'O, zijn jullie er ook nog?’

Ze staan een beetje verdekt opgesteld, maar ze zijn er wel degelijk: topvrouwen in de financiële sector, die graag de mouwen opstropen....

‘In de Londense City zingt het meteen rond als jij in een Golfje rijdt en je collega in een Maserati Quattroporte’, zegt Pauline van der Meer Mohr (48), tot april van dit jaar hoofd human resources bij ABN Amro. Ze wist niet wat ze meemaakte toen ze in 2006 de overstap maakte vanuit het bedrijfsleven (Shell, TNT). ‘De beloning, dat is waar het om draait in de wereld van zakenbankiers. Hoe verdien ik zoveel mogelijk voor mijn bank, en dus ook voor mezelf. Als de ene collega een bonus van een miljoen krijgt als hij 20 miljoen voor zijn bank heeft verdiend, wil de andere niet achterblijven.’

Ze moest het echt leren, zegt ze, om zich in te leven in ‘de mindset van de zakenbankier’. ‘Hoe denkt zo’n persoon? Het is haast buitenaards. En dan was ABN Amro nog relatief bescheiden met bonussen.’

Van de koekjes en chocola die ruimschoots voor het grijpen liggen bij de koffie, neemt ze zelf niet. Van der Meer Mohr, een elegante verschijning met keurig kort gekapt haar en een indrukwekkend collier, houdt kantoor in een chique Haagse wijk. Na haar vertrek bij ABN Amro – als gevolg van de overname door RBS – besloot ze voor zichzelf te beginnen en heeft ze Adviesbureau Amstelbridge opgericht.

‘Ik was gewend breder te kijken, naar de ontwikkeling van werknemers en hun talenten. Maar bij de zakenbankiers van ABN Amro was men vooral geïnteresseerd in de beloning. En ja, als je een pot van 2 miljard euro te verdelen hebt, gaat daar veel tijd en energie in zitten.’

Die houding – alles voor het kortetermijngewin – is volgens haar exemplarisch voor de cultuur van de zakenbanken én mede verantwoordelijk voor de huidige economische crisis. ‘Die mannen zitten nu werkloos onder de brug. Met een heel mooie fles wijn, dat wel, en hun Maserati in de verkoop.’

Hoog tijd dus voor een frisse wind én een cultuuromslag. Hoe die te bereiken is? ‘Meer diversiteit in de bancaire top’, klinkt het kordaat.

Aan diggelen slaan

Ze is niet de enige die vindt dat dit het moment is om het glazen plafond aan diggelen te slaan. Als de kredietcrisis geen goede aanleiding is, wat dan wel? Haar naam prijkte op 21 oktober prominent als een van de initiatiefnemers onder een oproep aan Wouter Bos (‘Geen nieuwe financiële sector de beste start’) in het Financieele Dagblad. Daarin pleit een aantal topvrouwen, onder wie Annemarie van Gaal, Vera Keur en Sybilla Dekker, voor ‘fundamentele wijzigingen’ en ‘noodzakelijke hervormingen’ in de sector. Die zouden echter niet moeten worden bewerkstelligd door ‘snelle benoemingen vanuit het old boys network’. Nee, Bos moet zich, juist nu, laten adviseren door ‘een team van onafhankelijke topmannen en topvrouwen’.

Een paar weken later volgde een tweede oproep (‘Topvrouwen – we hebben ze nú nodig’): de ondertekenaars, allemaal mannen, vragen Wouter Bos expliciet vrouwen te benoemen op de felbegeerde hoge posten, nu hij de boel op de schop neemt. ‘Vrouwen (...) die kunnen bijdragen aan beter bestuur en beter toezicht en aan het herstel van vertrouwen en resultaten.’

Dit soort lobbywerk is nodig, zegt Van der Meer Mohr. Hard nodig. ‘Want wat bleek? Het ministerie heeft een batterij mensen om advies gevraagd, maar daar zat niet één vrouw bij.’

Samen met Bercan Günel van Woman Capital, een bureau dat ijvert voor meer vrouwen op topposities, en andere hooggeplaatste vrouwen uit de bankwereld liet ze zich uitnodigen voor een kopje koffie op het ministerie. ‘Toen we het ministerie belden, kregen we de reactie: ‘O, zijn jullie er ook nog?’ Ze hebben ons welwillend aangehoord. En we hebben op het bureau van minister Bos een lijstje achtergelaten met geschikte kandidaten voor de functie van commissaris of bestuurder.’

Wie er op die lijst staan? Zo’n 25 namen, maar welke? Dat wil niemand zeggen. Er openlijk over praten willen velen ook al niet: ze vrezen het imago van zeurfeminist en zijn bang dat ze worden overgeslagen als ze expliciet om een topfunctie vragen. ‘Iedere vrouw moet haar eigen afweging maken’, zegt Günel. ‘Sommigen mogen het niet van hun bedrijf, anderen zitten middenin die wereld en vrezen dat het in hun nadeel werkt als ze op de bühne klimmen.’ Maar wie een beetje speurt naar succesvolle vrouwen in de financiële wereld, stuit meteen op de namen van onder meer Monika Milz (directeur MKB Rabobank), Else Bos (hoofd beleggingen PGGM) en Hélène Vletter-van Dort (hoogleraar Bank- en effectenrecht aan de Erasmus Universiteit). Ze zijn er dus wel, die ‘topvrouwen’.

De ideale kandidaat moet, volgens het profiel van Woman Capital, uit de bancaire wereld komen en het liefst nog met de voeten in de modder staan. Bovendien moet hij/zij zich beter bewust zijn van risico’s en meer oog hebben voor de belangen van klanten en werknemers, voegt Marije Elkenbracht, directeur risicomanagement bij zakenbank NIBC, toe. Dus niet alleen kijken naar financieel gewin, zoals in de aanloop naar de kredietcrisis. ‘Wie hoge rendementen wil behalen, neemt grote risico’s. Dan moet je die risico’s als bestuurder wel begrijpen en dus bereid zijn je te laten informeren.’

En dat is nu juist het probleem met veel mannen, zegt Elkenbracht. Ze laten zich onvoldoende informeren. ‘Vrouwen geven makkelijker toe dat ze iets niet weten.’

Meer diversiteit in de boardrooms leidt bovendien tot een meer evenwichtige en doordachte besluitvorming, vat Frank de Grave, voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit en een van de ondertekenaars van de mannenadvertentie, samen. ‘Mannen laten zich eerder door het mooie plaatje verblinden. Vrouwen zijn gevoeliger voor de omgeving en realiseren zich beter wat de consequenties van hun beslissingen zijn.’

Zonde van het geld

Günel geeft een voorbeeld. ‘Een vrouw moet van haar bestuursvoorzitter 15 miljoen euro bezuinigen. Hij zegt dat ze er duizend man uit moet gooien. ‘Dat gaat 8 miljoen euro kosten aan ontslagkosten’, denkt de vrouw. ‘Zonde van het geld.’ Ze komt terug met een ander voorstel: zeg tegen tweeduizend mensen dat ze dit jaar en volgend jaar geen bonus krijgen, maar dat iedereen dan kan blijven. ‘Nee’, zegt de CEO. ‘De aandeelhouders en analisten willen horen dat we mensen ontslaan. Dat is goed voor de koers van ons aandeel’.’

Door de cultuur van hebzucht werden de grootst mogelijke risico’s genomen, voegt Van der Meer Mohr toe. Niet dat vrouwen ongevoelig zijn voor bonussen. ‘Maar ik heb het gevoel dat ze het meer doen als team voor de bank, dan puur voor zichzelf.

‘Ik had een keer een 28-jarige trader uit de City aan mijn bureau staan, die meldde dat hij niet goed functioneerde. Hij was gedemotiveerd. Wat bleek? Hij had dit jaar maar een bonus van 8 ton in plaats van 1,1 miljoen euro gekregen. Ik zei: als jij niet snel teruggaat naar je werkplek, bel ik je moeder.’

Het probleem met mannen, zegt ‘old girl’ Trude Maas, onder meer commissaris bij ABN Amro, ‘is dat ze elkaar tot het bittere eind blijven steunen. In het old boys network is kameraadschap belangrijker dan competenties. Als buitenstaanders – lees: vrouwen – hieraan gaan morrelen, door bijvoorbeeld kritiek te leveren op de ingeslagen koers, schieten mannen in de verdediging. Ik zie dat als een teken van zwakte. Om de huidige crisis op te lossen, hebben we nu juist mensen met moed nodig.’

Toch komt dit type bestuurder moeilijk bovendrijven, omdat ze niet one of the boys zijn, zegt Maas. Ze ziet het dagelijks om haar heen. Op informele bijeenkomsten wordt druk gespeculeerd over de vraag: wie gaat Bos benoemen. ‘De argumenten die dan over tafel gaan om mensen af te serveren, daar denk ik soms het mijne van. Het typische mannelijke verdedigingsmechanisme treedt dan in werking.’

De praktijk blijkt inderdaad weerbarstig. Het antwoord van het ministerie op de advertentie van oktober was: ons uitgangspunt is kwaliteit, niet diversiteit. Vlak daarna werden zes ‘old boys’ benoemd als nieuwe commissarissen bij Fortis/ABN Amro, ING en Aegon. Uitzondering was de benoeming van Karla Peijs als commissaris bij Aegon. Maar zij geldt in bankkringen als ‘old girl’: Peijs werd herbenoemd.

Voor headhunter Günel waren de benoemingen bij Aegon teleurstellend. ‘Waarom Docters van Leeuwen? Alle respect voor de man, maar als er iemand is die de internationale financiële dienstverlening goed kent, is het Angelien Kemna. Ze beheerde 170 miljard bij ING en kent de VS als haar broekzak.’

Nu, twee maanden later, lijkt de houding van Bos te zijn veranderd. ‘De minister is naarstig op zoek naar commissarissen en bestuurders. Er zullen ook vrouwen worden voorgedragen’, aldus een woordvoerder.

Recycling van bekende mannen

Bemoedigend, vindt Van der Meer Mohr deze geluiden. ‘Bos vertoonde tot nu toe risicomijdend gedrag en dacht dat hij nu beter geen risico kon nemen met een onbekende vrouw. Hij recyclede liever de bekende mannen.’

Elkenbracht (NIBC) nuanceert dat beeld. ‘In een crisissituatie zoek je iemand met ervaring, iemand die zich al bewezen heeft op zo’n positie. De benoeming van Zalm bijvoorbeeld kan ik daarom billijken. Voor de commissarissen had Bos wel wat breder kunnen rondkijken.’

‘Capabele vrouwen met een bancaire achtergrond zijn er genoeg’, vindt Hélène Vletter-van Dort, commissaris bij Fortis Bank Nederland en hoogleraar Bank- en effectenrecht. ‘De vijver is echt niet zo beperkt als men doet voorkomen. Je moet gewoon beter zoeken en buiten het old boys network kijken.’

Vrouwen zijn te bescheiden, ze steken hun vinger niet op. Het is het bekende argument voor het ontbreken van vrouwen in de top. Günel kan het niet meer horen. ‘Hoezo onzichtbaar? Die vrouwen staan mannen voor hun neus. Ze zien ze niet staan omdat ze zoeken naar klonen van zichzelf.

‘In het begin maakte ik de fout om te zeggen: wat denken jullie van die of van die vrouw? Nee, riepen mijn opdrachtgevers dan meteen, niet die! Dus draaide ik het om: wat zoeken jullie, vroeg ik, geef me een referentiekader.’ Het resultaat was dat ze op zoek moest naar een mix van bekende bankiers: Rijkman Groenink (ex-ABN Amro), Herman Wijffels (ex-Rabobank) en Jan Kalff (ex-ABN). ‘Toen zei ik: als je dat wilt, dan kan ik je niet helpen. Je hebt nu een ander type leider nodig.’

Trude Maas noemt de huidige discussie over diversiteit ‘bemoedigend’. ‘Onder druk wordt alles vloeibaar. Maar we moeten geen genoegen nemen met een paar vrouwelijke commissarissen. De veranderingen moeten in de bestuurskamer tot stand komen. Daar zou ik nu wel vrouwen willen zien die de moed hebben om te breken met de oude mechanismen uit het old boys network. ’

De potentiële kandidaten hullen zich in stilzwijgen. Het afbrandrisico is groot voor wie zijn belangstelling meldt. ‘Het Groenink-effect’, denkt De Grave. ‘Wie vraagt wordt overgeslagen.’

Niet dat vrouwen ongevoelig zijn voor bonussen. ‘Maar ik heb het gevoel dat ze het meer doen als team voor de bank, dan puur voor zichzelf.’

23KCvrouwenaantop_ph01

Illustratie Yvonne Kroese

Tien vrouwelijke kandidaten – mét bancaire ervaring – voor een commissariaat of bestuursfunctie in de financiële sector.

Angelien Kemna (51)

Volgens intimi de machtigste vrouw van de financiële sector. Ze beheerde 170 miljard euro als CEO Investment Mangement bij ING. Stapte daar in 2007 op, is nu hoogleraar financiële markten aan de Erasmus Universiteit en onder meer lid van de raad van toezicht bij de Autoriteit Financiële markten (AFM)

Monika Milz (51)

Beschikt over het nu zo noodzakelijke maatschappelijke gevoel. Is directeur MKB bij de Rabobank, waar zij ruim 25 jaar werkte in diverse managementfuncties.

Else Bos (49)

‘Superbelegger’ bij PGGM. Beheert 82 miljard euro als Hoofd beleggingen bij PGGM. Is onder meer commissaris bij AlpInvest.

Hélène Vletter-van Dort (44)

Houdt zich vooral bezig met het toezicht op financiële markten en de rol van de Autoriteit Financiële Markten. Hoogleraar Bank- en effectenrecht aan de Erasmus Universiteit en bijzonder hoogleraar in Groningen. Commissaris bij Fortis Bank Nederland.

Jeanine Helthuis (45)

Staat bekend als onafhankelijk denker. Als lid van de raad van bestuur Fortis Bank Nederland verantwoordelijk voor de bankkantoren. Onder meer commissaris bij Direktbank.

Henriëtte Prast (53)

Durft zich uit te spreken. Hoogleraar Persoonlijke financiële planning in Tilburg en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Alexandra Cook-Schaapveld (49)

Kent ABN Amro als haar broekzak. Was Hoofd zakelijke klanten wereldwijd bij Royal Bank of Scotland en had daarvoor dezelfde positie bij ABN Amro.

Ada van der Veer-Vergeer (49)

De eerste vrouwelijke bankdirecteur van Nederland werd in 1989 benoemd bij Staalbankiers. Ruime bestuurlijke ervaring in bancaire sector, onder meer als CEO van Currence en als lid van de hoofddirectie van Achmea Holding. Is onder meer commissaris bij Fortis Bank Nederland.

Ingrid Doerga (58)

Wordt wel ‘een steraccountant’ genoemd. Is geschikt als commissaris. Directeur Accountantsdienst bij pensioenfonds ABP. Vertegenwoordigt Nederland in de International Federation of Accountants (IFAC).

Pauline van der Meer-Mohr (48)

HR-expert, begrijpt ook de bancaire beloningscultuur. Was tot april 2008 hoofd human resources bij ABN Amro, bekleedde topfuncties bij TNT en Shell. Runt nu adviesbureau Amstelbridge en is onder meer commissaris bij ASML.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden