Column Peter de Waard

Ons Geld wil de nutspaarbank nieuw leven inblazen, maar enkele obstakels staan hen in de weg

Als er 100 gulden spaargeld was binnengekomen, waren de personeelsleden van de Nutsspaarbank Den Haag verplicht hier een staatsobligatie voor te kopen die een kleine rente gaf.

Die obligatie werd gedeponeerd in een ijzeren kist die stond in de burgemeesterskamer van het Haagse stadhuis. De kist had drie sloten – een sleutel was in handen van de bestuursvoorzitter, een andere in die van de thesaurier en de derde in die van de oudste bestuurder. Als er nieuwe obligaties moesten worden opgeborgen of de rentecoupons moesten worden geïnd, moesten ze alle drie komen opdraven.

Begin 19de eeuw, toen koning-koopman Willem I aan de macht was gekomen, werden overal spaarbanken opgericht. Ze hadden niet tot doel de economie aan te jagen of de mensen tot consumeren aan te zetten, ze moesten de deugd bevorderen iets opzij te leggen voor later. Dan hadden burgers een reservepotje voor als ze ziek of oud werden.

Er werden door die banken geen kredieten verstrekt, slechts mondjesmaat een hypotheek. Winstbejag was er niet. De medewerkers van de nutsspaarbanken waren aanvankelijk vrijwilligers, geïnspireerd door de Verlichting en het christelijke gedachtengoed. Rijke mensen trokken zich het lot van de minderbedeelden aan. Noblesse oblige. Het was niet zonder eigenbelang. Filantropie gaf status, zoals dat nu ook het geval is bij miljardairs als Warren Buffett en Bill Gates. De namen en wapenschilden van de gulle gevers werden in de bank vereeuwigd, soms met een geschilderd portret.

‘Nog een andere vorm van eigenbelang speelde een rol, want binnen het geloof bestond de gedachte dat ‘hemelrente’ de kans op toelating in het hiernamaals vergrootte. Dat God goede daden beloonde, op aarde of in het hiernamaals, was een krachtige impuls’, zo staat in het boek Goed geld over de geschiedenis van de nutsspaarbanken. De nutsspaarbanken opereerden bijna tweehonderd jaar zo en overleefden de bankruns van de Eerste Wereldoorlog. Totdat de secularisatie toesloeg en niemand meer vreesde in het hiernamaals voor de rijkeluiszonden van het aardse bestaan te moeten boeten.

In de neoliberale golf van de jaren tachtig werden de nutsspaarbanken opgeslokt door de grootbanken (een deel door Fortis en een deel door SNS Reaal) die later in de jacht op bonussen en superwinsten ten onder gingen aan megalomanie en vastgoedspeculatie.

Organisaties als Ons Geld lobbyen nu weer voor een nutsbank die veilig op het geld past. Het is niet zo moeilijk: gewoon een ijzeren kist met drie sloten in een stadhuis in het midden van het land.

Acteur George van Houts van De verleiders mag een van de sleutels hebben, een andere zou naar voorzitter Martijn Jeroen van der Linden van Ons Geld moeten gaan, en de derde naar toezichthouder Klaas Knot van De Nederlandsche Bank.

Er is een probleem. Er zijn geen obligaties meer die een kleine rente geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden