Nieuws Champignons

Nederlandse champignonsector beleeft nieuwe sanering: het ‘witte goud’ is zijn glans kwijt

Als de kaalslag doorzet houdt Nederland geen champignonkwekerij over, vreest de Land- en Tuinbouw-organisatie LTO. Kwekers krijgen te weinig voor hun paddestoel en de concurrentie van Polen is moordend.

Champignonkwekerij Van Doremaele in Velddriel. Foto Marlena Waldthausen

Toen Carine van Kessel met haar echtgenoot vijftien jaar geleden een champignonkwekerij kocht, gold de kleine paddestoel in de Bommelerwaard nog als het ‘witte goud’. Het bedrijf van Van Kessel ging al snel over de kop. ‘We waren net begonnen en de prijzen klapten in. Toen hebben we de zaak verkocht.’

Nu plukt zij champignons in een van de bedrijven die wel overleefden in het gebied tussen Maas en Waal, Van Doremaele in Velddriel. ‘Mooi werk’, noemt ze dat plukken, gezeten op een rollende kist in een lange kweekhal. Ze plukt vlug en vaardig champignons rond grotere exemplaren, die daardoor meer ruimte krijgen voor verdere groei. ‘Je zit droog, je begint om zes uur en bent dus ook vroeg klaar.’

Van Kessel was niet de enige die de kweekbakken van de hand moest doen. In de jaren zeventig telde de Bommelerwaard nog bijna 250 champignonbedrijven, nu nog slechts een handvol. Ook in de rest van Nederland nam het aantal bedrijven snel af en de laatste drie jaar is er onder de Nederlandse champignonkwekers weer een sluitingsronde gaande.

Met de hand geplukt

Nog eens zo’n 25 bedrijven sloten de deuren of gingen failliet, vertelt Ko Hooijmans van de Vakgroep Paddestoelen van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), in de grote kweekhal van Van Doremaele. Hij is een ervaren kweker, zijn zoon bestiert hun bedrijf even verderop.

Nederland heeft nog maar zeventig bedrijven waar de kleine witte paddestoel met de hand wordt geplukt, om vers en zonder verdere bewerking te worden verkocht.

Daarnaast zijn er dertig ‘snijbedrijven’, waar de champignon machinaal wordt geoogst, voor verwerking in blik of pot. En er zijn nog eens twintig ondernemingen die zich hebben gespecialiseerd in paddestoelen als de shiitake en de oesterzwam.

Mogelijk telt Nederland over vijf jaar geen enkele champignonkwekerij meer, waarschuwt Hooijmans, laverend tussen kratten met champignons. Ook niet in Brabant en Limburg, waar nog eens drie gebieden zijn waar de champignonteelt traditioneel belangrijk is. ‘Op het hoogtepunt, midden jaren tachtig, waren er 1.400 kwekerijen in Nederland. Eind jaren negentig was dat aantal gezakt tot nog geen zevenhonderd bedrijven. En nu staan er dus weer kwekerijen op omvallen.’

Agaricus Bisporus

De belangrijkste oorzaak, volgens Hooijmans: de lage prijs die de kwekers krijgen voor de champignons in het bekende blauwe bakje. Op de wereldmarkt, maar ook in de Nederlandse detailhandel. In de supermarkt kost zo’n bakje met 250 gram van de Agaricus bisporus, de latijnse benaming voor de gewone witte champignon, op veel plaatsen niet meer dan 79 of 87 eurocent.

In tegenstelling tot de prijs voor fruit en verse groente, is de prijs van een bakje champignons met een dubbeltje of meer gezakt. Van die verkooppprijs gaat 35 cent naar de kweker. Die heeft te maken met een kostprijs van ruim 40 cent. Bijkomend probleem: door de hete zomer loopt de energierekening voor de koeling van de kwekerijen op.

Daar kan geen schaalvergroting of efficiencyslag tegenop, weet Hooijmans. Temeer omdat de Nederlandse champignon ‘de beste ter wereld’ is. Ten eerste omdat het gebruik van ziektebestrijdingsmiddelen in de Nederlandse kweek sterk is gereduceerd en over drie jaar wellicht helemaal is verdwenen. Ten tweede omdat de sector zich volgens hem strikt houdt aan het keurmerk ‘Fair Produce’. Dat keurmerk is door de sector zelf in 2011 ingesteld, na een aantal schandalen waarbij buitenlandse plukkers voor een habbekrats aan het werk waren in belabberde omstandigheden.

Hooijmans: ‘In 2010 heb ik gezegd: ik wil wel door als voorzitter van de vakgroep Paddestoelen, maar alleen als we komen tot een eerzame sector. Wat dat betreft staat Nederland nu aan de top.’

Het is een onuitgesproken sneer naar vooral de Poolse producenten, die zich met 44 procent van de wereldwijd verhandelde verse champignons hebben ontwikkeld tot de grootste exporteurs ter wereld. De Poolse champignon is een derde goedkoper dan de Nederlandse.

Waar vrijwel alle Nederlandse producenten zich hebben verplicht aan het eigen keurmerk, is de teelt in Polen gebonden aan minder regels. Ondanks dat is Nederland met 14 procent van alle geëxporteerde verse champignons nog wel ’s werelds tweede exportland.

Veel keurmerken

De voorlopige oplossing, vindt de LTO-man: supermarkten moeten weer meer gaan betalen. En ook toestaan dat de blauwe bakjes worden voorzien van het Nederlandse keurmerk. ‘Alleen Lidl wil dat, de rest van de supermarkten niet. Ze zeggen dat de consument al zoveel keurmerken krijgt voorgeschoteld, dat ze door de bomen het bos niet meer zien. Maar het is voor consumenten nu ook moeilijk om te zien wanneer ze een Nederlands product kunnen aanschaffen.’

In de brede gang van het bedrijf, naast de band die de champignons automatisch in bakjes legt, schaart kweker Marc van Dormaele (43) zich achter de sombere toekomstverwachting van Hooijmans. ‘We hebben de prijsdaling kunnen opvangen door schaalvergroting en zuiniger omgang met energie. Maar als de markt het ons niet mogelijk maakt om verder te innoveren, is ondernemen op een gezonde manier niet meer mogelijk.’

Toast met romige champignons

Ingrediënten: 1 ui; 1 teen knoflook; olijfolie; 250 gr. champignons; 1 theelepel tijm; zout, peper; 100 gr. crème fraîche; 1 eetlepel gehakte verse groene kruiden; 4 boterhammen; boter

Snipper de ui en snijd de knoflook in kleine stukjes. Doe een scheutje olijfolie in een pan en bak daar de ui en knoflook in tot de ui glazig wordt.

Snijd de champignons in plakjes en bak ze met de uien mee. Doe de tijm en wat zout en peper erbij. Bak het op hoog vuur tot de champignons een beetje beginnen te bruinen. Voeg dan de crème fraîche toe en roer goed. Zet het vuur lager en laat het even pruttelen. De room zal beige tot lichtbruin kleuren en indikken. Zet het vuur uit, strooi de gehakte verse kruiden erover.

Rooster de boterhammen, besmeer ze, indien gewenst, met een lik boter en verdeel de champignons erover. Lekker met tomatensoep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.