand te houden. Sinds de liberalisering van de postmarkt moet het voormalige PTT Post zijn monopolie delen met bedrijven als TNT, DHL, UPS, FedEx, DPD en GLS. Tegelijkertijd staan de prijzen waarvoor de pakketjes worden bezorgd onder druk. De consument kan dan wel steeds meer kopen via internet, bedrijven als Zalando, Bol.com of Apple adverteren op hun websites dat de aankopen gratis worden geleverd. De pakketbezorger betaalt de prijs: als schijnzelfstandige die voor weinig geld zijn eigen arbeidsvoorwaarden moet zien te regelen. 'Het praat als een eend. Het loopt als een eend. Het ziet eruit als een eend. Dan moet je het ook voeren als een eend. Bij een ander bedrijf zijn deze mensen als werknemer in dienst', zegt een boze zzp'er.

Wie thuis via Zalando een nieuwe broek in drie verschillende maten wil passen, heeft grote kans dat die pakjes worden geleverd door een ondernemer. Van de drieduizend pakketbezorgers heeft PostNL er slechts vijfhonderd in dienst. Nog eens vijfhonderd werken voor een zmp'er, een zelfstandige met personeel, tweeduizend zijn kleine ondernemer. 'Het is een goedkope oplossing voor een voormalig staatsbedrijf dat geen belasting en premies voor werknemers betaalt en ons er als zelfstandigen met personeel wel voor laat opdraaien.'

Zonder diploma

De pakketbezorgers van PostNL weten al sinds juni vorig jaar dat ze een certificaat moeten halen: Ondernemer beroepsgoederenvervoer over de weg. Het staat allemaal in de eenmalige uitgave Verbeteraanpak subcontractors - 'Samen naar een succesvolle toekomst' - waarin de nieuwe koers van PostNL wordt aangekondigd, met 'een goede balans tussen uw en onze belangen'. Kleine zelfstandigen bij PostNL moeten vanaf 2016 een verplichte vergunning op zak hebben. En dus zijn ze druk. Met het volgen van cursussen en oefenen van vragen. Na zes examens op mbo-plus-niveau weet de pakjesbezorger alles over het 'goed inrichten en draaiende houden' van zijn bedrijf, het berekenen van kosten en het maken van offertes, en waarmee hij rekening moet houden als hij internationaal werkt. Ook nog nodig: een bedrijfskapitaal van minimaal 9.000 euro en een verklaring omtrent gedrag.

Nog geen jaar later blijkt deze verbeteraanpak een opmaat voor een nieuwe schijnconstructie. Pakketbezorgers die het ondernemersdiploma niet halen, krijgen van PostNL het advies in dienst te gaan bij een collega-zzp'er. Of met z'n vijven, één met diploma, samen te werken in een vennootschap. Want geen diploma betekent per 1 januari geen werk meer van PostNL. Chauffeurs met diploma mogen meer pakketten vervoeren en dat drukt de prijzen op een groeimarkt waarop consumenten in de woorden van de woordvoerder 'meer en groter' bestellen.

PostNL ontkent dat het dergelijke adviezen geeft. Het postbedrijf heeft er verder alle vertrouwen in. 'PostNL heeft de verplichting tijdig aangekondigd om ondernemers goed de gelegenheid te geven de vergunning op 1 januari 2016 te hebben.' Nu al rijdt op '17 procent van alle routes die gereden worden door zelfstandige pakketbezorgers, inmiddels zo'n chauffeur met vergunning'. Van de groep die de vergunning nog niet heeft 'geeft 90,3 procent aan te verwachten voor het eind van dit jaar deze vergunning te gaan halen'.

Beeld anp

Te hoog niveau

Op de werkvloer klinken andere geluiden. 'Wij horen dat het 1'tjes, 2'tjes en 3'tjes regent. Dat verbaast me niks. Alle respect voor de collega's, maar het is een mbo-plus opleiding. De meesten van ons hebben lbo-niveau. Veel zzp'ers hebben een buitenlandse achtergrond. Ze spreken de taal, maar schriftelijk ligt dat wat anders', zegt een zelfstandige met personeel in Utrecht. Een pakketbezorger in Hengelo - met nog één examen te gaan - heeft 80 procent van de collega's zien afvallen. 'PostNL komt niet voor niets met deze nieuwe schijnconstructie. Consumenten kunnen zaterdag 2 januari lang wachten op hun pakketje van Zalando, Bol.com of de HEMA. Als PostNL zich aan de wet houdt, dan zijn er te weinig chauffeurs.'

'Ik weet niet waar ik de tijd vandaan moet halen', zegt een collega-bezorger, midden 20 op een bijeenkomst van pakketbezorgers in Hengelo. 'Ik werk zes dagen per week voor PostNL. Geen idee wanneer ik moet leren, laat staan examen doen. Ik heb mijn broer gevraagd of hij het voor mij wil doen. Dan kunnen we samenwerken. Ik moet maar hopen dat hij slaagt.' Hij noemt zichzelf een doener. Hij bezorgt in een leuke wijk, 'gelukkig weinig flats', die kosten te veel tijd. 'Van veel adressen weet ik wanneer de mensen overdag thuis zijn. Of waar de buren de pakjes willen aannemen. Want is er niemand thuis, dan verdien je niks. We krijgen betaald per geslaagde stops. Daarom wordt het soms ook zo laat. Rijd je na zessen toch nog een rondje om de pakketten af te leveren.'

Beeld anp

Staking

De pakketbezorgers hebben gestaakt, in 2013. Een unieke gebeurtenis: ondernemers die uit protest het werk neerleggen. Vorige maand nog reden ze in optocht naar Den Haag om aandacht te eisen voor hun onmogelijke positie. Eén zzp'er, gesteund door vakbond FNV, eist via de rechter een baan op als werknemer. Subco Partners en ook vakbond FNV vinden dat PostNL de pakketbezorgers die dat willen gewoon in dienst moeten nemen. 'Nu PostNL eenzijdig de spelregels verandert, kunnen ze de pakketbezorgers niet zo maar opzijschuiven', zegt Reinier Stroo van de FNV.

De nieuwe eis van het transportcertificaat wakkert nieuwe boosheid aan onder de pakketbezorgers. 'PostNL wil mij dus niet in dienst nemen', zegt een zzp'er in Hengelo die vier jaar voor PostNL werkt. 'Maar nu willen ze dat ik wel collega's aanneem die zakken voor dat ondernemersdiploma. Eén dag per week als werknemer bij mij in dienst en de andere dagen als kleine zelfstandigen voor PostNL blijven werken. Waarom zou ik dat nou doen?' Hij heeft zelf nog één examen te gaan.

In Utrecht hebben pakketbezorgers een andere 'oplossing' aangedragen gekregen. Eén zzp'er met transportpapieren kan een vennootschap onder firma aangaan met vier collega's zonder. 'Dan ben je verantwoordelijk voor elkaars privéschulden', zegt een zzp'er die de vergunning vijf jaar geleden heeft gehaald omdat hij zmp'er wilde worden: zelfstandige met personeel. 'Je zou wel gek zijn om hier in te trappen.'

Geheime afspraak

Het is ondertussen nog maar de vraag of de geheime afspraken tussen PostNL en de Belastingdienst daadwerkelijk van tafel zijn. Zzp'ers die de formulieren van de Belastingdienst vanaf 2014 eerlijk hebben beantwoord, krijgen nog steeds een zelfstandigenverklaring met bijbehorende belastingvoordelen. 'Een ondernemer met maar één opdrachtgever waarvoor hij vijf dagen per week werkt, hoe schijnzelfstandig kun je zijn', zegt Maurice Jacobs van Subco Partners, een belangenvereniging van kleine zelfstandigen bij vooral PostNL.

Ook de eenmalige uitgave Verbeteraanpak subcontractors uit juni 2014 wijst nog in de richting van afspraken met de fiscus. De nieuwe koers rept over 'een fulltime werkpakket van dinsdag tot en met zaterdag' en meer inzicht in hoe PostNL wekelijks berekent wat een pakjesbezorger krijgt uitbetaald. Want rekeningen hoeft een subcontractor nooit te sturen.

De waslijst voorwaarden waaraan de zzp'ers moeten voldoen roept vragen op over de zelfstandigheid van de kleine ondernemers. Oranje-blauwe bedrijfskleding, het aantal pakketten, de route, de afrekening... Post NL bepaalt. De ondernemer stuurt geen factuur maar krijgt wekelijks automatisch uitbetaald. En dan is er nog de bestelbus omgeven met voorschriften als de kleur (wit), het logo (PostNL), maximale afmetingen van 8.00x2.20x3.10 en laadvloer van minimaal 3 meter 70. Een treeplank moet, een dubbele cabine mag weer niet. Wie als ondernemer geen 25 duizend euro in zo'n bus kan investeren wordt door PostNL verder geholpen richting leasemogelijkheden. De aanschaf van de eigen bestelbus zou wel eens de reden kunnen zijn dat de Belastingdienst de zzp'ers met één opdrachtgever toch als ondernemer beschouwt.

Subco Partners zegt te beschikken over berekeningen van PostNL waarin zelfs de belastingaftrek voor zzp'ers is verwerkt. Jacobs: 'Duizend euro per week is volgens PostNL genoeg. Daar moet een zzp'er zijn bus van betalen, zijn verzekeringen, belastingen. Als je het netjes doet,houd je minder dan de helft over. Maar welke opdrachtgever heeft iets te maken met de belastingaftrek van een ondernemer?'

Beeld anp

Tarieven

Ondertussen staan de tarieven van de zzp'ers onder druk. Veel pakketten in korte tijd wegzetten heeft geen zin, want dan verlaagt PostNL de vergoeding, zegt Jacobs, die om die reden zelf is gestopt. 'Van 1,50 euro per pakket ging het naar 1,50 euro per geslaagde stop. Dat ligt nu al rond de 1,30 euro en we krijgen berichten van zzp'ers die 87 cent krijgen.'

In een kantoor op een bedrijventerrein in Utrecht vragen ook zelfstandigen mét personeel zich af hoe ondernemend ze zijn. 'Een ondernemer realiseert groei, maar dat staat PostNL ons niet toe', zeggen leden die zijn aangesloten bij BVZMP, de belangenvereniging van zelfstandigen met personeel. 'Ook voor ons geldt: draaien we meer omzet, dan verlaagt PostNL de tarieven.'

De zmp'ers moeten zien uit te komen met 22 euro per uur per bezorger, exclusief kilometervergoeding van 15 cent. Het zou minimaal 27,50 euro moeten zijn, vindt BVZMP. 'Want wat PostNL niet doet, moeten wij wel: loonbelasting, pensioenpremies en verzekeringen voor hun personeel betalen. 'Zoals dat hoort onder werkgevers.'

Het begint bij PostNL door te dringen dat het voor 22 euro niet kan, zeggen de mannen van BVZMP. De ondernemers hebben het postbedrijf zover gekregen dat ze 'nabetalingen doen', met terugwerkende kracht over 2014. Ruim 30 duizend euro is niks, blijkt uit de verhalen. 'Maar zo'n nabetaling krijg je alleen als je aantoont dat je loonbelasting en premies hebt betaald en voor wie. Het is toch van de zotte dat ik als ondernemer met mijn hele hebben en houwen bij een opdrachtgever langs moet. Zou Albert Heijn dat ook bij al zijn leveranciers doen?'

In het kantoor in Utrecht zijn de verhalen niet veel anders dan die van de zelfstandigen zonder personeel. De mannen hier zijn vaak bij toeval groter gegroeid. 'Je rijdt een extra ronde, bijvoorbeeld als een vaste kracht van PostNL ziek is. Dan komt het ze goed uit en krijg je er een route bij. En voor je het weet, heb je tien man in dienst. Want ze merken dat je betrouwbaar bent. Maar steeds vaker heb ik het gevoel dat ik doe wat PostNL zou moeten doen. Gewoon een goede werkgever zijn. Ik kom rond door het ene gat met het andere te vullen. Ik ga net niet failliet, dat is eigenlijk mijn verhaal.'

De zzp'ers en zmp'ers uit het artikel willen niet met naam in de krant uit vrees dat zij anders hun opdrachten kwijtraken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden