Onderneming krijgen (bijna) gratis geld, waarom burgers niet?

In een wanhopige poging de kwakkelende economie te stimuleren, leent de Europese Centrale Bank sinds kort (bijna) gratis geld aan grote ondernemingen. Waarom geeft ze dat geld niet aan de burgers?

null Beeld anp
Beeld anp

Dankzij de geldpolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB) lenen grote ondernemingen sinds enkele maanden vrijwel gratis geld. Sinds juni koopt de ECB hun schulden op. Dat stelt bedrijven in staat dure, oude leningen te vervangen door spotgoedkope nieuwe. Ze betalen zo de komende jaren fors minder rente.

Dinsdag kregen twee concerns, het Duitse Henkel en Sanofi uit Frankrijk, zelfs geld toe op een lening. Eerder deze zomer slaagde ook Deutsche Bahn daarin. Dat betekent feitelijk dat beleggers bedrijven betalen om hun schulden te mogen kopen, in plaats van omgekeerd.

Ook Nederlandse bedrijven profiteren mee. Onder meer Shell, ASML en PostNL hebben goedkope leningen afgesloten. Kabelaar Ziggo was van plan 750 miljoen euro te lenen, maar de vraag naar haar obligaties was zo overweldigend, dat het uiteindelijk 2,6 miljard euro werd.

Eerder dit jaar haalde Unilever al vrijwel gratis geld op. De multinational in consumentengoederen gaf een obligatie uit tegen 0 procent rente. 'Dit is absurd', stelt kredietstrateeg Hyung-Ja de Zeeuw van ABN Amro. 'In een normale wereld zou dat niet kunnen.'

Magische grens

Oorzaak van deze bizarre toestanden is het ECB-beleid van monetaire verruiming. Elke maand pompen de centrale bankiers 80 miljard euro in de financiële markten. Tot voor kort deden zij dat door staatsobligaties op te kopen. Daarbij is recentelijk de magische grens van 1.000 miljard euro doorbroken.

In een wanhopige poging de kwakkelende Europese economie te stimuleren, koopt de ECB sinds juni ook de schulden van ondernemingen op. De teller staat op ruim 20 miljard euro. Critici spreken van een verkapte subsidie voor multinationals. Vandaag beslist de ECB desondanks of zij, met het oog op mogelijke economische tegenslag door de Brexit, haar stimuleringsbeleid uitbreidt.

Sinds de aankondiging van het nieuwe opkoopprogramma in maart zijn de rentes gekelderd. Grote bedrijven zijn gemiddeld 0,63 procent minder rente gaan betalen. Bij een lening van 1 miljard euro - een gangbaar bedrag in deze markt - scheelt dat een bedrijf jaarlijks 6,3 miljoen euro aan rentekosten.

Steeds meer ondernemingen grijpen deze kans aan om hun oude, dure schulden goedkoop te herfinancieren. KPN is een van de bedrijven die daarin vooroplopen. Het bedrijf kocht woensdag voor 1 miljard euro aan oude obligaties terug. Daaronder waren leningen waarvoor jaarlijks 7,5 procent rente moest worden betaald. Het voor deze herfinancieringsoperatie benodigde geld heeft KPN vorige week opgehaald met twee nieuwe, langer lopende leningen. Voor één daarvan betaalt KPN slechts 0,625 procent. Op die manier zorgt het telecomconcern dat het nog jaren profijt heeft van het huidige goedkope geld. De grote vraag is of dat ook de rest van de economie vooruithelpt. Deskundigen zijn sceptisch. Duidelijke aanwijzingen voor zo'n effect zijn er niet.

'De ECB hoopt natuurlijk dat bedrijven dit voordeel doorgeven aan de rest van de economie. Denk aan hun klanten en andere bedrijven, waaronder het MKB', zegt Jeroen van den Broek, bedrijfsobligatiespecialist bij ING. 'We zien dat de bedrijfsinvesteringen in Europa inderdaad iets op beginnen te krabbelen. Maar het is onduidelijk in hoeverre dat te danken is aan dit opkoopprogramma.'

Ook Elwin de Groot van Rabobank heeft twijfels. 'In de Verenigde Staten hebben we gezien dat bedrijven extra obligaties uitgaven om hun eigen aandelen terug te kopen.' Dat geld wordt dus niet geïnvesteerd, maar verdwijnt in de zakken van de aandeelhouders. De Groot: 'In Europa zie ik dat nog niet, maar dit soort programma's kan dat fenomeen wel aanwakkeren.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

De nadelen

De nadelen zijn evident. Zo brengen de extreem lage rentes de pensioenen in gevaar. Fondsen, op zoek naar rendement, worden gedwongen steeds risicovoller te beleggen.

Ondertussen zeggen de rentes weinig meer over het risico dat een bedrijf niet langer aan zijn verplichtingen kan voldoen. Ook veel minder kredietwaardige bedrijven blijken de afgelopen maanden steeds goedkopere leningen af te kunnen sluiten.

Zinvol of niet, het einde is nog lang niet in zicht. Vorige maand verklaarde de Bank of England dat zij, om de economische gevolgen van het Brexit-referendum te verzachten, voor 10 miljard pond aan bedrijfsobligaties gaat kopen.

Ook de ECB vergadert vandaag over mogelijke extra maatregelen. Zowel ABN Amro als ING houdt uiteindelijk rekening met een verlenging en uitbreiding van het programma. Daarmee zou het Nederlandse bedrijfsleven nog tot ver in 2017 verzekerd zijn van bijna gratis geld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden