Neelie Kroes zet zich schrap tegen energiereuzen

De Europese vrije markt voor gas en elektra komt maar niet van de grond. Eurocommissaris Neelie Kroes spreekt harde taal....

Van onze correspondent Bart Dirks

Machtsmisbruik en prijsafspraken, eurocommissaris Neelie Kroes (Mededinging) twijfelt er geen moment aan dat daarvan in de Europese energiesector veelvuldig sprake is. Deze week kondigde ze een jarenlange krachtmeting aan met de Europese energiereuzen. Het is een van de grootste onderzoeken die de Europese Commissie, het dagelijkse bestuur van de EU, ooit is begonnen.

‘U kunt dit opvatten als een vriendelijke waarschuwing’, zei ze donderdag in Brussel tegen een gehoor van honderden toplieden uit de sector. ‘We staan aan het begin van een intensievere antikartel-handhaving. Ik kan iedereen aanmoedigen eens heel goed te kijken naar de eigen praktijken. Voorkomen is beter dan genezen.’

Kroes zet vooral de aanval in tegen die elektriciteits- en gasbedrijven die zich nog altijd gedragen als monopolisten. De consumenten en de grootverbruikers hebben daardoor nog steeds weinig keus en zijn dus te duur uit. Bovendien dreigen de fors gestegen energieprijzen het economisch herstel te belemmeren. Dat heeft volgens de Kroes mogelijk ook te maken met verboden prijsafspraken.

Ruim zes jaar geleden zette Brussel de eerste stappen voor de liberalisering van de energiemarkt. Het doel is dat medio 2007 iedereen vrij moet kunnen kiezen waar hij zijn gas en stroom koopt. Maar de marktdominantie van grote spelers is gebleven.

Zo hebben in de gassector Ruhrgas & Wingas (Duitsland), Distrigaz (België) en Gaz de France (GdF, Frankrijk) nog 90 tot 100 procent van de nationale markt in handen. In Nederland is Gasunie met 50 à 60 procent nog altijd een dominante speler.

Alleen in Groot-Brittannië heeft British Gas (martktaandeel 20 tot 30 procent) de laatste jaren beduidend meer concurrentie moeten dulden. De sterk gedereguleerde Britse markt wordt vaak als voorbeeld genoemd. Er is een netbeheerder, National Grid, die onafhankelijk van de leveranciers opereert. Het overheidsorgaan Ofgem waakt over de prijzen. Maar uitgerekend in Groot-Brittannië is gas nu duurder dan elders, ondanks de door Kroes gewenste ontkoppeling van de gasprijs met die van olie. En de Britse bedrijven lijken zich nauwelijks geroepen te voelen een grotere productie- en opslagcapaciteit aan te leggen. Dat moet prijsschommelingen opvangen en schaarste voorkomen.

Meer keuze voor afnemers – zowel particulieren als grootverbruikers – kan er alleen komen als nieuwe spelers de nationale markten gaan betreden. Maar zij hebben het moeilijk. Zo is de capaciteit van transit-gasleidingen van oost naar west al tot 2015 volgeboekt. Veel grote energiebedrijven beheersen de keten van productie tot levering.

Daarom juicht Kroes de voorgenomen splitsing toe van de Nederlandse energiefirma’s. De Splitsingswet, waarvoor in de Tweede Kamer een meerderheid bestaat, regelt dat de netwerken van onder meer Nuon, Essent en Eneco worden losgekoppeld van de commerciële activiteiten. Minister Brinkhorst (Economische Zaken) maakt zich daarmee niet geliefd in de sector.

Ook Neelie Kroes is er deze week niet populairder op geworden bij de Europese energiebedrijven. Binnen afzienbare tijd mag een aantal firma’s controleambtenaren aan de deur verwachten. Ze noemde wijselijk geen namen. ‘We willen niemand op het idee brengen de papierversnipperaar alvast aan het werk te zetten’, aldus haar woordvoerder.

De Duitse en Franse markt zullen hoogstwaarschijnlijk als eerste aan de beurt komen. In Frankrijk betreft het de voormalige monopolisten GdF en EdF. In Duitsland domineren en verdelen vier bedrijven de markt, waaronder RWE en Eon-Ruhrgas. Ze staan te boek als ‘de vier bezettingsmachten’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden