Nog is de snelle trein voor de Britten niet verloren

Anders dan Frankrijk, Spanje en Duitsland ontbeert Groot-Brittannië een hsl-netwerk: er is slechts één korte lijn. Een jonge minister wil het tij keren....

EBBSFLEET/LONDEN Het bruist in de hal van St. Pancras, het majestueuze Londense station dat anderhalf jaar geleden werd heropend. Onder de koepel van dit bouwkundige wonder uit 1868 glijden nu de flitstreinen van de firma Eurostar binnen.

Dit is wat anders dan het doorsnee vliegveld of de treurnis van een volle snelweg. De champagnebar doet goede zaken, Parijs ligt gevoelsmatig om de hoek. Hier wordt gereisd in stijl – de Eurostar is een doorslaand succes.

Spoor 12 heeft echter heel wat minder cachet, weggestopt in een donkere hoek van het station. Op een conducteur en twee passagiers na is het perron verlaten.

Toch is hier iets bijzonders aan de hand. De blauwe trein is de eerste binnenlandse Britse hogesnelheidstrein. Een splinternieuwe Hitachi 395, recht uit de fabriek in Japan. Vorige maand werd hij bijna geruisloos in roulatie genomen op de lijn ‘High Speed 1’.

Dit stuk spoor van Londen naar de Kanaaltunnel werd in 2007 in gebruik genomen door de Eurostar. Tot die tijd moest deze trein, die met 300 kilometer per uur door Noord-Frankrijk raasde, afremmen tot slakkentempo zodra Britse bodem was bereikt.

Fijn voor internationale reizigers, die nu een serieus alternatief hebben voor vluchten naar West-Europa. Britse forensen stonden echter nog steeds met lege handen. Voor hen geen TGV, zoals de Fransen al sinds 1981 hebben.

De ‘Javelin’ die sinds kort vanaf St. Pancras rijdt, brengt daar enige verandering in. Maar deze middag is de trein vrijwel leeg. Van de 350 stoelen zijn er precies 7 bezet, waarvan 5 door treinspotters en nieuwsgierigen.

Een van hen is Ralph Skelton (77), een wat excentrieke gentleman met uilenbril. Hij blijkt emeritus hoogleraar werktuigbouwkunde. Hij zit, uitgerekend in deze flitstrein, een blad over stoomtreinen te lezen. ‘Ik maak dit tochtje puur om even kennis te maken met dit nieuwe fenomeen. Het is een hele gebeurtenis voor dit land. Jammer alleen dat we nergens naartoe gaan.’

Hij doelt op het tracé. Grote steden worden niet aangedaan. De trein stopt alleen in Ebbsfleet, een soort parkeerplaats aan de ring van Londen, en in het stadje Ashford. Dat is niet het enige dat Skelton betreurt. ‘De spoortechniek is Frans, de trein Japans, en zelfs het personeel is niet Brits’, doelend op de Amerikaanse conducteur. ‘We hadden ons veel eerder op de hsl moeten storten. Onze achterstand is gigantisch.’

Een coupé verderop zit Ian Drinkwater – overigens een groot bierliefhebber – uit Southampton. Ook hij maakt de trip puur uit nieuwsgierigheid. ‘Prachttrein. Zouden we meer van moeten hebben. Maar tja, onze regering.’

Het is de tragiek van de Britten. Ze bouwden, met briljante ingenieurs zoals George Stephenson, begin 19de eeuw de eerste locomotieven en spoorwegen. Maar de laatste decennia is er iets misgegaan.

Zeker, het geprivatiseerde Britse spoor is de afgelopen jaren sterk verbeterd. De treinen zijn schoner, sneller en punctueler. Maar een serieus en betaalbaar alternatief voor langere afstand zijn ze meestal niet. Wie van Londen naar Manchester of Edinburgh wil, is het beste af met het vliegtuig.

De cijfers van de internationale spoorunie UIC zeggen alles. De Fransen hebben eind dit jaar 1.961 kilometer aan TGV-lijnen. Dat getal moet in vijftien jaar naar 4.787. De Duitsers willen hun ICE-trajecten verdubbelen tot 2.333 kilometer. Het verst gaan de Spanjaarden. Ze mikken op een verdrievoudiging naar 5.515 kilometer. Passagiers, milieuclubs, bedrijven: bijna iedereen is lyrisch.

Aan de overzijde van het Kanaal is het echter muisstil. De Britten hebben nu 113 pijlsnelle kilometers. Het geplande aantal nieuwe lijnen tot 2025: nul. Zelfs landjes als Nederland, België en Zwitserland hebben meer snel spoor.

Waarom? Waar de Fransen en Spanjaarden naar de toekomst keken, kozen de praktisch ingestelde Britten tot dusver voor relatief betaalbaar lapwerk, om het huidige spoor in bedrijf te houden. Eigenlijk besteden Britse regeringen liever niets aan ‘welke vorm van infrastructuur dan ook’, aldus Stephen Glaister, hoogleraar transport aan Imperial College. ‘Ze zijn vooral bezig de belastingbetaler waar voor zijn geld te geven.’

Zelfs de nieuwe minister van Transport – met de fraaie naam Lord Adonis – zei deze week in The Guardian dat Britten ‘een enorme nationale aversie tegen langetermijnplanning’ hebben. Dit blijkt mede uit de perikelen rond Heathrow en de Oost-West-lijn door Londen. Die dreigt er in 2017, na ruim 40 jaar uitstel, te komen.

Maar nog niet alles is verloren voor de Britse hsl. Met Adonis (45) telt de Britse regering voor het eerst in jaren een minister met een passie voor treinen. Sterker nog, hij treft als een razende voorbereidingen om, nog voor Labour volgend jaar wordt weggestemd, een lijn richting Birmingham in het planningsproces te krijgen.

Zijn ultieme droom is een tracé via Manchester tot aan Schotland, zodat jaarlijks 46 miljoen mensen hun binnenlandse vluchten opgeven. De kosten, ruim 30 miljard euro, mogen geen probleem zijn; ‘een kwestie van prioriteiten’. Niet onbelangrijk is dat de Conservatieven Adonis’ plannen een warm hart toedragen.

De schaarse passagiers in de trein naar Ebbsfleet kunnen niet wachten. ‘Deze man is fantastisch’, zegt Jim Wiberg, een treinspotter die helemaal uit Middlesbrough is gekomen. ‘Adonis is onze eerste minister van Transport die echt iets van treinen lijkt te snappen.’

Ook Wiberg weet iets van treinen. Hij reisde met zijn vrouw naar Shanghai voor een ritje in de Maglev, de magneettrein die reizigers met 430 kilometer per uur naar het vliegveld brengt.

‘Weggegooid geld’, meent hij. ‘Mijn vrouw zei nog: waarom zou je ergens tien minuten eerder willen aankomen, als je daarna drie uur moet wachten op een vlucht? Maar een hsl-lijn tussen de grote Britse steden, die had er twintig jaar geleden al moeten liggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden