Regelgeving Drones

Nieuwe regels en registratieplicht moeten vliegen met drones veiliger maken

Een drone van Swiss Post met een medische levering boven Zürich. Het bedrijf staakte eind juli de vluchten boven de stad nadat een drone was neergestort, op enkele tientallen meters van spelende kinderen. De drones vlogen een jaar meer dan 3.000 keer zonder brokken. Beeld Swiss Post

Het afgelopen jaar zijn er twaalf ‘bijna-botsingen’ gemeld tussen vliegtuigen, helikopters en drones. Nieuwe Europese regels en een registratieplicht voor consumenten moeten vanaf juli volgend jaar het vliegen met drones veiliger maken. ‘Je mag ook niet met elk schip zomaar het water op.’

Oppassende burgers hebben ze kennelijk in Enschede. De Overijsselse stad heeft sinds vorige maand een detector staan die dronevluchten vastlegt. De oogst na drie weken, zo bleek onlangs: twee voorvallen die niet door de beugel kunnen. Bij het ene incident steeg een drone in het centrum op en zweefde vijf minuten boven huizen (verboden), volk (verboden) en binnen de no-flyzone rond de helihaven van een ziekenhuis (verboden).

In het andere geval vloog een onbemand luchtvaartuigje drie minuten op 160 meter hoogte. Het wettelijk toegestane maximum is 120 meter.

Als Enschede exemplarisch is voor Nederland, dan lijkt het mee te vallen met het gevaar dat drones opleveren – hinder en privacyperikelen zijn een ander chapiter. Zeker wie bedenkt dat er de afgelopen tien jaar meer dan 100 duizend van zulke vliegende robots zijn verkocht. Minister Cora van Nieuwenhuizen (Luchtvaart) ziet dat anders. Zij sprak deze week van ‘een zorgelijke ontwikkeling’ in het aantal signaleringen van drones op plekken waar ze niet horen. Ze stuurde de Kamer er een ‘signaalrapportage’ over.

Vrees voor ongelukken

Daaruit blijkt dat de luchtvaartinspectie vorig jaar 87 meldingen kreeg van piloten en luchtverkeersleiders over drones die niet volgens de regels vlogen. Bij zeven meldingen zou sprake zijn van ‘bijna-botsingen’. Vijf keer kwamen een passagiersvliegtuig en een drone te dicht bij elkaar, in twee gevallen was de afstand tussen een privévliegtuigje en een zwevend robotje oncomfortabel klein. Vijf keer troffen traumahelikopters een drone aan op hun vluchtroute. In twee gevallen moesten de heli’s uitwijken.

‘Als dit zo doorgaat’, stelt plaatsvervangend inspecteur-generaal Frank van Diepenbeek van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), ‘is het slechts een kwestie van tijd voordat er ongelukken gebeuren.’

Zeven bijna-botsingen zijn er zeven te veel, maar Wiebe de Jager, oprichter van Dronewatch.nl, heeft bij dit cijfer zijn twijfels. ‘De vraag is of het 100 procent zeker is dat het om drones ging: de basis van de melding wordt immers gevormd door foutgevoelige menselijke waarneming.’ Die twijfel lijkt niet zonder reden. In juni kwamen particuliere onderzoekers in Groot-Brittannië op basis van 350 officiële meldingen, gedaan door de bemande luchtvaart, tot de conclusie dat er ‘geen enkel concreet bewijs is dat een drone ooit in de buurt van een vliegtuig heeft gevlogen.’

Piloten, luidt het oordeel van Airprox Reality Check, zien ze misschien vliegen.

Nieuwe regels

Hoewel het aantal meldingen van incidenten met drones in Nederland ook vorig jaar toenam, was de groei niet meer zo sterk als tussen 2013 en 2016. Op basis van de cijfers van de afgelopen drie jaar schatten experts in dat het in 80 procent van de meldingen ‘recreatieve’ drones zijn die de fout ingaan.

Vanaf volgend jaar juli hoeft Van Diepenbeek zich misschien minder zorgen te maken. Dan gelden nieuwe Europese regels voor het gebruik van drones. Het uitgangspunt daarbij is dat bezitters van een drone veel mogen doen, tenzij... De bestaande regels kwamen neer op ‘er mag niks, mits...’.

In grote lijnen komen de nieuwe ­regels erop neer dat het onderscheid vervalt tussen de recreatieve en de professionele drone. Tenzij het gaat om speeltjes die minder wegen dan 250 gram en geen camera aan boord hebben, moet de bezitter van elke drone zich registreren en een kennisproef afleggen.

‘Vergelijk het met een vaarbewijs. Je mag ook niet zomaar met elk schip het water op’, zegt Rob van Nieuwland, voorzitter van Darpas, de brancheclub van professionele dronegebruikers. Omdat bijna iedereen zich moet registreren, wordt de pakkans bij overtredingen groter. ‘De anonimiteit valt weg.’ Grotere drones moeten continu een signaal uitzenden waarmee bijvoorbeeld de politie kan nagaan van wie het toestel is, en of de eigenaar verzekerd is.

Licentie

Voor consumenten betekenen de nieuwe regels in de meeste gevallen dat ze een onlinetraining en een kennistoets moeten doorlopen. Van Nieuwland: ‘Het goede daaraan is dat je als consument ervan doordrongen raakt dat met een drone vliegen ook gewoon luchtvaart is. De winkel uitlopen en je drone doodleuk de lucht insturen is er niet meer bij.’

Door de bank genomen is Van Nieuwland blij met de nieuwe spelregels, ook voor de professionele vliegers. ‘Al was het maar omdat straks in heel Europa dezelfde uitgangspunten gelden. Je kunt nu als professional in Nederland je papiertje hebben gehaald, maar zodra je de grens met België oversteekt moet je opnieuw een opleiding volgen.’ Dat laatste kan in de papieren lopen. In Nederland is een dronepiloot 15 duizend euro kwijt voor hij over een volledige licentie beschikt. Een ‘light’-licentie, die beperkingen stelt aan waar je mag vliegen, kost 1.500 euro.

Darpas betwijfelt of het ministerie wel genoeg ambtenaren kan inzetten om volgend jaar de nieuwe Europese regels na te leven. Nu al komen vergunningen vaak pas af na het verstrijken van de wettelijke termijn.

Complex

Ook Wiebe de Jager noemt het goed en onontkoombaar dat er uniforme Europese afspraken komen. Makkelijk zijn de regels die volgend jaar van kracht worden niet. ‘Hoe dieper je erin duikt, hoe complexer het wordt.’

Simpel gezegd worden de toelatingseisen zwaarder naarmate de drone meer weegt en de missies risicovoller. De bezoekers van Dronewatch – zo’n 40 duizend per maand – zitten vooral met vragen over de invoering, zegt De Jager. ‘Wat gaat zo’n online-examen kosten? Bij wie kan ik daarvoor terecht? Hoelang blijven mijn huidige vergunningen geldig?’

Van Nieuwland denkt dat er een grote voorlichtingscampagne moet komen, ‘in jip-en-janneketaal’, om consumenten voor te bereiden op de nieuwe wettelijke eisen. ‘Als je een drone koopt, moet er een vel met uitleg in de doos zitten.’

Ook van de regels die tot 1 juli volgend jaar nog gelden moet iedereen doordrongen zijn, vindt Cora van Nieuwenhuizen. De minister zit daarom in de jury van Drone120.nl, een wedstrijd voor het mooiste dronebeeld van Nederland. ‘We letten niet alleen op de kwaliteit van de foto’s, maar ook op of deze op een verantwoorde manier zijn gemaakt’, zegt ze op Dronewatch. Dus van maximaal 120 meter hoogte, niet boven mensen of gebouwen en met een drone die binnen het zichtveld van de bestuurder blijft.

De eerste prijs? De winnaar van de jury krijgt een drone. Voor de publieksfavoriet is er een ballontocht.

Met plezier vliegen boven lappendeken

Het vliegen met drones is er niet eenvoudiger op geworden na een recente uitspraak van de Raad van State. Die oordeelde vorige week dat ook de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bevoegd is om beperkingen op te leggen aan het vliegverkeer boven bepaalde gebieden in Nederland. Het ministerie deed dat in 2016, toen het vliegen op 1.000 voet en lager verbood boven zes Natura 2000-gebieden, om de vogelstand daar te beschermen. Twee beroepsorganisaties voor de luchtvaart hadden daar bezwaar tegen gemaakt. Een van hun argumenten was dat alleen de minister van Defensie en die van Infrastructuur & Waterstaat die bevoegdheid hebben. Niet volgens de wet, meent de Raad van State. ‘De vraag wie over het luchtruim gaat was al niet helder, maar is alleen maar complexer geworden nu een route wordt geopend naar een nog grotere lappendeken’, stelt de KNVvL. Voor recreatieve drones is grofweg nu al de helft van Nederland een ‘no-gozone’ of met een luchtruim met beperkingen, zo valt te zien op een kaart van het Kadaster.

Australische drone redt zwemmers

De luchtvaart houdt zijn hart vast voor ongelukken tussen passagiersvliegtuigen en drones. Toch zijn incidenten met gewonden of doden bij civiel gebruik tot nu toe zeldzaam. Van alle meldingen die vorig jaar in Nederland werden gedaan bij de Analyse Bureau Luchtvaartvoorvallen (ABL), is sprake van slechts één gewonde. Het ging om een cursist die lichtgewond raakte aan een kuit toen een drone door een stuurfout op een plukje toeschouwers in vloog. Dat gebeurde bij een professionele vlucht en staat daarom niet te boek als ongeval. Vorige maand kwam volgens de Britse krant The Sun een terrorist van IS in Irak om het leven, toen een drone waaraan hij explosieven had aangebracht wegens een leeglopende batterij terugkeerde naar de plek waarvan hij was opgestegen. Terroristen maken bij hun aanvallen gebruik van drones die gewoon in de winkel te koop zijn. Deze toestellen zijn voorzien van ‘return home’-technologie. In Australië worden drones juist op een bijzondere manier ingezet om mensenlevens te redden. Daar sporen ze krokodillen op en waarschuwen ze zwemmers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden