Ondernemersbloed moet je erven

Afgelopen zomer concludeerden Britse en Amerikaanse onderzoekers dat het ondernemerschap aangeboren is, ofwel het ligt besloten in het DNA. Klopt dat?...

‘Wat moet ik nou met een auto in Amsterdam?’ dacht Taco Provily (32) toen iemand hem jaren geleden een tweedehands Volkswagen aanbood. Zodra hij de trekhaak zag, wist hij het: een verhuisbedrijf beginnen. ‘Boedelbak erachter en je kunt van start.’

Voor Provily een logische redenering. ‘Ik heb ondernemersbloed, het zit in mijn genen. Het klinkt misschien arrogant, maar alles wat ik bedenk, lukt.’ Op straat kijkt hij naar boven en beneden, naar links en rechts. ‘En bij alles denk ik: kan ik daar wat mee? Hoe kan het efficiënter zodat ik er geld mee kan verdienen?’

Inmiddels loopt zijn ‘Vrachttaxi’ als een speer en heeft hij een webwinkel met de tweedehands meubels die hij tijdens het verhuizen vaak van mensen krijgt. ‘Ik heb ook een bootverhuurbedrijf gehad met een bootje dat ik had gevonden. Daar ben ik mee gestopt, omdat ik er geen tijd meer voor had.’

Een familietrekje. Veel neven en nichten hebben het ook; zijn opa begon in de jaren dertig met een kledingwinkel en eindigde met een winkelketen, textielfabriek en winkelcentrum. ‘Veel klanten van mijn opa waren boer. Zij kwamen dan een keer per jaar naar de winkel om een jurk voor moeder de vrouw te kopen. Maar die paste vaak niet en moest ergens anders vermaakt worden. Dat duurde een paar dagen. Mijn opa vond het zo sneu dat die boerinnen hun jurk niet direct mee konden krijgen dat hij een eigen naaiatelier begon. Van het een kwam het ander.’

Het is een veel voorkomend fenomeen: families waar het ondernemersbloed door de aderen stroomt. Zo waren generaties van Philips betrokken bij het concern en hebben veertien van de negentien kleinkinderen van wijlen Frits Philips een eigen bedrijf. Marc Schröder (34) vergaarde roem met de pechdienst Route Mobiel en de benzinepompketen Tango. Een kunstje dat zijn vader Martin in 1958 flikte toen hij met Martinair de vliegmarkt openbrak.

Is dit ondernemerssucces hen aangeleerd door hun omgeving of ligt het besloten in het DNA? Voorheen werd ervan uitgegaan dat ondernemerschap verklaard kon worden door de persoonlijke omgeving, vertelde onderzoeker Tim Spector van het Londense St. Thomas Hospital deze zomer aan de BBC. Onlangs toonde hij samen met anderen in een Brits-Amerikaans onderzoek aan dat ondernemen erfelijk is.

Het ‘ondernemersgen’ is de belangrijkste factor die meespeelt bij het beginnen van een eigen zaak, aldus de onderzoekers. Om tot die conclusie te komen, vergeleken zij 609 eeneiige met 657 twee-eiige tweelingen. Andere factoren die bijdroegen aan het beginnen van een eigen zaak vielen onder het kopje ‘toeval’, zoals het winnen van de loterij of het verliezen van je vaste baan. Opvoeding en de omgeving behoren niet tot de significante factoren.

Deze theorie is Warner Philips op het lijf geschreven. ‘Ik had het me niet eerder gerealiseerd, maar het klopt’, zegt de 36-jarige telg uit de Philips-clan. Hij begon vier jaar geleden Tendris omdat dat de ‘beste manier was mijn dromen te realiseren’: bijdragen aan een betere wereld. Samen met vijf partners – onder wie zijn achterneef Frans Otten – investeert hij in duurzame projecten, variërend van een groene creditcard, groene energie tot duurzame gloeilampen.

‘Het is mij in mijn opvoeding niet geleerd dat ik een eigen bedrijf moest stichten en het was niet bewust mijn doel’, zegt hij. Zijn vader was in dienst bij Philips en is pas rond zijn vijftigste een eigen adviesbureau begonnen. ‘Ik ben natuurlijk wel geïnspireerd door verhalen over mijn overgrootvader, de oprichter van Philips. Hoe hij in de negentiende eeuw met een tas vol prototypen gloeilampen de trein naar Rusland nam om ze daar te verkopen, bijvoorbeeld. Je moet risico’s durven nemen.’

Lef hebben, behoort tot een van de karaktereigenschappen die mensen met ondernemersbloed hebben, stelt hoogleraar Willem Verbeke van de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Verbeke doet onderzoek naar het ‘verkopersgen’, vergelijkbaar met het Brits-Amerikaanse onderzoek naar het ‘ondernemersgen’. ‘Net als bij ondernemerschap gaat het er niet zozeer om dat het erfelijk is, maar dat je een combinatie van bepaalde eigenschappen hebt waardoor gedrag wordt veroorzaakt. Een combinatie waardoor de meesten met ondernemersbloed niet in loondienst kunnen werken.’

Andere eigenschappen die ondernemers moeten hebben: prestatie- en innovatiegerichtheid, creativiteit, volharding, risicogeneigdheid en interne beheersingsoriëntatie, voegt arbeidspsycholoog Ruurd Dijkman van het adviesbureau GITP, toe. De laatste eigenschap houdt in dat ondernemers geloven dat hen niet alles overkomt, maar dat ze hun eigen toekomst deels kunnen bepalen.

Dijkman zet echter vraagtekens bij de stellige conclusies van het Brits-Amerikaanse onderzoek dat bij het fenomeen ondernemersbloed alleen sprake is van aangeboren eigenschappen. ‘Het is geen wet van Meden en Perzen. De een is er meer voor in de wieg gelegd dan de ander, maar je moet het wel ontwikkelen. Uit een ondernemingsgezin komen, draagt ook bij aan je beroepskeuze. Kinderen worden beïnvloed als ze zien dat vader of moeder succesvol is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden