Olijslager doet greep naar de macht op kaasmarkt

Dat fuseren in de zuivel niet altijd voordelig is, weten de nu samensmeltende partners uit eigen ervaring. Vooral bij De Twee Provinciën moet het woord fusie genoeg zijn om alle leden van deze coöperatie kippenvel te bezorgen....

GERARD REIJN

Van onze economische redactie

AMSTERDAM

Bijna drie jaar geleden besloten de kerngezonde zuivelcoöperaties De Twee Provinciën, De Goede Verwachting en Huisternoord tot een fusie. Deze drie fabrieken behoorden decennia lang tot de best presterende zuivelbedrijven in Nederland, omdat ze zich richtten op één topproduct: kaas.

Maar de nieuwe orde in de wereldhandel, beklonken in de Uruguayronde in 1992, bedierf hun voorspoed. De subsidie op kaasexport werd beperkt, de concurrentie in Europa nam toe en vooral de kaasprijs daalde. De melkprijs is sinds 1992 gedaald van bijna 80 cent per kilo tot 75 cent vorig jaar, en is dit jaar verder gedaald.

Schuilen bij elkaar heeft ze niet geholpen. Uit een vorige week door het weekblad De Boerderij gepubliceerd onderzoek blijkt, dat De Twee Provinciën nu de laagste melkprijs in Nederland uitbetaalt, omdat de fusie duurder is uitgevallen dan verwacht.

Maar ook de twee grote deelnemers in de monsterfusie die gisteren werd aangekondigd, Coberco en Friesland Dairy Foods (FDF), weten dat fuseren niet de oplossing is voor elk probleem. Al vijf jaar lang draaien de twee om elkaar heen. In 1992 kondigden FDF, toen nog Friesland Frico Domo geheten, een fusie aan met Coberco.

Luttele maanden later was het plan alweer van de baan. Weliswaar werden op termijn grote kostenvoordelen verwacht, maar op korte termijn zouden de kosten te hoog zijn. Met name in Friesland zou dat ertoe leiden dat veel leden van FDF zouden overstappen naar één van de rijke kaascoöperaties.

De boeren van FDF krijgen al jarenlang ruim een cent per kilo méér voor hun melk dan de Coberco-collega's. Uit het melkprijsonderzoek in De Boerderij blijkt dat het verschil eigenlijk nog veel groter is: 2,5 cent.

Als de fusie doorgaat, zullen de Friezen dat voordeel moeten weggeven. Toch lijkt vooralsnog van verzet in Friesland geen sprake. Toen maandagavond ruim honderd bestuurders, allen boer, het fusieplan voorgelegd kregen, klonk er zowaar een luid applaus in de zaal.

Dat tekent het krediet dat directeur A. Olijslager bij 'zijn' boeren heeft opgebouwd. Bij FDF is men er inmiddels aan gewend dat niet alle heil komt van de melkprijs, maar dat er ook nog zoiets is als dividend. Olijslager heeft de coöperatie zo hervormd, dat ze bijna werkt als een nv. Beetje melkgeld inleveren is nu minder erg, want de kans dat die in de vorm van dividend terugkomt, is levensgroot.

Maar Coberco kan niet worden gezien als het zwakke jongetje in de fusie. De afgelopen jaren heeft het bedrijf flink gesaneerd, wat ten koste ging van honderden banen. Vorig jaar werd bovendien de balans aangesterkt door de eigen boeren, zodat de coöperatie nu een eigen vermogen heeft van 40 procent. En dat betekent: financieel kerngezond.

Dat Coberco en FDF elkaar niet hebben losgelaten, bleek eerder dit jaar al. Toen nam Coberco de productie van dagverse melkproducten over van FDF en kocht daarmee een omzet van 200 miljoen gulden in. Uiteindelijk hebben de twee toch gekozen voor een fusie, en niet voor een herverkaveling. Want met een herverkaveling kunnen wel de kosten worden verlaagd, maar veel moeilijker is het om samen de markt op te gaan. En dat nu is voor Olijslager de grote wens.

Al lang is van hem bekend dat hij zich niet wil laten sturen door zijn klanten, de supermarktketens. Bij sommige producten, zoals de koffiemelk Friesche Vlag, heeft hij een sterke positie, maar bij de kaas, nota bene de helft van de omzet van zijn concern, levert hij slechts een bulkproduct.

De afgelopen maanden hebben de fusiepartners al stappen gezet om een grotere greep te krijgen op de kaashandel. Handelaren als K. de Jong, Kloosterkaas en Bouterkaas werden ingelijfd door de Twee Provinciën. Na de fusie beheerst Olijslager de helft van de Nederlandse kaashandel. Bovendien wil hij al jaren dat er meer merkkaas wordt geproduceerd, zodat zijn kaas net zo onmisbaar in de winkel wordt als nu zijn koffiemelk. Daarbij helpt een herverkaveling niet.

En zelfs bij herverkavelingen wil geld nog wel eens spelbreker zijn. Begin dit jaar ging een ruil tussen FDF en Nutricia niet door. Nutricia zou babyvoeding overnemen van FDF in ruil voor de merken Fristi, Chocomel en Extran, maar wilde wel flink bijbetaald krijgen. Zoveel dat FDF dat niet meer kon opbrengen. Die frustratie heeft Olijslager ook aan het denken gezet.

Zeker is dat de dalende melkprijs een nieuwe impuls geeft aan het fusieproces in de zuivel. In 1975 waren nog 84 zelfstandige ondernemingen actief, in 1985 nog 43, in 1995 19. De nieuwe fusie brengt het aantal ondernemingen op 16. Die halen niet allemaal de eeuwwisseling.

Gerard Reijn

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden