InterviewIngrid Thijssen, voorzitter VNO-NCW

Nieuwe baas werkgeverslobby: ‘Of er vijandigheid is? Dat ga ik niet ontkennen’

Ingrid Thijssen: ‘We waren verbaasd dat de VVD in het verkiezingsprogramma pleit voor hogere lasten voor het bedrijfsleven.’ Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Ingrid Thijssen: ‘We waren verbaasd dat de VVD in het verkiezingsprogramma pleit voor hogere lasten voor het bedrijfsleven.’Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

‘Ik maak me zorgen over de reputatie van het bedrijfsleven.’ Ingrid Thijssen, sinds Prinsjesdag voorzitter van de werkgeverslobby VNO-NCW, wil dat het bedrijfsleven de koers drastisch verlegt: niet langer alleen de focus op economische groei. ‘We moeten een veel grotere maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.’

Weinigen die het weten, maar vlak voor de grote presentatie van het bijgestelde derde steunpakket voor de getroffen ondernemers, op 21 januari, ging het nog bijna mis. Ingrid Thijssen, sinds Prinsjesdag voorzitter van de werkgeverslobby VNO-NCW, vroeg schorsing aan bij de online-onderhandelingen, tot drie keer toe. De finale gesprekken lagen urenlang stil, een primeur in de corona-onderhandelingen tussen kabinet, werkgevers en vakbonden.

‘Er moest écht meer gebeuren, daar was ik oprecht van overtuigd’, zegt Thijssen (52) in de Malietoren, het Haagse bolwerk van de werkgevers dat straks de Tweede Kamer als overbuurman krijgt. ‘Bij de getroffen ondernemers is sprake van een sociaal drama. Ze zijn al maanden dicht, sommigen al een jaar. Ze moeten hun pensioenpot aanspreken, of het spaargeld voor hun kinderen, belastingbetaling wordt uitgesteld en dat loopt op tot een schuld. Iedereen denkt dat ze overeind gehouden worden, maar ze moeten maandelijks toeleggen. Dit nog los van het principiële punt dat als je door overheid gesloten wordt, je eigenlijk honderd procent van je kosten gecompenseerd moet krijgen.

‘Dus ik zei tegen Wouter (Koolmees, minister van Sociale Zaken, red.): ik vind dat er geschorst moet worden, om met mijn achterban te overleggen. Maar hoe doe je dat eigenlijk, online-schorsen? Toen zijn we een half uur later verdergegaan, in een nieuwe Teams-vergadering. Uiteindelijk is het gelukkig goed gekomen, er kwam een veel beter pakket, met een fors hogere tegemoetkoming in de vaste lasten. En nu zijn we alweer bezig met de volgende ronde.’

Los van door corona getroffen ondernemers moet uw werk niet eenvoudig zijn. Bedrijven staan er slecht op in Den Haag. Iedereen wil de lasten voor het bedrijfsleven verhogen, zelfs de VVD. Wat is er misgegaan?

‘Daar zijn we wel van geschrokken. We maken ons ook zorgen. We moeten straks investeren om uit deze crisis te komen en 80 procent van de investeringen komt normaal gesproken van het bedrijfsleven. Bedrijven moeten daar dan wel de ruimte voor hebben. Er is een herstelpakket nodig en er moet geïnvesteerd gaan worden. Schulden bij financiers en de Belastingdienst moeten daarom langjarig uitgesmeerd worden en bedrijven hebben eigen vermogen nodig, om te kunnen investeren. We kijken nu met banken en ministeries of er een soort vermogensfaciliteit kan komen voor zwaar getroffen ondernemers.’

Maar zelfs de VVD dus, de ondernemerspartij bij uitstek, pleit in het verkiezingsprogramma voor hogere lasten voor het bedrijfsleven. Dat is toch ongekend.

‘Daar waren we ook wel verbaasd over. Van de kredietcrisis hebben we geleerd dat je niet moet bezuinigen én de lasten moet verhogen, dat fnuikt het herstel. Daarom was ik verrast. Of er vijandigheid is? Dat ga ik niet ontkennen, ik maak me zorgen over de reputatie van het bedrijfsleven. Ik word er ook vaak op aangesproken.

‘Daarom zijn we ook met onze nieuwe visie gekomen voor de komende tien jaar. Onze bril moet niet meer alleen afgesteld staan op economische groei, we moeten ook kijken naar brede welvaart. Dat een samenleving duurzaam is, en inclusief. Het bedrijfsleven kan en moet daarin een veel grotere rol spelen, een veel grotere maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Dat zeggen en nu ook gaan doen, is ongelooflijk belangrijk voor een betere reputatie. Maar vertrouwen komt te voet en gaat te paard, dus dat is niet van vandaag op morgen geregeld.’

Ingrid Thijssen verruilde vorig jaar de luwte van netbeheerder Alliander, waar ze de baas was, voor VNO-NCW, de invloedrijke werkgeversclub. Ze zou – als eerste vrouw op deze prestigieuze post – in juni beginnen als opvolger van de flamboyante, Hans de Boer, die kort na zijn vertrek in januari 2021 plots overleed. Maar vanwege corona werd haar aantreden uitgesteld tot Prinsjesdag, waardoor ze al snel de tweede coronagolf voor haar kiezen kreeg.

Hans de Boer begon met een reeks interviews waarin hij onder meer bijstandsontvangers ‘labbekakken’ noemde. De rustiger en diplomatieker Thijssen werkte in haar eerste maanden in stilte aan een nieuwe toekomstvisie voor de komende tien jaar, die onlangs werd gepresenteerd. Daarin staan duurzaamheid en inclusiviteit centraal, in plaats van alleen economische groei.

Begrijpt u de kritiek op hoe het de afgelopen pakweg tien jaar is gegaan?

‘Nou, weet u, het is gewoon een feit dat die kritiek er is. Ik vind dus echt dat het bedrijfsleven ook verantwoordelijkheid moet gaan nemen voor verduurzaming, voor eerlijke kansen. We moeten het land overdragen aan een volgende generatie, zonder milieuschuld en zonder sociale schuld.’

De reacties van onder meer vakbonden en milieugroepen op de nieuwe toekomstvisie waren sceptisch. Wat zegt u tegen hen?

‘Dat ik dat goed begrijp. We moeten het echt laten zien. Daarom wijs ik er op dat we met de nieuwe koers ook flink willen investeren in het funderend onderwijs, de basisschool en het middelbare scholen. Volgens mij is het voor het eerst dat de werkgevers daarvoor pleiten.’

Een belangrijk en hardnekkig probleem: de arbeidsmarkt. Jullie zeggen voorzichtig, met vrijwel alle politieke partijen, dat het minimumloon omhoog kan. Maar stijgt de bijstand dan mee? De VVD wil die vier jaar bevriezen.

‘Ik vind dat echt een politieke keuze, voor het nieuwe kabinet. Dat kun je een makkelijke uitvlucht noemen, maar ik vind dat wij als ondernemersvereniging al een enorme brug zijn overgegaan door te zeggen dat het minimumloon omhoog kan. Maar je moet wel kijken naar de totale puzzel, onder meer naar de gevolgen voor loonkosten en het behoud van banen. Je wilt ook niet dat mensen hun toeslagen kwijt raken omdat ze meer gaan verdienen, de armoedeval.

‘We kiezen nu voor brede welvaart. Voor de arbeidsmarkt betekent dit dat er inkomenszekerheid is. De allerbeste garantie daarvoor is dat je een baan hebt, dus we willen mensen zo snel mogelijk van werk naar werk helpen. Dat was pre-corona al een probleem, dus daar moet nu echt een structuur voor komen. Voor elke vorm van werk moet je sociale zekerheid hebben. Daar moet je niet alleen aanspraak op kunnen maken, maar ook aan bijdragen. Flex en vast.’

We horen niet echt een helder pleidooi dat de bijstand de komende jaren mee moet stijgen. Terwijl ruim 250 duizend kinderen in armoede opgroeien. Dat geeft bij de start al een enorme achterstand.

‘Vanuit ondernemersperspectief gaat het erom wat er met de arbeidsmarkt moet gebeuren. Want daar zijn, met name aan de basis, dingen aan de hand die gewoon niet oké zijn. Zoals schijnzelfstandigheid, mensen die geen goede onderhandelingspositie hebben ten opzichte van hun werkgever of opdrachtgever. Daar zijn we tegen, daar moet een oplossing voor komen. Het probleem is alleen dat er in de fiscaliteit nu te veel prikkels zitten voor flexcontracten en zelfstandigen, en dus minder inkomenszekerheid. Ons gaat het er uiteindelijk om dat er inkomenszekerheid moet zijn, zeker aan de onderkant van de arbeidsmarkt.’

Komt er, met polderveteraan Tuur Elzinga als nieuwe FNV-voorzitter, hierover een akkoord met de vakbeweging? Anders neemt het nieuwe kabinet straks de besluiten, in de formatie.

‘Een snel sociaal akkoord zou fantastisch zijn. Ik ben er ook wel optimistisch over. Ik zie onze nieuwe koers als een uitgestoken hand naar de vakbeweging. Dingen die niet orde zijn willen wij ook niet.’

Ondertussen verdiende de baas van Ahold Delhaize vorig jaar met dank aan corona ruim 6 miljoen euro, een stijging van 38 procent en 122 keer meer dan de werkvloer.

‘Ik zeg niks over individuele bedrijven, dat is aan hun commissarissen en aandeelhouders. Maar in het algemeen vind ik dat topbeloningen gematigd moeten zijn, met oog voor de verhoudingen binnen het bedrijf en met oog voor de samenleving. Ik verdedig het niet, daarvoor ben ik hier ook niet aangesteld.’

Moet er een solidariteitsheffing komen voor bedrijven die geprofiteerd hebben van corona, zoals Ahold Delhaize?

‘Ik begrijp de gedachte, maar het lijkt me alleen technisch lastig uitvoerbaar. Hoe bepaal je of een bedrijf meer winst gemaakt heeft door corona of door goed ondernemerschap? Als het goed is, dragen ze ook al meer bij omdat ze meer winstbelasting betalen.’

Er doen 37 partijen mee aan de verkiezingen. Hoe houd je daar als werkgeverslobby nog contact mee?

‘Ik maak me inderdaad zorgen over de grote versnippering. Nederland staat voor enorm grote vraagstukken. De klimaatproblematiek en de energietransitie, de arbeidsmarkt, het herstel uit de crisis. Om te regeren zijn er waarschijnlijk veel partijen nodig. En hoe meer partijen, hoe meer ingewikkelde compromissen. Dat kan niet meer.

‘Er moeten nu echt besluiten worden genomen, grote vraagstukken vragen om grote keuzen. Zie de stikstofproblematiek. Dat is een briljant voorbeeld van een groot vraagstuk waaraan niets is gebeurd, omdat de vier coalitiepartijen er niet uitkwamen. Het is extreem belangrijk dat er in de formatie wel knopen worden doorgehakt, want Nederland zit op slot. Iedereen moet bereid zijn over zijn schaduw heen te springen. Echte keuzes op de relevante dossiers, in plaats van compromissen.’

Uw verre voorganger Bernard Wientjes deed ooit de PVV in de ban, omdat die slecht was voor het bedrijfsleven en de positie van Nederland.

‘Als ondernemersvereniging willen wij een stabiel kabinet in het midden, met niet te veel partijen, dat knopen doorhakt. Als je kijkt naar de peilingen, dan gaat dat gebeuren zonder de PVV. Wilde Forum voor Democratie ons weg hebben? We praten met alle partijen, maar onder aan de streep zien we het liefst stabiel kabinet in het midden.’

Wat gaat u zelf stemmen?

‘Ik ben, zoals mijn illustere voorganger hier Alexander Rinnooy Kan dat ooit een beetje oncharmant noemde, snurkend lid van D66. En van mijn moeder heb ik geleerd dat je op de hoogste vrouw op de lijst moet stemmen. Dat heb ik mijn hele leven lang gedaan en ga ik nu weer doen.’

Wie is Ingrid Thijssen?

Ingrid Thijssen (Den Helder, 1968) groeide op in een protestants-christelijk gezin in het Zuid-Hollandse Bodegraven en studeerde rechten in Utrecht. Ze begon in 1993 bij de NS, waar ze opklom tot directeur reizigers. In 2014 stapte ze over naar netbeheerder Alliander, waar ze in 2017 de baas werd. In 2016 werd ze uitgeroepen tot Topvrouw van het Jaar. Ingrid Thijssen is getrouwd en heeft twee tienerzoons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden