Ons levend cultureel erfgoed wordt bedreigd door maatregelen tegen het mestoverschot

'Dit is een uitroei-maatregel'

De Nederlandse melkveestapel wordt gedomineerd door Holsteins. Een kwart procent slechts bestaat uit mooie, oude rassen. Hun voortbestaan wordt bedreigd door de maatregelen tegen het mestoverschot.

Maurits Tepper bij zijn zwarte en rode Groninger blaarkoppen, 'als op middeleeuwse schilderijen'. Foto Harry Cock

Op het weiland van Jessica en Maurits Tepper is de mestkwestie overzichtelijk: hier en daar een ouderwetse koeienvlaai. Vijftien zwarte en rode Groninger blaarkoppen grazen op twee hectare grasland in het coulisselandschap achter hun boerderij. 'Dit is levend erfgoed, als op middeleeuwse schilderijen. Niet in donkere megastallen in hun eigen stront.'

'Oerdieren', noemen ze hun blaarkoppen. De gewelfde lichaamsbouw, de lage witte 'sokken' boven de klauwen - Maurits kan er haast begerend over praten. 'Zelfs met schrale weiden krijgen ze nog vet op de kont.'

Hij zag de blaarkoppen als jongen op de boerderij van zijn opa. Een oud en natuurlijk ras, maar zeldzaam. Zeker als je raszuivere zoekt en alleen gehoornde exemplaren duldt. 'Een mens knip je de oren ook niet af.'

Twee jaar geleden streken ze neer in de Drentse buurtschap Sandebuur. Zij zegde haar baan vorig jaar op. In totaal bezitten ze 46 hectare land, deels gepacht van Natuurmonumenten.

'Veeteelt 2.0', aldus Maurits: extensief, dierenvriendelijk, natuurlijk; zonder kunstmest en antibiotica. Het vlees leveren ze aan vijf restaurants en via de nieuwe webwinkel direct aan de consument. Jessica wijst over het land: 'Dit is ons keurmerk. Eten, schijten, genieten - verder hoeven ze niets. We wilden langzaam uitbreiden. Maar daarvoor worden we nu gestraft.

Reactie demissionair staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken)

‘Ik deel het belang van het in stand houden van bedreigde runderrassen. Ik onderzoek de omvang van de geschetste problematiek en mogelijke oplossingsrichtingen. De uitvoerbaarheid en de effectiviteit van de Regeling fosfaatproductieplan 2017 en het wetsvoorstel ter introductie van het stelsel van fosfaatrechten moeten daarbij in ieder geval gewaarborgd blijven. Gezien de complexiteit vraagt dit om meer tijd.'

Staatssecretaris Martijn van Dam (Economische zaken) heeft onlangs onder druk van de Europese Commissie de fosfaatregels aangescherpt. Die moeten ertoe leiden dat de Nederlandse veestapel en daarmee het mestprobleem wordt ingedamd. Alle melkveehouders die hun veestapel onlangs hebben uitgebreid moeten die met een bepaald percentage inkrimpen.

Omdat zeldzame rassen zoals blaarkoppen en lakenvelders minder melk produceren dan Holsteins (98 procent van de melkveestapel), komen melkveehouders voor een economisch dilemma te staan. Een boer uit Doetinchem heeft zijn vijftien lakenvelders al te koop gezet op Facebook, vertelde hij Omroep Gelderland.

De vleesveesector leek buiten schot te blijven. Maar op 3 maart kregen ook de Teppers een brief. Zij worden gehouden aan de vijftien blaarkoppen die zij op 15 december 2016 - de peildatum - hadden. Elke koe ('Groot Vee Eenheid') extra wordt beboet met 3.000 euro per jaar: 'fosfaatrechten'.

De twaalf kalfjes die ze er sindsdien bij kochten en die nu de schaduw van het stalletje opzoeken: met terugwerkende kracht boventallig verklaard. 'Eigenlijk moeten we ze afvoeren, maar waarheen, naar de slacht?', zegt Tepper.

'Dit is een uitroei-maatregel', zegt voorzitter Geert Boink van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH). Juist bescheiden groei van de populaties is volgens hem belangrijk om inteelt te voorkomen. 'Tienduizend, nog geen kwart procent van de veestapel, waar hebben we het over?'

Diverse Nederlandse runderrassen hebben een bedreigde status, zegt Sipke Joost Hiemstra, directeur van het Centrum voor Genetische Bronnen aan de Wageningse Universiteit. 'De uitwerking van de fosfaatregels is weer een extra bedreiging voor de overleving van deze zeldzame rassen.'

Foto de Volkskrant

'Wij worden de dupe van een probleem waar we part noch deel aan hebben', zegt Maurits Tepper. Hun extensief gehouden vleesrunderen produceren nog niet half zoveel mest als koeien in de intensieve melkveehouderij. 'Alles wat daar wordt ingepropt, moet er ook weer uit. Maar de lobby van de intensieve melkveehouderij is machtig.'

Samen met de Kleine Fokkerij Groepering Rund dringt de SZH er bij de demissionaire staatssecretaris op aan zeldzame runderrassen uit te sluiten van de fosfaatregels. Zonder resultaat, vooralsnog. Enkele vleesveebedrijven bereiden een kort geding voor.

Het is zo tegenstrijdig, zegt Jessica Tepper. 'Iedereen praat over extensievere en duurzamere veehouderij. Maar als je het probeert, kun je eigenlijk geen boer meer zijn.'

Zeldzame koeien in Nederland

Aangescherpte mestregels brengen houders van zeldzame runderrassen zoals lakenvelders en Groningers blaarkoppen in de problemen.
Bekijk hier de special van zeldzame koeiensoorten die de dupe worden van het mestplafond.

Meer over