Ondanks verrassend sterke cijfers, staat de economie nieuwe onzekerheden te wachten

De Nederlandse economie lijkt de crisis van zich te hebben afgeschud met een groei van het bruto binnenlands product in het derde kwartaal van 0,7 procent. Dit heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dinsdag bekendgemaakt. Verrassend sterke cijfers, luidde de conclusie van economen die aanwezig waren bij de presentatie dinsdagochtend vroeg in Leidschenveen. Maar ze waarschuwden ook dat de economie nieuwe onzekerheden te wachten staat.

De helft van de groei is te danken aan het toegenomen consumentenvertrouwen.Beeld anp

Meer banen, meer export, meer investeringen en meer consumptie. Na jaren van minder, minder, minder, kwam het CBS met een boodschap met daarin het woord 'meer'. Dat woord is van toepassing op alle aspecten van de nationale huishouding. Het bruto binnenlandse product is zelfs voor het tiende achtereenvolgende kwartaal gestegen. Vergeleken met het derde kwartaal een jaar eerder groeide de economie met 2,4 procent.

Dat is plezierig met het oog op de verkiezingen van de Tweede Kamer maart volgend jaar. Want na al die kabinetten die de broekriem moesten aantrekken, kan er volgend jaar weer eens een beginnen dat niet meteen hoeft te bezuinigen, zei Marieke Blom, hoofdeconoom ING Nederland, in de paneldiscussie bij het CBS. 'Deze situatie is uniek.'

Dankzij de economische comeback onderscheidt Nederland zich positief in Europa. De laatste jaren was Nederland juist achterblijver ten opzichte van grote broers Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Nu is Nederland weer terug in zijn zo geliefde rol van het beste jongetje van de klas.

Toch wijzen economen op nieuwe onzekerheden in de wereld, onzekerheden die zich mogelijk pas de komende tijd gaan manifesteren in de rapportcijfers. De export kan nog een knauw krijgen van de Brexit. Daarnaast is het Trump-effect op de economie onzeker. Na de Europese Unie zijn de Verenigde Staten de belangrijkste handelspartner van Nederland. Als de Amerikaanse regering gaat investeren in publieke werken (Trumps verkiezingsbelofte), kan dat positief uitpakken voor Nederland, omdat zo'n impuls leidt tot meer banen, meer inkomen en dus meer Amerikaanse consumenten en bedrijven die iets bestellen uit de polder.

'Maar het probleem is dat we niet weten wat we van Trump gaan merken', zei Bas ter Weel, algemeen directeur van SEO Economisch Onderzoek. Een even zo aannemelijk scenario is dat de Nederlandse export een dreun krijgt als gevolg van het nieuwe Amerikaanse protectionisme, die andere belofte waarmee Trump kiezers voor zich wist te winnen. Als de Verenigde Staten werkelijk een streep zetten door handelsverdragen dan maakt dat het etiket Made in Holland juist duurder voor Amerikaanse kopers.

Ook valt er op de koppositie in Europa wel wat af te dingen. Het is bovenal een inhaaleffect, omdat de huizenprijzen stijgen en consumenten daardoor voor het eerst aan iets anders kunnen denken dan de nationale obsessie: onze hypotheekschuld.

De Nederlandse economie heeft er in vergelijking met andere landen juist langer over gedaan terug te komen vanuit de grote recessie van 2009. Het getob over al die onder water staande huizen maakte Nederlandse consumenten huiverig om de portemonnee te trekken. De hypotheekschulden zijn niet als sneeuw voor de zon verdwenen, maar de beleving, het sentiment daarover is wel veranderd.

1. Shoppende consumenten belangrijke aanjager groei

De kwartaalgroei van het bruto binnenlands product is voor meer dan de helft te danken aan de consument. Die geeft meer geld uit aan woningen, maar ook aan elektronica, in de horeca, aan recreatie en aan zorg. 'Op een dipje in februari na is de stemming onder consumenten al bijna twee jaar positief', meldt het CBS. Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS: 'Lange tijd was het de vraag wanneer consumenten weer geld zouden gaan uitgeven. Dat gebeurt nu. Consumenten durven weer.' De gestegen huizenprijzen en lage hypotheekrentes hebben een effect op de bestedingszin. Mogelijk voelen consumenten zich gesterkt door de beloofde lastenverlichting van 5 miljard euro, waarvan een deel dit jaar is doorgevoerd. En het helpt dat minder mensen zonder werk zitten.

2. CO2-uitstoot Nederland daalt, ook al groeit de economie.

In het derde kwartaal van 2016 was de CO2-uitstoot in Nederland 2,3 procent lager dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Ten dele is dat te danken aan het warme weer, waardoor de verwarming lager kon. Maar ook buiten dat effect gerekend was er nog steeds sprake van een emissieafname van één procent.

De belangrijkste oorzaak van de gedaalde CO2-uitstoot is dat energiecentrales vaker op gas draaien in plaats van steenkool. Energiebedrijven, waterbedrijven en afvalverwerkers zijn goed voor eenderde van de uitstoot. Het afgelopen kwartaal waren ze 6 procent CO2-zuiniger, wat direct een slok op een borrel scheelt voor het totaalbeeld.

In de transportsector en de luchtvaart nam de uitstoot met respectievelijk 5 en meer dan 6 procent toe. Daar leidt meer groei dus wel degelijk tot meer uitstoot.

Tekst gaat door onder de foto.

3. Werkgelegenheid neemt snel toe, sinds kort stijgt ook het aantal vaste banen.

Sinds begin 2014 zijn er 250 duizend banen bij gekomen. Een trend die zich in het afgelopen kwartaal openbaarde is de afname van het aantal banen voor zelfstandigen (8.000 minder in het afgelopen kwartaal) en een toename van het aantal vaste banen (48 duizend meer ten opzicht van een jaar eerder). Volgens het CBS voelen bedrijven zich zekerder en durven ze het daarom voorzichtig aan weer te vaste contracten uit te delen.

Een positief signaal, maar wel een waar een kanttekening bij hoort. Nog steeds wordt eenvijfde van alle banen vervuld door een zzp'er. De opmars van de zzp-economie in de afgelopen jaren lijkt hooguit iets te zijn gestremd.

Opvallend is dat bedrijven minder zzp'ers inhuren, maar wel meer uitzendkrachten. In het derde kwartaal groeide het aantal banen in de uitzendbranche met 9 procent. Mogelijk is dit een gevolg van de wetswijziging rond het inhuren van zzp'ers. Werkgevers kunnen sinds mei dit jaar achteraf een belastingsaanslag krijgen als ze schijnzelfstandigen voor zich laten werken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden