Profiel Overnamekandidaat voor ING

Nuchter, Duits en amper winstgevend: wordt Commerzbank de nieuwe liefde van ING?

De overnamegeruchten rond Commerzbank willen maar niet verstommen. Wie zijn de Duitsers waar ook ING een oogje op zou hebben? ‘Commerzbank is de bank van doe maar effe normaal.’ 

Bankendistrict in Frankfurt, het hoogste gebouw in het midden is het hoofdkwartier van Commerzbank. Beeld Reuters

De symboliek spatte er afgelopen herfst af. De roemrijke Commerzbank degradeerde uit de Dax, de Bundesliga voor Duitse beursfondsen waarvan het sinds de oprichting deel uitmaakte. De anderhalve eeuw oude bank moest nota bene plaatsmaken voor een fintechbedrijf van amper twintig lentes: betaaldienstverlener Wirecard. Voor Commerzbank rest een plek in de tweede divisie.

Het is de tragiek van de bank in een notendop. Commerzbank is de eeuwige tweede. Overschaduwd door Deutsche Bank, de grootste commerciële bank van Duitsland. Eind vorige maand liep de door de regering Merkel vurig gewenste fusie tussen beide concerns definitief spaak. Voorbij is de droom van één Duitse bankenkampioen. Daarmee komt een buitenlandse overname van Commerzbank in zicht. Het Italiaanse Unicredit wordt genoemd als stille aanbidder – al waarschuwde een Duitse vakbondsvertegenwoordiger dat ‘er heel wat bloed zal vloeien voordat wij fuseren met de Italianen’.

Ook ING zou interesse hebben. Volgens Manager Magazin heeft ceo Ralph Hamers zowel Commerzbank als de Duitse regering uitgenodigd om te praten. De Nederlanders zouden zelfs bereid zijn het hoofdkantoor naar Frankfurt te verhuizen. ING wil niet ingaan op de geruchten. Martin Zielke, de baas van Commerzbank, stelde vorige week dat er geen concreet aanbod ligt. De geruchten houden desondanks aan. Wat is dat een voor bank, waarvoor ING volgens Bloomberg adviseur Perella Weinberg in de hand zou hebben genomen om een potentiële overname informeel te onderzoeken?

Nuchter

‘Om het op zijn Hollands te zeggen: Commerzbank is de bank van doe maar effe normaal’, vertelt Michael Koetter. De hoogleraar leidt de afdeling financiële markten aan het Institut für Wirtschaftsforschung in Halle én werkte in het verleden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Net als andere bankenkenners trekt Koetter de vergelijking met de Duitse nummer één, Deutsche Bank. ‘Waar die een Angelsaksische mentaliteit heeft, met veel aandacht voor investment banking, exotische producten en snelle winst, geldt Commerzbank als nuchterder. Duitser ook’, vertelt hij. ‘Commerzbank heeft veel particuliere klanten en is dé bank van het Duitse midden- en kleinbedrijf.’

Die mentaliteitskloof komt terug in de topinkomens. Met een slordige 2 miljoen euro had Commerzbank-topman Zielke vorig jaar geen klagen. Desondanks inde zijn Deutsche Bank-collega Christian Sewing drieënhalf keer méér. Dagblad Die Welt zag zelfs in de keuken een cultuurverschil. Het restaurant van Deutsche Bank zou aanmerkelijk chiquere kost serveren dan dat van Commerzbank.

Commerzbank-topman Zielke. Beeld EPA

De wortels van het geldhuis gaan terug tot het ontstaan van het Duitse keizerrijk. In 1870 richten rijke kooplieden en bankiers in Hamburg de ‘Commerz- und Disconto-Bank’ op. Via een reeks overnames ontpopt Commerzbank zich tot een van de leidende Duitse banken. Onder het nationaalsocialisme profiteert zij mee van de onteigening van de Joodse bevolking. Via de Rijnsche Handelsmaatschappij waagt ze zich zelfs heel even in bezet Nederland. De buitenlandse expansie is van korte duur. Na de Tweede Wereldoorlog, in het gedeelde Duitsland, raakt Commerzbank in één klap bijna de helft van haar filialen kwijt.

Fast forward naar eind jaren negentig. Net als bij ABN Amro vat ook bij Commerzbank de overtuiging post dat zij moet jagen om niet zelf prooi te worden. Een reeks overnames volgt. De grootste, die van Dresdner Bank op het hoogtepunt van de crisis in 2009, wordt haar bijna fataal. ‘Commerzbank haalde hiermee een hoop problemen in huis, zoals verliesgevende scheepsfinancieringen’, weet bankenkenner Volker Brühl, directeur van het Center for Financial Studies in Frankfurt. ‘Die erfenissen uit het verleden hebben jarenlang een negatief stempel gedrukt op de bank.’

Om een bankroet te voorkomen moet ‘Berlijn’ de Commerzbank deels nationaliseren. Nog altijd heeft de overheid 15,5 procent van de aandelen in handen – en daarmee een beslissende stem in de toekomst van het concern. Maar terwijl de Duitse economie de afgelopen jaren floreert, is de Commerzbank vooral intern bezig orde op zaken te stellen. Tot overmaat van ramp komt Commerzbank ook onder het vergrootglas van justitie te liggen, wegens mogelijke betrokkenheid bij dividendfraude en belastingontduiking.

Achterstallig onderhoud

De cijfers tonen het achterstallige onderhoud onverbiddelijk aan. Met grofweg evenveel personeel als ING maakt Commerzbank véél minder winst. De kosten liggen simpelweg te hoog. Nederlandse beleggers zijn dan ook huiverig voor een mogelijke overname door ING (zie kader). Die bank geldt juist als technologische voorloper. ‘Dankzij onze totaal andere, digitale benadering hebben we in een land als Duitsland inmiddels 9 miljoen klanten’, benadrukte topman Hamers begin dit jaar nog. ‘En dat met 0 bankfilialen.’

Toch zien Duitse experts er wel de logica van in. ‘Persoonlijk denk ik dat Commerzbank een goede partner is voor ING’, zegt Volker Brühl. ‘ING heeft dankzij haar internetbank een uitstekende reputatie in Duitsland, maar wil groeien op de zakelijke markt. Dat is precies waar de kracht van Commerzbank ligt. De hele grote Duitse bedrijven, zoals Siemens en Daimler, doen zaken met internationale banken. Maar de iets kleinere ondernemingen, niet zelden wereldwijd marktleider in hun eigen niche, zitten bij Commerzbank.’

Ook Michael Koetter is voorzichtig positief. Hij wijst erop dat Commerzbank, dat nog altijd beschikt over een uitgebreid netwerk van filialen, dolgraag verder wil digitaliseren. Een nieuwe eigenaar zal niet ontkomen aan een fikse ontslagronde. Maar als iemand het kan, is dat ING. Al blijft het volgens Koetter voor élke eigenaar moeilijk om winst te maken in het overvolle Duitse bankenlandschap. ‘In Nederland draait alles om ING, Rabobank en ABN Amro. Hier hebben we ook nog eens honderden Sparkassen, Volksbanken en andere kleine financiële instellingen. Al die honden knagen aan hetzelfde bot.’

Beleggers eisen duidelijkheid ING

Beleggersvereniging VEB eist openheid van zaken van ING over Commerzbank. Dat schrijft de organisatie in een eerder deze maand verstuurde brief aan de bank. Tegen de achtergrond van de witwasaffaire, en de hieruit volgende indruk dat ING-top ‘niet in control is’, zegt VEB zich ‘ernstige zorgen over de (vermeende) poging van ING tot overname van Commerzbank’ te maken. Mocht het inderdaad zover komen, dan wil de VEB dat ING die aankoop voorlegt aan de aandeelhoudersvergadering ter goedkeuring.

ING zelf wil niet ingaan op de overnamegeruchten. De afgelopen jaren zette de bank, met haar digitale strategie, juist vol in op groei op eigen kracht. Ceo Hamers sprak in februari nog over ‘iets in onze cultuur, ons DNA’ dat die strategie succesvol maakt. Hij ruimde één voorbehoud in. Mocht op een van haar markten een consolidatieslag plaatsvinden, waarbij banken worden overgenomen of fuseren, dan zou ING moeten beslissen of het zich hierin mengt.

Meer lezen over ING?

Het winstwonder van ING: waarom is de grootste bank van Nederland, ondanks alle ophef, zo ongenaakbaar?

Na een jaar van witwasschandalen en salarisoproer geven de aandeelhouders de ING-top een zeldzame tik op de vingers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden