NieuwsJaarlijkse Klimaatbalans

Nederlandse CO2-huishouding, ondanks corona, nog altijd niet op orde

De Urgenda-norm voor daling van de CO2-uitstoot wordt, ondanks corona, niet gehaald. Of nèt wel. Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving in zijn jaarlijkse klimaatbalans. Voor 2030 moet het tempo van ontkoling minstens verdubbelen.

De Engie kolencentrale in Rotterdam.Beeld Raymond Rutting

Het is nog steeds niet zeker of het kabinet erin slaagt dit jaar te voldoen aan de uitstootnorm voor broeikasgassen die via de rechter is afgedwongen door milieuorganisatie Urgenda. Om die norm te halen moet de uitstoot in heel Nederland dit jaar onder de 166 miljoen ton CO2 komen. Zelfs de enorme klap die covid-19 heeft toegebracht, is niet genoeg om zeker te zijn dat dat gaat lukken.

Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in zijn nieuwste balans van de CO2-huishouding, de Klimaat- en Energie Verkenning (KEV). Het PBL rekende verschillende scenario’s door. Alleen als de komende maanden bijna alles meezit (warm weer in de laatste maanden, een tweede lockdown wegens covid-19) komt de uitstoot onder dat rechterlijk vastgestelde plafond: 164 miljoen ton. Maar als het juist tegenzit, kan de uitstoot uitkomen op 174 miljoen ton: 8 miljoen ton te veel.

Urgenda stapte al in 2015 naar de rechter om af te dwingen dat de Nederlandse regering haar belofte om de uitstoot van broeikasgas in 2020 met 25 procent te doen verminderen (ten opzichte van 1990), zou nakomen. Tot en met de Hoge Raad gaven alle rechters Urgenda gelijk. Dat betekende dat in 2020 de uitstoot maximaal 166 miljoen ton zou mogen bedragen.

Het kabinet procedeerde verder, maar beweerde wel steeds zich aan die uitspraak te zullen houden. Hoewel de eerste uitspraak al bijna zes jaar oud is, is er sindsdien veel te weinig bereikt: in 2019 was de uitstoot net 17 procent gedaald, in plaats van de vereiste 25 procent. Als het coronavirus niet was opgedoken, dan zou de uitstoot ook dit jaar, het jaar waar het om gaat, zeker ver boven het maximum van 166 miljoen ton zijn gekomen.

Niet achterover leunen

Als de regering het doel niet haalt, kan Urgenda opnieuw naar de rechter stappen om het afdwingen van de gerechtelijke uitspraak te vragen. In dat geval zou de rechter een dwangsom kunnen toewijzen. Marjan Minnesma, voorzitter van Urgenda, voelt daar niet veel voor. ‘Ik heb de indruk dat het kabinet nu wel veel doet.’ 

Ze somt op: het sluiten van de kolencentrale in Amsterdam, de maximumsnelheid verlaagd naar 100 kilometer per uur, recentelijk de poging om een tweede kolencentrale te sluiten, een aangekondigde wet die kolencentrales grote beperkingen zal opleggen en het verbieden van de import van afval. ‘De meeste van de maatregelen die wij hebben voorgesteld, zijn nu getroffen’, zegt ze. Mocht het kabinet toch achterover gaan leunen, dan houdt Minnesma de mogelijkheid van een gang naar de rechter open.

Het Urgenda-criterium is tevens niet de enige norm die het kabinet niet haalt, volgens het PBL. Nederland had Europa beloofd dat dit jaar 14 procent van al zijn energie (elektriciteit, transport, industrie, verwarming, landbouw) hernieuwbaar zou zijn. Dat wordt bij lange na niet gehaald: Nederland komt rond de 11,4 procent uit. 

Om het gat te vullen heeft het kabinet een deal gesloten met Denemarken, waarbij een deel van Deense hernieuwbare energie (tegen betaling van 200 miljoen euro) mag worden beschouwd als Nederlandse. En zelfs met deze papieren truc is het nog maar de vraag of aan de verplichtingen wordt voldaan. Het bevestigt het beeld dat Nederland nog altijd een van de traagste landen is in de Europese energietransitie.

Ambities

Daar lijkt wel enige verandering in te komen. Zo wil het kabinet in 2030 uitkomen op een vermindering van de uitstoot van broeikasgas met 49 procent. Om dat te halen moet de emissie jaarlijks met 6 miljoen ton afnemen. Volgens het PBL komen we, met al het doorrekenbare beleid bij elkaar, op een daling van rond 3 miljoen ton per jaar. In dit tempo, stelt het PBL, komt de reductie in 2030 uit op 34 procent. Het tempo van ontkoling zou dus moeten verdubbelen. En dat is dan nog afgezien van de (nog niet doorgerekende) versnelling die de EU verlangt: een daling van 49 procent is niet genoeg, het moet zelfs 55 procent omlaag. Hoofdonderzoeker Pieter Boot van het PBL wijst er wel op dat niet alle al aangekondigde maatregelen zijn meegenomen in deze berekeningen. 

Het kabinet reageert gepikeerd op deze onvoldoende op het rapport. In een ongebruikelijke reactie laat minister Wiebes namens de hele ministerraad weten  dat er een hele waslijst van maatregelen is getroffen die niet in de berekeningen zijn meegenomen, zoals: de CO2-heffing voor de industrie, de wijkgerichte aanpak, de aangescherpte normen voor isolatie van gebouwen. Alleen al die reeds genomen maar niet meegetelde maatregelen zouden goed zijn voor een reductie van 20 miljoen ton. Daarmee, stelt de ministerraad, zou ‘het benodigde aantal tonnen bijna binnen handbereik zijn geweest'. Al sinds de zomer laat Wiebes zoeken naar maatregelen om de ontkoling te versnellen, en nog dit jaar denkt hij met voorstellen te komen. ‘Het kabinet is vastbesloten om het streefdoel van 49 procent te halen.’ 

Pieter Boot van PBL heeft wel nog iets opbeurends te melden. Hij verwacht dat de energierekening van huishoudens die nog beschikken over een gasaansluiting slechts weinig zal gaan stijgen tot 2030. ‘En als je zonnepanelen hebt, gaat de rekening zelfs nog wat omlaag’, denkt hij.

Qua uitstoot zijn we een land van smeerkezen

Nederland doet al meer dan genoeg voor het klimaat, heet het vaak. Uit cijfers blijkt echter dat de inspanningen in veel opzichten mager zijn. Zo zijn we een van de grootste uitstoters van broeikasgas in Europa. Hoe braaf is Nederland in klimaatzaken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden