Nederlandse boeren produceerden ook dit jaar fors te veel fosfaat door dierlijke mest

De Nederlandse landbouwsector is in 2016 weer fors door het fosfaatplafond geschoten. De fosfaatproductie in dierlijke mest daalde weliswaar in vergelijking met 2015, maar het plafond van 172,9 miljoen kilo mest wordt nog steeds met ruim 4 miljoen kilo overschreden. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van voorlopige cijfers.

Veehouderij in Sint Hubert. Foto Marcel van den Bergh

Door de overschrijding van het door de Europese Unie vastgestelde fosfaatplafond dreigt Nederland het financiële voordeel van 'derogatie' (ontheffing) te verliezen. Dankzij deze ontheffing mogen Nederlandse boeren meer mest over hun land uitrijden dan elders in Europa. Nederland heeft deze ontheffing vanwege het gunstige klimaat voor grasgroei. Daardoor komen er bij bemesting minder schadelijke stoffen in de bodem terecht. Het verliezen van de ontheffing kan de zuivelsector bijna een miljard euro kosten, becijferde Wageningen University eerder dit jaar. De belangrijkste voorwaarde voor het behoud van de ontheffing is het respecteren van het fosfaatplafond. Dit is in Nederland, nu het plafond ook in 2016 is overschreden, twee jaar op rij niet gelukt. Het verlengen van de na 2017 aflopende uitzonderingspositie wordt zo almaar onwaarschijnlijker.

Het fosfaatplafond geldt voor zowel pluimvee-, varkens- als rundveehouders, maar de overschrijding is vooral aan de laatste groep te wijten. Sinds de afschaffing van de melkquota, die de melkproductie binnen de EU tot april 2015 aan banden legde, zijn melkveehouders veel meer koeien gaan houden. De mestproductie is daardoor fors toegenomen. Ook in 2016 nam de rundveestapel toe met 120 duizend koeien ten opzichte van een jaar eerder, blijkt uit de cijfers van het CBS.

Dat de fosfaatproductie in 2016 desondanks daalde, is te danken aan een lagere hoeveelheid fosfaat in het voer voor de koeien. De hoeveelheid fosfaat in koeienmest nam daardoor met een half miljoen kilo af. Ook de pluimvee- en varkenshouders, die in 2015 eveneens boven hun sectorplafond zaten, doen een duit in het zakje. In beide sectoren daalde het aantal dieren. Door deze meevallers is het overschot aan mest in de hele landbouwsector gedaald van 8 miljoen tot 4 miljoen kilo. Voor het verlengen van de ontheffing door de Europese Unie is dat niet genoeg.

Fosfaatrechten

Om tot een snelle daling van de mestproductie te komen, poogde staatssecretaris Van Dam van Landbouw dit jaar een stelsel van fosfaatrechten op te tuigen. Iedere melkveehouder mocht in dat systeem niet meer koeien houden dan het aantal fosfaatrechten dat hij of zij toebedeeld zou krijgen. Het stelsel werd in oktober echter afgeschoten door de Europese Commissie, die oordeelde dat er sprake was van ongeoorloofde staatssteun. Dit omdat de rechten economische waarde zouden hebben. Om de rundveestapel toch snel te laten krimpen, gaat volgend jaar een noodplan in. De bedoeling is dat het aantal melkveekoeien in 2017 met maximaal 200 duizend afneemt. Voor 2018 probeert Van Dam opnieuw de fosfaatrechten in te voeren. Voor het behoud van de ontheffing kan het dan te laat zijn.