NS inspecteerde Fyra-treinen enkel op papier

De NS noch de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport heeft de moeite genomen de Italiaanse V-250 treinstellen van AnsaldoBreda bij levering grondig te inspecteren. Hoewel de treinen voor gebruik door tien instanties zijn gekeurd, ontdekten technici van de NS pas nadat de treinen van het spoor waren gehaald dat de Italianen iedere trein anders hadden geassembleerd.

Een prototype van de hsl-trein Fyra in een hangar in Amsterdam. Beeld @Raymond Rutting

Dit bleek donderdag uit het verhoor van voormalig NS-topman Bert Meerstadt door de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Zowel de inspectiediensten als de NS hadden zich beperkt tot toezicht op papier. Zolang treinenbouwer AnsaldoBreda de juiste vinkjes aanstreepte, kraaide geen haan naar de gebrekkige kwaliteit.

De NS besloot in het voorjaar van 2012, nog voordat de treinen formeel waren toegelaten op het Nederlandse spoor, om later dat jaar met de dienstregeling te beginnen. Door de krappe tijd tussen levering en de geplande ingebruikname van de treinstellen hebben de Nederlandse en Belgische spoorwegen de treinen nauwelijks kunnen testen. Zodoende kwamen veel problemen met de flitstreinen pas aan het licht toen de Fyra's al op hoge snelheid met passagiers over het Nederlandse en Vlaamse spoor raasden.

Bert Meerstadt. Beeld anp

Moeizame relatie

Het was de Belgische spoorautoriteit die uiteindelijk, ruim een maand na de introductie van de Fyra-treinen, ingreep. Directe aanleiding was het losraken van bodemplaat van een Fyra-trein tijdens een rit op hoge snelheid. Pas nadien ontdekten technici van de NS bij grondige visuele inspecties hoe amateuristisch de Italiaanse treinen waren afgewerkt. Geen twee treinen bleken hetzelfde. 'We ontdekten dat sommige onderdelen bij de ene trein links zaten en bij de andere trein rechts', aldus de voormalige NS-topman. 'Ik was echt verbaasd dat dit niet eerder was vastgesteld.'

Met het van de rails halen van de treinen kwam een einde aan een jarenlange moeizame relatie tussen de NS en AnsaldoBreda. Binnen de top van de NS is sinds 2008 meerdere malen geopperd om het contract met de Italianen op te zeggen. Keer op keer besloot de NS-top echter door te gaan met de Italianen. De spoordirectie vreesde voor slepende juridische procedures als ze het contract zou opzeggen. Bovendien zou de NS dan jaren nodig hebben om vervangende hogesnelheidstreinen te bestellen en geleverd te krijgen. Pas in het voorjaar van 2013, nadat de Belgische spoorautoriteit de Fyra van de rails had gehaald, stuurde de NS-top de treinen terug naar de fabriek. Meerstadt: 'Toen was bewezen dat de treinen niet voldeden.'

178 miljoen

NS deed voor HSL een 'idioot' bod van 178 miljoen euro, bleek tijdens parlementaire enquête. Wat opvalt: Het bedrag van 178 miljoen euro lekte in 2002 al uit, maar werd niet breed opgepikt.

Vertraging voorkomen

Het voorkomen van nog meer vertragingen bij de ingebruikname van de lijn was voor voormalig minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings (CDA, 2007-2010) de voornaamste reden om NS-dochter HSA, belast met de exploitatie van de hogesnelheidslijn, voor een faillissement te behoeden. De kwestie werd concreet toen het bedrijf in 2008 bij de minister aanklopte met acute betalingsproblemen.

De HSA was verplicht het ministerie een jaarlijkse vergoeding van 148 miljoen euro te betalen voor het gebruik van de hogesnelheidslijn. Door de vertraagde levering van de Italiaanse Fyra's beschikte het bedrijf echter over treinen noch inkomsten. De NS-dochter kon de concessievergoeding niet betalen. Opmerkelijk genoeg weigerde de NS de dochteronderneming van extra kapitaal te voorzien. De NS had meer dan genoeg geld om de HSA te ondersteunen, maar wierp allerhande juridische bezwaren op. Zo zou een kapitaalinjectie van de NS, een staatsbedrijf, door de concurrentie mogelijk worden uitgelegd als ongeoorloofde staatssteun. Bovendien, zo stelde Meerstadt, was het de staat geweest die de exploitatie in 2001 coûte que coûte aan een zelfstandige entiteit binnen het NS-concern wilde gunnen.

Camiel Eurlings. Beeld anp

Uitstel

Eurlings kon in het belang van de reiziger en de belastingbetaler naar eigen zeggen niet anders dan HSA uitstel van betaling te verlenen. Bij een nieuwe aanbesteding zou de concessie volgens het ministerie op dat moment hooguit 60 miljoen euro per jaar hebben opgebracht. Bovendien zouden de aanbesteding, en de bestelling van treinen door de nieuwe concessiehouder, jaren in beslag hebben genomen. Eurlings: 'Anders had ik HSA met alle liefde laten omvallen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden