Onstuitbare opmars van de beloning in aandelen

Grote bedrijven belonen hun topbestuurders steeds vaker in aandelen. Directeuren bij kleine bedrijven verdienen hun geld vooral door te handelen in eigen aandelen....

De stijging wordt onder meer verklaard door de entree van bedrijven als Akzo Nobel, Numico, Vedior en Wessanen in de arena van aandelenuitdelers. Vooral de hoofdfondsen uit de de beursindexen AEX en Midkap zijn gul met het uitdelen van aandelen.

Daarmee is niet gezegd dat de kleine fondsen zich onthouden van de handel in eigen aandelen. Integendeel. In de ranglijsten van verzilverde opties en in die van aan- en verkoop van eigen aandelen blazen deze bestuurders een stevig partijtje mee, zo is te reconstrueren aan de hand van verplichte meldingen bij toezichthouder AFM.

In de ranglijst van aandelenkopers krijgen twee buitenlanders het stempel hors categorie. Onbetwist lijstaanvoerder is Lakshmi Mittal, de baas van staalbedrijf Mittal Steel. De in Londen woonachtige Indiase multimiljonair kocht in 2004 voor ruim 7,3 miljard euro aandelen in zijn eigen bedrijf, dat in korte tijd is uitgegroeid tot de grootste staalproducent ter wereld. Met deze transactie wist hij het in Amsterdam verhandelde staalbedrijf Ispat in te lijven en een overname van Amerikaanse staalfabrieken te betalen.

Na Lakshmi Mittal is John MacBain, topman en grootaandeelhouder van Trader Classified Media, een goede tweede op de lijst van kopers. MacBain heeft in Nederland onder meer advertentiekrant ViaVia in handen. Hij kocht voor ruim 388 miljoen euro aandelen in zijn vanuit Frankrijk geleide advertentiebedrijf.

Het zijn bedragen waar de Nederlandse grootaandeelhouders, mannen als Gerard Sanderink van automatiseringsbedrijf Centric CSI en De Vries Robbé-grootaandeelhouder George Tóth slechts van kunnen dromen. Beide mannen, de laatste exponenten in Nederland van grootaandeelhouders met een beursgenoteerd bedrijf, kochten voor bijna 2 miljoen euro stukken bij. Hun voorgangers zoals Dick Wessels van bouwbedrijf Volker Wessels en Hans Breukhoven van Free Record Shop haalden in de magere beursjaren hun bedrijf juist van de beurs.

Dezelfde Tóth figureert eveneens prominent op de lijst van verkopende bestuurders. Vorig jaar verkocht de van origine Hongaarse ondernemer voor bijna 3 miljoen euro stukken, waardoor hij per saldo toch een dik miljoen wijzer werd van het handelen in aandelen De Vries Robbé, het bedrijf waarvan hij ruim 75 procent van de aandelen bezit.

Een andere opvallende passant op de verkoperslijst is Tjerk Visser, een van de directeur-grootaandeelhouders van het biofarmaceutische bedrijf Fornix BioSciences uit Lelystad (omzet 74 miljoen, winst 6 miljoen). Visser, thans commissaris bij Fornix, verdiende 14,5 miljoen euro met een succesvolle 'onderhandse herplaatsing van bestaande aandelen' .

Ad Scheepbouwer van telecombedrijf KPN had dit soort fratsen niet nodig. Scheepbouwer was in 2004 met afstand de grootste verzilveraar van eerder aan hem uitgereikte opties. Op 13 september verzilverde de KPN-topman ruim 1,5 miljoen opties. Aangezien de KPN-koers die dag ver boven de uitoefenprijs van 3,99 euro stond, verdiende Scheepbouwer een slordige 3,6 miljoen euro.

Dat is circa drie keer zoveel als de optiewinst die Metin Colpan, bestuurder van het in Nederland vrijwel onbekende biotechbedrijf Qiagen - gevestigd aan de Spoorstraat in Venlo - op zijn bankrekening kon bijschrijven. Colpan oefende zijn opties uit op 3, 5 en 8 maart. Heel lang hoeft hij dit beloningsinstrument niet te missen, want op 1 april kreeg hij nieuwe opties cadeau van zijn werkgever.

Toch vindt Peter Paul de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters - als hij moet kiezen - het verstrekken van opties minder kwalijk dan de bonusaandelen die nu in zwang zijn geraakt. 'Het verhaal van de beloningsbureaus die adviseren over aandelengiften is vaak dat de topmannen een deel van hun salaris in aandelen krijgen. In de praktijk komt de verstrekking gewoon bovenop het bestaande salarispakket', zegt De Vries. 'Bovendien nemen de gratis aandelen het gevaar niet weg van bestuurders die zich alleen op de korte termijn richten.'

Bij de condities die aan de aandelen verbonden worden, is het voor de bestuurders soms alles of niets. Neem Van Lanschot. De bank uit 's-Hertogenbosch belooft zijn bestuursvoorzitter Floris Deckers een pakket van 25 duizend aandelen, als hij in 2006 de winst per aandeel met minimaal 25 procent heeft opgevoerd. Als de winstgroei per aandeel blijft steken op 24,9 procent, krijgt hij niets. Van Lanschot wijst erop dat het aandelenpakket als compensatie dient voor de baan die Deckers bij ABN Amro achterliet.

Idem dito bij Jan Bennink van Numico. Als de winstgroei lager uitvalt dan 9 procent per aandeel, ontvangt de topman helemaal niks. Er net boven mag hij al 40 procent van zijn aandelenpakket van ongeveer 5 miljoen euro op zijn effectenrekening zetten. 'Als aandeelhouders er beter van worden, profiteren ook de bestuurders', verklaart de woordvoerder van Numico.

De Vries heeft ook bezwaar tegen de ondoorzichtigheid van alle beloningsregels. 'De constructies worden steeds ingewikkelder. Comissarissen durven niet te protesteren, of begrijpen de regels niet .'

In de jaarverslagen van bedrijven is na te lezen bij welke prestaties de beloofde aandelen ook daadwerkelijk worden uitgekeerd.

Vedior geeft nauwelijks duidelijkheid over zijn voorwaarden. De bestuurders krijgen (een deel) van hun aandelen als het bedrijf beter presteert dan zijn low target. Welk doelen behaald moeten worden, is niet in detail omschreven. Het bedrijf handelt hiermee in strijd met de code voor goed ondernemingsbestuur van de commissie Tabaksblat. Aandelenbeloning mag, mits er 'vooraf aangegeven, duidelijk kwantificeerbare en uitdagende doelen' bestaan. Publicatie van meer details is concurrentiegevoelige informatie, reageert het uitzendbedrijf.

Voor het onderzoek zijn alle aandelen- en optietransacties van bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen met een Nederlandse vestigingsplaats in kaart gebracht. Beurstoezichthouder AFM houdt op de website www.afm.nl deze transacties bij in de 'WMZ2a-meldingen'. Bedrijven die op buitenlandse beurzen worden verhandeld, maar in Nederland zijn gevestigd - zoals Qiagen en Trader Classified Media - moeten transacties bij de AFM melden.

De lijst met 976 transacties is voor zover mogelijk gecontroleerd en waar nodig omgerekend naar eurobedragen. Voor de waardebepaling van geschonken aandelen is uitgegaan van de maximaal mogelijke bonus, zoals vermeld in jaarverslagen en de slotkoers op 31 december 2004.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden