Noem me maar Alex

Een Belgische graaf, een Zwitserse valutahandelaar, een omstreden kunstverzamelaar, en vooral veel gefortuneerden uit de Londense City en Wall Street....

Op de dag dat zijn jongste dochter thuiskwam uit het Leids Universitair Academisch Ziekenhuis, na een aandoening aan haar luchtwegen, verbond kroonprins Willem-Alexander zijn naam aan het Machangulo Project in Afrika.

Op 5 mei 2007 tekende namens de prins de Zuid-Afrikaanse makelaar Mike Braby – en zo staat het ook beschreven in een vertrouwelijk document waarop alle investeerders in het Afrikaanse vastgoedproject prijken.

Het is een opsomming van 55 gefortuneerden, die samen eigenaar zijn van 67 percelen, die elk twee tot vier voetbalvelden groot zijn. Willem-Alexander blijkt in het Afrikaans vastgoedproject te investeren samen met een bonte stoet van zeer rijke en publiciteitsschuwe bankiers, hedgefondsmanagers en vermogensbeheerders.

De typische zakenvriend van de kroonprins in Machangulo is een Duitser of Zwitser die jaren in het business district van Londen heeft gewerkt, of bij Goldman Sachs of Morgan Stanley aan Wall Street, en die begin deze eeuw voor zichzelf is begonnen in de financiële sector. Een man die goed is voor 50 of 100 miljoen euro, of voor nog meer.

Het zijn leden van de Europese überklasse, zoals een direct betrokkene de investeerders omschrijft, en ze vormen een klein, hecht jetsetnetwerk.

De prins – A. P. (Alexander, Prins) Van Oranje from Holland, volgens de lijst – liet Braby twee percelen met elk 120 meter eigen strand aan de kust van het Mozambikaanse schiereiland reserveren. Daar, op nummers 46 en 47, zou Willem-Alexander zijn Afrikaanse vakantiedroom vorm geven.

De vakantiehuizen mogen tot 3.600 vierkante meter groot worden, aldus de originele verkoopbrochure, die later is verwijderd van de website van het project. De eerste inleg bedraagt 200 tot 250 duizend euro per perceel, vertellen betrokkenen.

Naast Willem-Alexander tekende Braby ook voor zichzelf een contract voor deelname aan het vastgoedproject. Datzelfde gold voor de Zuid-Afrikaanse projectontwikkelaar Rob Garmany, die al jaren bezig was het vakantiepark van de grond te krijgen.

Het zou er voor Braby en Garmany nu echt van komen. Want behalve de prins zetten nog zes rijke Europeanen hun handtekening, die vijfde mei. Zo was daar de Belgische aristocraat Jean Charles Graaf Ullens de Schooten, een vertrouweling van Willem-Alexander en Máxima – die de percelen 26 en 27 reserveerde.

Graaf Ullens de Schooten was getuige op het huwelijk van prins Constatijn, een broer van Willem-Alexander, met prinses Laurentien. Ook is de Belg samen met Máxima peetouder van één van dochters van het echtpaar.

Schiereiland
De Zwitser Jens Kothes kocht al zijn derde perceel op Machangulo. Zonder de valutahandelaar en vermogensadviseur Kothes, wiens slaapkamer in zijn nieuwe strandhuis alleen al een oppervlakte heeft van 320 vierkante meter, zouden Willem-Alexander en Máxima nooit op het idee zijn gekomen om op een afgelegen schiereiland in Mozambique een vakantiehuis te bouwen.

Kothes geldt in zijn Europese vriendengroep als de ontdekker van Machangulo. Als de man die staande op het strand in Afrika zijn relaties belde en riep: ‘Ik heb het paradijs gevonden’.

Hij is ook de man die samen met makelaar Mike Braby in Zwitserland informatieavonden en verkooppresentaties organiseerde voor vrienden en klanten, en die de banden tussen de toekomstige buren in Afrika verder heeft gesmeed.

Kothes en Braby organiseerden ook reizen naar Machangulo voor investeerders. Die voelden zich er als kinderen in het paradijs, en fietsten op mountainbikes over stoffige paden langs de percelen waar hun droomhuizen zouden verrijzen. Ze zijn dan wel onvoorstelbaar rijk, maar hier zijn het net gewone mensen, zou de lokale staf na afloop zeggen.

Zelfs erkend playboy en kunstmagnaat Mick Flick bleek al fietsend in Afrika een doodgewone goed gesoigneerde Duitse zakenman. Flick, die op 1 november 2006 de percelen 36 en 37 aanschafte, is de kleinzoon van Friedrich Flick. Deze ondernemer groeide onder het naziregime uit tot één van de grootste industriëlen van Duitsland. Toen in 2004 zijn kleinzoon Mick zijn imposante kunstverzameling in Berlijn wilde tentoonstellen, leidde dat tot Joodse protesten. Flick kreeg het verwijt zijn collectie te hebben gekocht met besmet geld.

Ook Willem-Alexander reisde regelmatig naar Mozambique, om daar de vorderingen van zijn strandhuis te bewonderen. Hij verbleef vier keer als VIP-gast in het koloniale Polana Hotel in de hoofdstad Maputo, alvorens door te vliegen naar het schiereiland Machangulo, dat in de baai tegenover de hoofdstad ligt.

De Europese investeerders zagen een paradijselijk oord voor zich, waar ze geheel met rust zouden worden gelaten, in volledige afzondering en moeilijk bereikbaar.

Machangulo zou een voorbeeldproject worden, wisten zij. Het zou in niets lijken op het exclusieve Caribische eilandje Mustique, waar een aantal van hen had rondgekeken voor een vakantiehuis. Mustique, zo vonden zij, was verpest. Te veel drukte, te veel vervuiling, en te weinig privacy en anonimiteit.

De Zuid-Afrikaanse architect John Fleming, die voor veel investeerders hun huis milieubewust en naar Afrikaans ontwerp zou bouwen, vloog de wereld rond. Hij logeerde in België bij Jean-Charles Ullens de Schooten en zijn indertijd zwangere vrouw, in een huis dat zo vol hing met kunst dat het meer op een museum leek dan op een woning.

Fleming en Ullens dineerden met de Belgische bankier en topbestuurder Antoine Friling en zijn vrouw Niki. Ook Niki en Antoine hadden, in het kielzog van Jens Kothes, een perceel gekocht in Machangulo.

Het ging tijdens het diner in een luxe restaurant veelvuldig over Mozambique, over alle lieve vrienden die er ook een huis lieten bouwen, en over Máxima en Willem-Alexander. Alexandre, de zoon van Antoine en Niki was bruidsjonker geweest op het huwelijk van de Nederlandse kroonprins en zijn Argentijnse prinses.

Glazen wijn
Antoine Friling was op zijn beurt peetvader van Ariane, de jongste dochter van het stel, die ook al een keer met haar ouders en zussen in Machangulo was geweest om de locatie te bewonderen.

Na een aantal glazen wijn werd afgesproken om snel een keer met het hele gezelschap te gaan logeren op De Horsten, het landgoed in Wassenaar van Willem-Alexander, waar alle plannen voor Machangulo verder besproken zouden worden.

De afspraak kwam er nooit.

Dat had alles te maken met Jens Kothes, de man die alles goed wilde doen in Machangulo. De Zwitserse valutahandelaar liet eind 2007 de achtergronden van architect Fleming en diens zakenpartner, de Zuid-Afrikaan Dave Dahlmann, nagaan.

Kothes verbleef in het Michelangelo Hotel in Johannesburg toen hij de bevindingen over het duo onder ogen kreeg, en schrok. Fleming was een nauwelijks bekende huizentekenaar, die vooral in Mozambique had gewerkt, maar Dahlmanns levenswandel leek vol zakelijke ellende.

Dahlmann was betrokken geweest bij frauduleuze bouwprojecten op de Seychellen en in Zuid-Afrika. Ook de organisatie van het project in Machangulo leek te rammelen. Er was nauwelijks een boekhouding, de dochter van Dahlmann deed de administratie en inde geld van investeerders via haar privérekening. Bouwmaterialen werden vier keer in rekening gebracht. De Zuid-Afrikaanse financiële politie had inmiddels belangstelling getoond in de activiteiten van Dahlman.

Kothes schrok zo dat hij hals over kop – een dag eerder dan gepland – het Michelangelo Hotel verliet en terugvloog naar Zwitserland. Onmiddellijk alarmeerde hij de vrienden en klanten die hij eerder had aangeraden ook in Machangulo neer te strijken. Dahlmann en Fleming zijn slecht nieuws, zei Kothes. Het moet helemaal anders in Machangulo.

Op De Horsten leidde deze mededeling tot scheve gezichten. Willem-Alexander had, net als het gros van de andere investeerders, overlegd met Fleming en Dahlmann over zijn te bouwen strandvilla. Hij had Dahlmann ook ontmoet, op het vliegveld van Johannesburg.

Mailcontact
Het mailcontact tussen de kroonprins en het Zuid-Afrikaanse duo was in die fase amicaal. Willem-Alexander maakt grapjes over hoe het was, als vader van drie jonge kinderen.

Hij stond er ook op niet als prins te worden aangesproken – noem me maar Alex, zei hij tegen de Zuid-Afrikanen. Met Dahlmann besprak hij de eigenaardigheden van het vliegen boven Kenia. De kroonprins was net als de Zuid-Afrikaan vliegenier.

Kothes besloot om, samen met Rob Garmany en makelaar Mike Braby, het project verder naar zich toe te trekken. Hij bracht nieuwe klanten aan, die percelen overnamen van de kopers van het eerste uur: Zuid-Afrikanen die een klapper maakten door de nog niet bebouwde grond te verkopen aan de Europese jetset.

Ook ging de organisatie op de schop. Fleming en Dahlmann waren niet meer welkom, en de vereniging van eigenaren van het project nam het heft over. De in New York woonachtige Argentijnse financier Alejandro Tawil, volgens betrokkenen een bekende van Máxima, werd directeur van Machangulo SA, zoals het verantwoordelijke bedrijf voortaan heette.

Tawils opdracht was eenvoudig. Hij moest het project weer aan de praat krijgen, de banden met de Mozambikanen aanhalen en alle toegezegde investeringen in de lokale gemeenschap alsnog uitvoeren.

De investeerders schaamden zich een beetje, dat het project was vastgelopen; dat ze zich in de luren hadden laten leggen door een Zuid-Afrikaanse rommelaar als Dahlmann. Zoiets zou de Zuid-Afrikaanse bierbrouwer Norman Adami normaal niet overkomen. En datzelfde gold voor de Britten Harvey Smyth en Andrew Rolfe, die in 2007 werden uitgekocht bij de wereldwijd opererende restaurantketen Pret à Manger

Ook zakenbankier Robert Osterrieth was een grote. Hij was de man achter het hedgefonds Rho Fund Investors en had in Machangulo zes percelen aangeschaft. Hij was van het kaliber Michael Bär. Deze erfgenaam van de Zwitserse bankfamilie achter Bank Julius Bär bezat twee grondstukken.

En er waren de drie partners van de Londense advieskantoor in alternatieve beleggingsproducten EFP Capital, onder wie Afrika-liefhebber en fervent fotograaf Bart Homan, de enige Nederlander in het project naast de kroonprins, die ook een boek over het eiland had gemaakt.

Orde op zaken
De Europese über-klasse dacht met de aanstelling van Alejandro Tawil orde op zaken te hebben gesteld. Dat was een ernstige vergissing, melden betrokkenen. In de eerste plaats was er het het enorme cultuurverschil tussen hun wereld van hedgefondsen en de manier waarop zaken in Afrika zijn geregeld.

De investeerders waren gewend aan de taal van advocaten, aan contracten, aan snel zaken doen en aan harde afspraken. Al die zaken spelen in Mozambique een veel geringere rol dan in Europa.

Eén betrokkene beschrijft de houding van de Europese investeerders als koloniaal, koud, maar altijd juridisch correct. ‘Dit is Afrika, man. Daarmee kom je niet ver in Mozambique. En bovendien: die tegenstelling zal nog generaties lang voor conflicten zorgen.’

En dan was daar nog kroonprins Willem-Alexander. Hij leek een aanwinst voor het project, maar tot grote spijt van zijn mede-investeerders bracht zijn betrokkenheid veel ongewenste negatieve aandacht voor Machangulo.

Hun Afrikaanse Eden lag dankzij hem onder een Hollands vergrootglas, waarbij Nederlandse politici en zelfs de Oranjeverenigingen opeens scherpe meningen over het project formuleerden. De aandeelhouders gruwden van de verhalen in de Nederlandse kranten, en ergerden zich aan de Nederlandse televisierapportages vanuit Machangulo, die zij op de videowebsite YouTube terugzagen.

Er is de laatste weken druk overleg geweest tussen de investeerders. Ook werd er een speciale bestuursvergadering van Machangulo SA belegd.

‘Er moet iets gebeuren om de berichtgeving te keren’, zegt één van hen, anoniem. ‘Een gezamenlijk communiqué om duidelijk te maken dat Machangulo een prachtig en idealistisch project is, zonder winstbejag.‘

‘Iedereen lijkt te vergeten hoe goed de intenties waren voor de lokale bevolking,’ zegt een ander. ‘We nemen het Willem-Alexander niet kwalijk. Maar hij heeft wel ongevraagd de aandacht getrokken. Dit is een van de mooiste plekken op aarde. Hier gaan we niet zomaar vandaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden