Reportage

Oesterteelt dreigt historie te worden

Reportage Roofslak in de Oosterschelde

De Zeeuwse oester sterft massaal door een virus en een vraatzuchtige roofslak. Er ligt nu een plan van aanpak, maar is dat nog op tijd? 'Het komt heel hard op ons af.'

Oesterkweker Aart Cornelisse laat aan boord van zijn kotter een oester zien met eitjes van de oesterboorder. Rechts: de zoon van Cornelisse Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De blauw-gele kotter 'YE 60 Vertrouwen' van oesterkwekerij A. Cornelisse uit Yerseke heeft woensdag de Kom van de Oosterschelde bijna voor zichzelf. Het ligt niet aan de straffe zuidoostelijke wind dat er amper wordt uitgevaren, maar door biddag.

Wellicht biedt deze biddag nieuwe hoop en vertrouwen voor het reformatorische dorp. De oesters sterven massaal aan het (voor mensen ongevaarlijke) oesterherpesvirus en door een hongerige Japanse oesterboorder. Die roofslak heeft het gemunt op jonge, kwetsbare oesters. Gisteren presenteerden de Nederlandse Oestervereniging, de provincie Zeeland en het ministerie van Economische Zaken in Yerseke 'een plan van aanpak' voor deze 'oesterproblematiek'.

Meer oesters overleven

'Dat virus is een beetje op z'n retour, we zien weer meer oesters overleven. Maar dan komt de oosterboorder en die vreet de rest op', zo vat kweker Hans Nelis de problemen samen. Als aan boord van de YE 60 met twee netten een 'sleepje' over de bodem is gedaan om oesters boven te halen, wijst Nelis op de gevreesde slakkeneitjes. 'Dit is nog niks. Als je in april komt, dan zien de oesters geel van de eieren. Er is geen stoppen aan.'

Mandjes, rekken, tafels en kweekkooien kunnen een alternatief bieden. Ook zijn oesters aan touwen te kweken, zoals met mosselen gebeurt. 'De slak kruipt over de bodem, hij kan niet zwemmen', verklaart Nelis. 'Als je de oesters in mandjes kweekt, dan kunnen de slakken er niet meer bij.' Maar met deze technieken is in de Nederlandse wateren nog weinig ervaring opgedaan.

Een andere oplossing biedt het Veerse Meer. Daar, in waterskigebied Oost, zitten veel 'schone' oesters waarmee de oestervoorraad op de Oosterscheldepercelen kan worden aangevuld. Liefst wil de sector ook een stuk verderop oesters vissen op droogvallende platen. Dat ligt gevoelig, omdat het kan leiden tot erosie en aantasting van het leefgebied van beschermde soorten.

Het paradijs opent zich

In goede tijden produceren de dertig oesterkwekers zo'n 40 miljoen oesters per jaar op de percelen die ze pachten van het Rijk. De oesters zijn vooral populair bij de Belgen. 'Als het oogstseizoen begint vouwen ze massaal hun handen', zegt voorzitter Cees van Liere van de Oestervereniging. 'Het is voor de Vlamingen alsof het paradijs open gaat.'

Wat wordt de opbrengst dit jaar in Zeeland? De oogst van zowel de platte oesters als de Japanse oesters (creuses) kan halveren - als het niet nog meer is. De situatie is 'zeer ernstig', zegt Van Liere in de kajuit van de YE 60, al is een prognose moeilijk. 'Wij noemen dit de natte pakhuizen. Een boer kan zeggen: mijn aardappelen liggen in de schuur, ik heb 80 procent verlies. Wij zien dat pas bij de oogst in september.'

Tot het najaar wachten met maatregelen is volgens de sector uitgesloten: de kweek is een proces van vier jaar. Het 'oesterbroed' valt in mei en juni, de oesters planten zich tussen juli en augustus voort. 'Als er dit voorjaar niet wordt ingegrepen, lopen we meteen een jaar vertraging op.'

Beeld VkGraph

Historisch

De hoop is dat over enkele weken de eerste mandjes en tafels in gebruik kunnen worden genomen. Het gebied uitbreiden waar mag worden gevist, ligt moeilijker. 'Dat kost meer tijd, dat is beschermd Natura 2000-gebied', waarschuwt de Zeeuwse gedeputeerde Jo-Annes de Bat. 'Maar ingrijpen moet met enig tempo. Dat beseffen we heel goed.' Terug aan wal wijst De Bat op de pittoresk ogende oesterputten, waar geoogste oesters onder water in kratten liggen opgeslagen. 'Dit is historisch, laten we voorkomen dat het historie wordt.'

De ondernemers zullen hoe dan ook flink moeten investeren. 'Dat kan financieel niet uit', vreest kweker Hans Nelis over de mandjes, rekken en tafels. 'Als we wilde oesters mochten opvissen, hebben we tenminste een boterham.' Morgen gaat hij verder met het verplaatsen van oesters naar diepere percelen - hoe ouder ze worden, hoe dieper de bodem moet zijn om ze goed te laten groeien. 'Het komt heel hard op ons af, maar we zijn gewend dat het niet vaneigens gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.