analyseongekende koersval

Olieprijzenoorlog valt samen met coronavirus, en dat merken de beurzen

Een beurshandelaar op de vloer van de New York Stock Exchange. Beeld AFP

‘Een granaat in een bloedbad’, zo omschreef een marktwatcher de situatie maandag op de aandelenbeurzen. De AEX verloor 7,6 procent en ook de Amerikaanse beurzen gaan hard onderuit. Het is een dag die doet denken aan die van de val van Lehman Brothers. Want corona en de instortende olieprijs kunnen grote gevolgen hebben: voor de economie, maar ook voor de pensioenen.   

1. Parallellen met de kredietcrisis

Een giftige cocktail van de verder om zich heen slaande corona-epidemie en instortende olieprijzen hebben maandag de correctie van de beurs in een crash doen veranderen. De koersen zijn nu binnen twee weken met meer dan 20 procent gedaald en marktwatchers moesten nieuwe superlatieven – ‘een granaat in een bloedbad’ – verzinnen om de ernst te beschrijven. Directe aanleiding voor de koersval was de aankondiging van de Russen en de Saoedi’s om een prijzenoorlog op  de oliemarkt te beginnen, waardoor de olieprijs kelderde tot 34,50 dollar per vat, een halvering ten opzichte van begin dit jaar. De AEX verloor 7,6 procent en sloot op 490,70 punten, de Dow Jones stond om 19.30 uur Nederlandse tijd maandag op 24.000 punten - een verlies van 1.700 punten of 8 procent ten opzichte van vrijdag.

Er zijn analisten die door de opeenstapeling van onheilstijdingen een herhaling van de kredietcrisis van 2008 vrezen. De AEX-index stond op 20 oktober 2007 op 559,94 punten, waarna een geleidelijke daling begon door slechte berichten over de verliezen op de huizenmarkt. Na de val van de bank Lehman op 15 september 2008 ging de beurs veel verder omlaag. Het dieptepunt kwam op 9 maart 2009 toen de index sloot op 199,25 – een verlies van 64 procent in anderhalf jaar. Nu stond de AEX op 19 februari op 629,33 en sloot die maandag op 490,70. Dat is een verlies van 22 procent in nog geen twee weken.

Beeld de Volkskrant

Het was maandag ook voor de eerste keer sinds 2008 dat de beurshandel op Wall Street werd stilgelegd omdat op één dag het verlies meer dan 7 procent bedroeg. Dat betekent dat er een pauze werd ingelast zodat de beleggers, die de paniekknop hadden ingedrukt, even konden afkoelen. Als de dalingen in New York groter zijn dan 7 procent en 13 procent wordt de handel een kwartier stilgelegd. Bij een verlies van 20 procent op één dag wordt de handel ook niet meer hervat.

Er zijn analisten die overtuigd zijn dat de  coronacrisis tijdelijk is en dat het virus in de loop van het jaar verdwijnt. Dan zou ook een snel herstel kunnen volgen. De kredietcrisis van 2008 leidde ertoe dat het vertrouwen in het financiële stelsel verdween, ­zeker toen ook banken omvielen En het duurde tot 2013 dat mensen hun geld weer met een gerust hart aan de banken toevertrouwden. Ook lijkt het erop dat overheden en centrale banken nu veel eerder maatregelen zullen nemen dan in 2008. Alleen hebben de centrale banken daartoe minder mogelijkheden. Maar het kan heel anders aflopen als het vertrouwen van beleggers, bedrijven en consumenten hierdoor langere tijd wordt ondermijnd. 

Beeld de Volkskrant

2. De impact op de reële economie

Richard Kozul-Wright, hoofd strategie van Unctad, de ontwikkelings­organisatie van de VN, toonde zich maandag  ongerust over de gevolgen voor de reële economie. Hij zei dat de coronacrisis op de financiële markten ‘een straf is voor een decennium van ongekende speculatie, schulden­opeenstapeling, toenemende inkomensongelijkheid en beleidsblunders.’  Voorlopig berekent de Unctad de kosten van de lagere groei op zeker 2.000 miljard. Kozul-Wright: ‘Er zijn krachtige beleidsinterventies nodig om een crisis te voorkomen. En dat kunnen de overheden niet meer aan de centrale banken overlaten.’ Hij vreest dat anders net als in 2008 een ineenstorting van de vastgoedsector kan volgen. En dat zou de banken opnieuw in gevaar kunnen brengen.

Veelbetekenend was dat naast ­Koninklijke Shell (een koersverlies van 17,5 procent) ABN Amro (-15 procent) en ING (-12,5 procent) de grote verliezers op de beurs waren. Dat een keer een correctie van de aandelenmarkt moest volgen, was te verwachten. Sinds eind 2009 was de AEX met 80 procent gestegen. En inclusief ­dividend verdienden aandelenbeleggers in tien jaar meer dan 150 procent.

De kredietcrisis van 12 jaar geleden leidde tot een economische krimp van 3,5 procent in het jaar 2009. Maandag voorspelde de Rabobank dat in het voorlopig slechtste scenario de Nederlandse economie dit jaar met 0,2 procent krimpt. Voorlopig wordt nog uitgegaan van een groei van 0,7 procent – de helft van de eerder verwachte groei van 1,4 procent. Rabo-econoom Hugo Erken erkende maandag wel dat in het model van de Rabobank een financiële crisis door het massaal bankroet gaan van bedrijven en het omvallen van banken niet is meegenomen. 

3. De pensioenfondsen: al 100 miljard verloren 

Voorlopig gaat de Rabobank uit van een theoretisch mogelijkheid. De schade voor de reële economie is nu nog bijna niet te meten. De toeristensector, inclusief de horeca, en de luchtvaart zijn vooralsnog het zwaarst getroffen. Die kampen al met minder bezoekers en passagiers.  De Nederlandse pensioenfondsen die van hun totale vermogen zo’n 450 miljard euro in aandelen hebben zitten, zijn in twee weken op papier een kleine 100 miljard kwijtgeraakt. Dat zou kortingen voor gepensioneerden dichterbij kunnen brengen. Daarnaast zijn er in Nederland 1,9 miljoen particuliere beleggers actief op de beurs die 150 miljard in aandelen hebben zitten. Zij zijn op papier ook 30 miljard euro kwijt. Hierdoor kunnen ze minder gaan uitgeven – de koop van de nieuwe Tesla wordt op de lange baan geschoven – wat tot schade aan de economie leidt. Ook bedrijven zouden kunnen besluiten niet te investeren. 

Toch maken regeringen zich ongerust. Het kabinet kwam maandagavond in spoedvergadering bijeen. Ook de Europese Commissie voerde overleg over mogelijke stimuleringsmaatregelen. Premier Rutte verklaarde dat niemand zich op de beurskoersen moet blindstaren: ‘De reële economie staat er goed voor. Onze buffers zijn maximaal gevuld, historisch lage werkloosheid, lage staatsschuld en een begrotingsoverschot.’

Reacties

Nuchterheid

De beurscrash is nadelig voor de economie, maar nog geen begin van een financiële crisis, aldus hoofdeconoom Marieke Blom van het Economisch Bureau van ING. ‘Mensen moeten niet te ongerust worden over de paniek op de beurs. Daar mag een portie nuchterheid bij.’ Een beurskrach betekent niet automatisch dat er in Nederland een recessie komt en zelfs niet dat de economie hard onderuitgaat. Financiële markten geven volgens haar maar een klein deel weer van wat er in de reële economie gebeurt. Mensen gaan dus volgens Blom niet direct minder besteden, maar worden mogelijk alleen wat terughoudender.

Shocktherapie

De beurs in Milaan kelderde ruim 11 procent en was daarmee de grootste verliezer van alle Europese beurzen. Vooral de Italiaanse banken leden enorme koersverliezen. De MIB-index van de beurs van Milaan sloot 2000 punten lager op 18. 475 punten. De Italiaanse regering gaat de overheidsuitgaven verder verhogen om de economische impact van de virusuitbraak te compenseren. Premier Giuseppe Conte sprak van een ‘massale shocktherapie’. De Italiaanse schuld is 135 procent van het bbp, terwijl die volgens de Europese regels maar maximaal 60 procent mag zijn

Ziekteverlof

De Amerikaanse president Donald Trump gaat maandag overleg voeren met zijn economisch adviseurs, onder wie minister van Financiën Steven Mnuchin, over maatregelen om de negatieve impact van het nieuwe coronavirus op de economie te verzachten.

Er zouden verschillende maatregelen worden overwogen, waaronder betaald ziekteverlof voor werknemers in quarantaine en financiële steun aan kleinere bedrijven in de Verenigde Staten die geraakt worden door de uitbraak. Eerder werd al gemeld dat Washington ook kijkt naar belastingvoordelen voor bedrijven in de luchtvaartsector en het toerisme om zo te helpen de schadelijke gevolgen door het coronavirus te beperken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden