Pechtold (D66), Rutte en Buma (CDA) na de formatiegesprekken op vrijdag.
Pechtold (D66), Rutte en Buma (CDA) na de formatiegesprekken op vrijdag. © Freek van den Bergh / de Volkskrant

Onder Rutte III is gemiddeld huishouden twee tientjes per maand extra kwijt aan alledaagse zaken

Doordat het nieuwe kabinet Rutte-III het laagste btw-tarief van 6 naar 9 procent verhoogt, is een gemiddeld huishouden straks twee tientjes per maand extra kwijt aan alledaagse zaken als voedsel, de kapper of de bioscoop.

Het lage btw-tarief is van toepassing op goederen en diensten die betaalbaar moeten zijn voor iedereen. Consumenten betalen de belasting bijvoorbeeld aan de kassa van de supermarkt en andere winkels, die de belasting vervolgens afdragen aan de fiscus.

Hoeveel een btw-verhoging van 3 procentpunt Nederlandse huishoudens gaat kosten, is af te leiden uit CBS-cijfers. Het statistiekbureau berekende in 2013 hoeveel een huishouden toen kwijt was aan btw. Omgerekend naar het prijspeil van 2016 betaalt een gemiddeld huishouden 463 euro per jaar voor producten met het 6-procents-tarief. Een verhoging naar 9 procent zou de Belastingdienst dan op jaarbasis 232 euro per huishouden extra op moeten leveren, oftewel iets meer dan 19 euro per maand.

Vrees voor volksgezondheid

Welke zaken vallen onder het lage btw-tarief en worden dus duurder?

Onder meer: levensmiddelen en (non-alcoholische) dranken, medicijnen en medische hulpmiddelen, kunstvoorwerpen, boeken (geen e-books) en kranten, de fietsenmaker, het zwembad, de kapper, museum en bioscoop, openbaar vervoer, taxi, het isoleren of schilderen van de woning.

De geplande btw-verhoging betekent niet per se dat Nederlandse huishoudens straks 19 euro minder te besteden hebben. Het kabinet-Rutte III stelt er lastenverlichtingen tegenover, dus hoe het koopkrachtplaatje er precies uitziet is nog niet bekend.

Toch hebben een aantal partijen al gealarmeerd gereageerd op deze belastingingreep van het nieuwe kabinet. Een samenwerkingsverband van onder andere Stichting Natuur en Milieu en de supermarktbranche waarschuwde vrijdag dat de btw-verhoging negatieve gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid. Het verbond vreest dat consumenten minder gezond voedsel als bananen en appels zullen kopen als het belastingtarief hoger wordt. Ongezond voedsel is vaak toch al goedkoper dan verse groente en fruit en de btw-verhoging vergroot die prijsverschillen nog meer. Ook medicijnen vallen onder het lage 6-procentstarief en worden dus duurder.

Zwart werk aantrekkelijker

De kapper of de schoenmaker kost hierdoor toch weer 3 procentpunt extra

Hoogleraar Edwin Heithuis

Ook winkeliers in de Nederlandse grensstreken zullen chagrijnig zijn over de btw-verhoging, verwacht Edwin Heithuis, hoogleraar fiscale economie aan de Universiteit van Amsterdam. 'Met een hoger btw-tarief is Nederland minder goedkoop voor Belgen en Duitsers, en omgekeerd is het voor Nederlanders dan aantrekkelijker om over de grens te shoppen.'

Dat consumenten met een laag inkomen meer last zouden hebben van een verhoogd btw-tarief is een hardnekkig misverstand, zegt Heithuis. 'De uitgaven aan producten met het lage tarief zijn evenwichtig verdeeld: mensen met hogere inkomens geven een even groot deel van hun inkomen uit aan basisproducten als mensen met lagere inkomens.'

Een onbedoeld gevolg van de btw-verhoging is wel dat zwart werken daardoor aantrekkelijker wordt, zegt Heithuis. 'De kapper of de schoenmaker kost hierdoor toch weer 3 procentpunt extra.'

Financiën en andere belangrijke beleidspunten

Lastenverschuiving en burgerschapszin: dit is wat we tot nu toe weten over de plannen van Rutte III.

Financiën bleken in september een struikelblok in de formatie. De onderhandelingen over begrotingsvraagstukken zijn volgens ingewijden lastiger dan voorzien.